Stappen van de verkoop
De registratie van het compromis: termijn en boete
Het compromis is niet alleen een overeenkomst tussen twee partijen: het is ook een belastbare akte. Wie de registratie vergeet, riskeert een boete, ook als de verkoop verder perfect verloopt. De bedragen zijn hoog: de rechten op een woning lopen vaak op tot tienduizenden euro's.
Een wettelijke verplichting
De verkoop van een in België gelegen onroerend goed moet binnen vier maanden ter registratie worden aangeboden. Op dat ogenblik worden de registratierechten (of de btw, voor een nieuw gebouw dat onder dat stelsel wordt verkocht) opeisbaar. In Brussel en Wallonië staat de regel in het Wetboek der registratierechten, zoals het in elk Gewest van toepassing is; in Vlaanderen in de Vlaamse Codex Fiscaliteit, die van registratiebelasting en verkooprecht spreekt.
In de praktijk wordt de authentieke akte bijna altijd binnen die termijn ondertekend: dan wordt de akte geregistreerd, en hoeft het compromis niet afzonderlijk te worden geregistreerd.
Het geval van de opschortende voorwaarde
Wordt de verkoop onder opschortende voorwaarde gesloten (financiering, vergunning, attest, niet-uitoefening van een voorkooprecht), dan zijn de rechten pas verschuldigd bij de vervulling van de voorwaarde. De termijn van vier maanden loopt dan in principe vanaf die vervulling. Het is dus nuttig dat het compromis en de briefwisseling toelaten de vervulling van elke voorwaarde precies te dateren: mail van de koper aan de notaris, schriftelijke afstand van de voorkooprechthebbende, afgifte van de vergunning.
Let op bij het model waarin het stilzwijgen van de koper als vervulling van de financieringsvoorwaarde geldt: de voorwaarde wordt geacht vervuld te zijn bij het verstrijken van de termijn, zonder enig geschrift. Noteer die datum.
Wie is verantwoordelijk?
Tegenover de administratie zijn verkoper en koper hoofdelijk gehouden de rechten binnen de wettelijke termijn te betalen, op straffe van boetes. Het model van compromis zegt dat uitdrukkelijk. Loopt de akte vertraging op, dan biedt de notaris het compromis ter registratie aan en vraagt hij de nodige provisie aan de koper, die de rechten draagt.
Een compromis dat door een vastgoedmakelaar is opgesteld, moet snel aan de notarissen worden bezorgd, zodat zij die termijn kunnen bewaken. Tussen de partijen komt de boete ten laste van wie de vertraging veroorzaakte.
Wat de rechten betekenen: voorbeeld per Gewest
Indicatief voorbeeld voor een woning verkocht voor 350.000 euro, volgens de tarieven die op 3 november 2026 gelden en de situatie van de koper:
| Gewest | Algemeen tarief | Gunstregime voor de eigen woning |
|---|---|---|
| Brussel | 12,5 %: 43.750 euro | Abattement van 200.000 euro als de prijs niet hoger is dan 600.000 euro en de voorwaarden vervuld zijn: 12,5 % op 150.000 euro = 18.750 euro |
| Wallonië | 12,5 %: 43.750 euro | Verlaagd tarief van 3 % voor de enige eigen woning, sinds 1 januari 2025: 10.500 euro |
| Vlaanderen | 12 %: 42.000 euro | Verlaagd tarief van 2 % voor de enige eigen woning: 7.000 euro |
In Vlaanderen is een verhoging van het verlaagde tarief naar 3 % aangekondigd voor verkoopovereenkomsten die vanaf 1 januari 2027 worden gesloten, onder voorbehoud van de goedkeuring van het decreet: dan telt de datum van het compromis. Elk gunstregime vraagt voorwaarden (geen andere woning, inschrijving binnen een termijn): zie onze gids over de registratierechten.
