Stedenbouw

Beschermd of geïnventariseerd erfgoed verkopen

Een beschermde gevel, een woning midden in een beschermd dorpsgezicht, een hoeve op de inventaris: het erfgoedstatuut beperkt de werken en vraagt een precieze informatie aan de koper. Een vergetelheid in het compromis komt vaak voor en moet dan in de akte rechtgezet worden. Zo gaat u het statuut van het goed per gewest na en dit verandert het voor de koper, ook fiscaal in Vlaanderen.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Bescherming en inventaris: twee verschillende niveaus

  • De bescherming (monument, stads- of dorpsgezicht, landschap, archeologische site, klassering) volgt uit een besluit. Ze kan voorlopig of definitief zijn en legt onderhoudsplichten en toelatingen voor werken op. Een lopende procedure heeft al gevolgen.
  • De opname in een inventaris (bouwkundig erfgoed, landschappelijk erfgoed, archeologische zones, landschapsatlas in Vlaanderen) is geen bescherming. Ze heeft wel gevolgen, bijvoorbeeld voor de motivering van een sloopvergunning en voor de vrijstellingen van vergunning, die voor geïnventariseerd erfgoed beperkter zijn.

De regels per gewest

VlaanderenBrusselWallonië
TekstOnroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO)Code wallon du Patrimoine
StatutenVastgesteld (inventarissen) of beschermd erfgoedInventaris, bewaarlijst, beschermingBeschermingsmaatregelen (klassering, bewaarlijst) en inventarissen
Waar nagaanGeoportaal van het agentschap Onroerend ErfgoedStedenbouwkundige inlichtingen en gewestelijke inventarisStedenbouwkundige inlichtingen en geoportaal
BijzonderheidVermelding in publiciteit, compromis en akteGebouwen van vóór 1932 voorlopig ambtshalve opgenomenErfgoedtoelatingen voor werken

In Vlaanderen: het Onroerenderfgoeddecreet

Het decreet van 12 juli 2013 verplicht om in de publiciteit, het compromis en de akte te vermelden of het goed vastgesteld erfgoed (opgenomen in een inventaris) of beschermd erfgoed is. Een beschermd monument mag niet worden gesloopt, verbouwd, uitgebreid of gerestaureerd zonder voorafgaande vergunning; onderhoud en kleine herstellingen blijven mogelijk, en de eigenaar moet het in goede staat houden.

Kreeg de verkoper een erfgoedpremie, dan moet hij de overdracht in bepaalde gevallen melden aan het agentschap Onroerend Erfgoed, en kan een deel van de premie terugbetaald moeten worden. Vraag ernaar voor u tekent.

Rekenvoorbeeld: het Vlaamse verlaagde tarief

De halvering van het verkooprecht bij de aankoop van een beschermd monument geldt niet meer voor overeenkomsten gesloten vanaf 1 januari 2025 (artikel 2.9.4.2.10 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit). Er blijft een voordeel voor de enige eigen woning: het tarief van 2 % wordt 1 % als de koper zich ertoe verbindt het verschil binnen vijf jaar te investeren in werken uit een goedgekeurd beheersplan, en zich binnen vijf jaar in de woning te domiciliëren (artikel 2.9.4.2.14).

Voor een monument van 500.000 euro als enige eigen woning: 2 % geeft 10.000 euro, 1 % geeft 5.000 euro. De koper moet dus minstens 5.000 euro, exclusief btw, investeren in de werken van het beheersplan. Dat tarief is niet cumuleerbaar met een erfgoedpremie voor dezelfde werken. Indicatief voorbeeld: laat de voorwaarden door de notaris bevestigen.

In Brussel en Wallonië

In Brussel vraagt de notaris de stedenbouwkundige inlichtingen op en gaat hij na of het goed in de inventaris staat, op de bewaarlijst staat, beschermd is, of het voorwerp is van een procedure tot inschrijving of bescherming. Elk gebouw dat vóór 1 januari 1932 gebouwd of vergund werd, geldt voorlopig als opgenomen in de inventaris zolang de inventaris van de gemeente niet gepubliceerd is (artikel 333 van het BWRO): elke vergunningsaanvraag krijgt dan bijkomende adviezen.

In Wallonië gaat het compromis de beschermingsmaatregelen na die op grond van de wetgeving op monumenten en landschappen genomen zijn. In beide gewesten zijn de stedenbouwkundige inlichtingen de referentiebron.

Als het compromis het vergat

De authentieke akte moet dan vaststellen dat het compromis de informatieplicht niet naleefde en dat de koper nu ingelicht is. Vermijd dat beter: een slecht ingelichte koper kan de verkoop betwisten of een prijsvermindering vragen. Raadpleeg het erfgoedgeoportaal van het gewest vóór de ondertekening.

Valkuilen

  • Inventaris en bescherming verwarren, in de ene of de andere richting.
  • Vergeten dat een goed in een beschermd gezicht ook geviseerd is, zelfs als de woning zelf niet beschermd is.
  • Een zware renovatie of buitenisolatie plannen zonder rekening te houden met de erfgoedtoelatingen.
  • De verkoper niet vragen naar ontvangen premies en lopende werken.

Wat het compromis moet zeggen

  • Het precieze statuut: beschermd (voorlopig of definitief), opgenomen in een inventaris, of geen van beide
  • De datum van het beschermingsbesluit of het inventarisnummer
  • De gevolgen voor toekomstige werken, met verwijzing naar de toepasselijke tekst
  • De ontvangen erfgoedpremies en de eventuele plicht om de overdracht te melden
  • Gekende inbreuken of herstelmaatregelen

Zie ook onze gids over stedenbouwkundige overtredingen.

Veelgestelde vragen

Is een goed op de inventaris beschermd?

Neen. Een opname in een inventaris is geen bescherming, maar heeft gevolgen voor bepaalde vergunningen. In Vlaanderen moet ze toch in de publiciteit, het compromis en de akte vermeld worden.

Betaalt de koper van een monument minder registratierechten?

In Vlaanderen wordt het tarief van 2 % voor de enige eigen woning 1 % als de koper het verschil investeert in werken uit een goedgekeurd beheersplan. De halvering voor andere aankopen geldt niet meer voor overeenkomsten gesloten sinds 1 januari 2025.

Waar ga ik het erfgoedstatuut van een goed na?

Op het geoportaal of in de erfgoeddatabank van het gewest, en in de gemeentelijke stedenbouwkundige inlichtingen.

Staat een oud Brussels huis automatisch op de inventaris?

Een gebouw dat vóór 1 januari 1932 gebouwd of vergund werd, geldt voorlopig als opgenomen in de inventaris zolang de inventaris van de gemeente niet gepubliceerd is. Vergunningsaanvragen krijgen dan bijkomende adviezen.

Mag men een beschermd goed isoleren of de ramen vervangen?

Niet vrij. Werken die een beschermd monument wijzigen, vereisen een voorafgaande vergunning of erfgoedtoelating. Gewoon onderhoud blijft mogelijk.

Wat als het compromis niets zei?

De authentieke akte stelt de vergetelheid vast en de informatie die nu aan de koper gegeven wordt. Maar een slecht ingelichte koper kan de verkoop betwisten: ga het statuut na voor u tekent.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook