Prijs
Verkopen onder de marktwaarde
Ouders die de woning met korting aan een kind verkopen, een vriend die een appartement afstaat "om een dienst te bewijzen": een prijs die duidelijk onder de waarde van het goed ligt, heeft fiscale gevolgen voor de koper en burgerrechtelijke gevolgen voor de hele familie. Hieronder de regels in de drie gewesten, een rekenvoorbeeld en wat in het compromis moet staan.
De rechten zijn minstens op de verkoopwaarde verschuldigd
De registratierechten worden berekend op de bedongen prijs en lasten (bijvoorbeeld een rente, overgenomen schulden, werken ten laste van de koper), maar nooit op minder dan de verkoopwaarde van het goed: de prijs die men er normaal op de markt voor zou krijgen, in de werkelijke staat op de dag van de verkoop. Een vriendenprijs verlaagt de belasting van de koper dus niet; hij stelt hem alleen bloot aan een navordering.
Die regel geldt in de drie gewesten. De tarieven verschillen wel:
| Gewest | Normaal tarief | Eigen woning (verlaagd tarief of abattement) |
|---|---|---|
| Vlaanderen | 12 % | 2 % voor de enige eigen woning (art. 2.9.4.2.11 Vlaamse Codex Fiscaliteit); een tarief van 3 % is aangekondigd voor compromissen gesloten vanaf 1 januari 2027, onder voorbehoud van de goedkeuring van het decreet |
| Wallonië | 12,5 % | 3 % voor de eigen en enige woning sinds 1 januari 2025 |
| Brussel | 12,5 % | Abattement van 200.000 euro op de heffingsgrondslag als de prijs niet hoger is dan 600.000 euro |
In alle gevallen dient de verkoopwaarde als grondslag voor het toepasselijke tarief. Laat de notaris het tarief bevestigen dat geldt op de datum van ondertekening.
De controleschatting en de gevolgen
- De administratie vergelijkt de aangegeven prijs met verkopen van gelijkaardige goederen in dezelfde straat of wijk. Vindt ze de prijs te laag, dan stelt ze de koper eerst een waarde voor; komt er geen akkoord, dan kan ze een controleschatting via de rechtbank vorderen.
- Wordt een ontoereikendheid vastgesteld, dan betaalt de koper aanvullende rechten op het verschil, met interesten.
- In Brussel en Wallonië komt er, wanneer de ontoereikendheid een achtste van de aangegeven prijs bereikt, een boete gelijk aan de aanvullende rechten bij, en de kosten van de schatting vallen ten laste van de koper. Vlaanderen kent vergelijkbare sancties: laat ze geval per geval nagaan.
- De partijen kunnen een geschil voorkomen door zelf in de akte een waarde aan te geven die hoger ligt dan de prijs: de rechten worden dan meteen op die waarde berekend, wat een navordering vermijdt.
Rekenvoorbeeld
Een Waalse woning is 320.000 euro waard. De ouders verkopen ze voor 220.000 euro aan hun dochter, die er haar eigen en enige woning vestigt (tarief van 3 %). Indicatieve bedragen:
- Rechten aangegeven op de prijs: 3 % van 220.000 euro = 6.600 euro.
- Rechten verschuldigd op de verkoopwaarde: 3 % van 320.000 euro = 9.600 euro, dus 3.000 euro aanvullende rechten, plus interesten.
- Het verschil van 100.000 euro is groter dan een achtste van de aangegeven prijs (27.500 euro): de boete kan oplopen tot 3.000 euro, plus de schattingskosten.
- Burgerrechtelijk is het verschil van 100.000 euro een gift aan de dochter. Ter vergelijking: een geregistreerde schenking van 100.000 euro in geld van ouders aan een kind kost in Wallonië 3,3 % schenkbelasting, of 3.300 euro.
De lagere prijs heeft de koopster fiscaal dus niets opgeleverd, en hij heeft een gelijkheidsvraag met haar broers en zussen gecreëerd.
Een onrechtstreekse schenking, in te brengen bij het overlijden
Duidelijk onder de waarde verkopen, is het verschil cadeau doen. Tussen ouders en kinderen wordt die onrechtstreekse gift niet als schenking belast, omdat de verkooprechten al op de verkoopwaarde verschuldigd zijn, maar ze heeft wel al haar burgerrechtelijke gevolgen:
- Elke erfgenaam in de nederdalende lijn moet in principe de giften die hij van de overledene kreeg, inbrengen in de nalatenschap (art. 4.83 Burgerlijk Wetboek), tenzij hij daarvan vrijgesteld werd. De inbreng gebeurt in waarde (art. 4.89).