De sanctie bij laattijdigheid
Een laattijdige registratie leidt tot een boete en interesten, bovenop de rechten. De vertraging doet de verkoop niet verdwijnen, maar maakt ze duurder zonder enige tegenprestatie, en beide partijen staan ervoor in tegenover de administratie. Werden de rechten op het compromis betaald, dan draagt de nadien ondertekende authentieke akte enkel een vast recht.
- Datum van ondertekening van het compromis door de laatste partij genoteerd
- Opschortende voorwaarden en datum van hun vervulling opgevolgd
- Compromis in de dagen na de ondertekening aan de notarissen bezorgd
- Datum van de akte vastgelegd vóór het verstrijken van de vier maanden, of vervroegde registratie van het compromis
Als de verkoop vernietigd of ontbonden wordt
Een verkoop die niet doorgaat, wist niet altijd de al betaalde rechten uit. Het model van compromis wijst op de fiscale gevolgen van een ontbinding: de partijen kunnen ze vermijden door de verkoop in onderling akkoord te beëindigen en dat akkoord ter registratie aan te bieden, tegen het vaste recht.
In Vlaanderen laat artikel 3.6.0.0.6 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit de teruggave van het verkooprecht toe wanneer alle partijen verklaren de overeenkomst in der minne te hebben ontbonden of vaststellen dat een uitdrukkelijk bedongen voorwaarde vervuld is, als die verklaring blijkt uit een geregistreerde overeenkomst gedateerd minder dan een jaar na de eerste, en tenzij de verkoop bij authentieke akte was vastgesteld; 10 euro blijft verschuldigd. Het verzoek moet worden ingediend binnen vijf jaar vanaf 1 januari van het jaar waarin het recht op teruggave ontstond.
Valkuilen
- Een op het makelaarskantoor ondertekend compromis wekenlang bijhouden vóór het naar de notarissen te sturen.
- De akte « binnen vier maanden » vastleggen, ze dan uitstellen zonder aan de registratie van het compromis te denken.
- De vervulling van een opschortende voorwaarde niet dateren.
- Denken dat de administratie enkel de koper zal aanspreken: de verkoper is hoofdelijk gehouden.
- Een ontbonden verkoop laten zonder geregistreerd schriftelijk akkoord, terwijl een minnelijk akkoord de fiscale kost had beperkt.
Veelgestelde vragen
Moet het compromis geregistreerd worden als de akte twee maanden later volgt?
Neen. De authentieke akte wordt binnen de termijn geregistreerd en dekt de verkoop. Het compromis hoeft dan niet afzonderlijk te worden aangeboden.
Wie betaalt de boete bij laattijdigheid?
Beide partijen zijn hoofdelijk gehouden tegenover de administratie. Onderling komt de last toe aan wie de vertraging veroorzaakte, volgens het compromis.
Worden de rechten twee keer betaald?
Neen. De rechten die bij de registratie van het compromis betaald werden, worden verrekend: de authentieke akte draagt dan enkel een vast recht.
Wanneer loopt de termijn bij een voorwaardelijke verkoop?
In principe vanaf de vervulling van de opschortende voorwaarde, want pas dan zijn de rechten verschuldigd. Bewaar een schriftelijk en gedateerd spoor van die vervulling.
Kan ik de rechten terugkrijgen als de verkoop wordt vernietigd?
In sommige gevallen. In Vlaanderen laat een minnelijke ontbinding, vastgesteld in een binnen het jaar geregistreerde overeenkomst, de teruggave van het verkooprecht toe, op 10 euro na, als de verkoop nog niet bij authentieke akte was vastgesteld. Vraag in Brussel en Wallonië de notaris naar de mogelijkheden van teruggave vóór u het akkoord ondertekent.
Officiële bronnen
- FOD Financiën: registratierechten
- Vlaanderen.be: registratie van de akte
- Justel: Wetboek der registratie-, hypotheek- en griffierechten
- Vlaanderen.be: de verkoopovereenkomst (opschortende voorwaarden)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.