- Overschrijdt de gift het beschikbaar deel, dan kunnen de andere reservataire erfgenamen de inkorting vragen.
- Een uitdrukkelijke schenking, in een afzonderlijke akte of in de verkoopakte, maakt duidelijk of het om een voorschot op het erfdeel of om een schenking buiten erfdeel gaat, en legt de waarde nu al vast (zie Kopen met hulp van de ouders).
Hoe een lage prijs verantwoorden?
- Een schriftelijke schatting door een deskundige, een landmeter-expert of de notaris, gedateerd en gemotiveerd, die de werkelijke staat van het goed beschrijft.
- De elementen die de waarde objectief drukken: grote werken, dak of installaties te vervangen, stedenbouwkundige inbreuk, slecht EPC-label met renovatieplicht, verhuurd of bewoond goed, voorbehoud van vruchtgebruik, zware erfdienstbaarheid.
- Een eerdere tekoopstelling tegen een hogere prijs die zonder resultaat bleef, of lagere schriftelijke biedingen van kandidaten buiten de familie.
- Foto's en een technisch verslag die bij het dossier bewaard worden: de controleschatting kan enkele maanden na de akte komen.
Valkuilen
- Zwart geld: een deel van de prijs dat buiten de akte betaald wordt, is een prijsbewimpeling, gesanctioneerd met een boete die minstens gelijk is aan de ontdoken rechten, waartoe verkoper en koper hoofdelijk gehouden zijn. De koper kan het verborgen deel van de prijs bovendien nooit bewijzen, en het bij een vernietiging niet terugkrijgen.
- De lasten vergeten: de overname van een krediet, een rente of door de koper beloofde werken horen bij de heffingsgrondslag.
- Denken dat een vriendenprijs tegen de fiscus beschermt: de verkoopwaarde blijft de grondslag, en het verschil ontsnapt niet aan de verdeling van de nalatenschap.
- Verkopen aan het koppel van het kind en zijn partner: de gift komt voor de helft de partner ten goede, die niet tot inbreng gehouden is. Laat het met de notaris regelen.
- Snel doorverkopen: verkoopt de koper kort nadien met winst, dan kan de meerwaarde belast worden (zie Meerwaardebelasting).
Wat het compromis moet weerspiegelen
- Een prijs die past bij de schatting en bij de beschreven staat van het goed
- De elementen die een korting verantwoorden, nauwkeurig beschreven, en de schatting als bijlage of vermeld
- Het fiscale regime dat de koper vraagt (verlaagd tarief of abattement) en de voorwaarden ervan
- Desgevallend de vrijgevige bedoeling, haar kwalificatie (voorschot op erfdeel of buiten erfdeel) en haar waarde, te regelen met de notaris
- Geen zwart geld: de volledige prijs en alle lasten staan in het compromis
Veelgestelde vragen
Mag men aan zijn kind verkopen tegen de prijs die men wil?
Burgerrechtelijk wel, maar de registratierechten worden op de verkoopwaarde berekend. Het verschil tussen waarde en prijs is een gift, die het kind in principe in de nalatenschap moet inbrengen.
Hoe merkt de administratie een te lage prijs op?
Ze vergelijkt de prijs met verkopen van gelijkaardige goederen in dezelfde buurt. Is het verschil groot, dan stelt ze de koper een waarde voor en kan ze, bij gebrek aan akkoord, een controleschatting via de rechtbank vorderen.
Wie betaalt de aanvullende rechten?
In principe de koper, omdat hij de registratierechten verschuldigd is. Hij draagt ook de boete en de schattingskosten wanneer de ontoereikendheid aanzienlijk is.
Is zwart geld riskant?
Ja. Het is fiscale fraude, gesanctioneerd met de ontdoken rechten, een boete en de hoofdelijkheid van de partijen. De koper kan het verborgen deel van de prijs bovendien niet bewijzen of terugvorderen.
Kunnen broers en zussen later betwisten?
Bij het overlijden van de ouder kunnen ze de inbreng van de gift vragen, en zelfs de inkorting als ze het beschikbaar deel overschrijdt. Een duidelijk gekwalificeerde schenking in de akte, of een akkoord van de hele familie, vermijdt die discussie.
Is een schriftelijke schatting nodig?
Ze is niet verplicht, maar ze is de beste bescherming. Een gemotiveerde schatting, opgemaakt vóór de ondertekening en met de werkelijke staat van het goed, is het eerste stuk dat u tegenover de administratie voorlegt.
Officiële bronnen
- Vlaanderen.be: belastbare grondslag van het verkooprecht en verkoopwaarde
- Fiscaliteit Brussel: registratierechten
- Notaris.be: onroerende goederen schenken
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.