Opstellen
De ruil van onroerende goederen
Twee buren die een strook grond ruilen, een koppel dat zijn woning ruilt tegen een appartement bij een promotor, twee landbouwers die hun percelen samenvoegen: een ruil is een dubbele verkoop. Elke partij is tegelijk verkoper en koper, met alle verplichtingen die daaruit volgen. Zo stelt u de overeenkomst op en zoveel kost een ruil.
Een dubbele verkoop
Bij een ruil draagt elke partij de eigendom van haar goed over aan de andere. De artikelen 1702 tot 1707 van het oud Burgerlijk Wetboek verwijzen grotendeels naar de regels van de koop. Elke partij moet dus haar goed vrijwaren, verklaren wat ze over de staat ervan weet en de verplichte informatie geven.
Twee regels zijn eigen aan de ruil: de partij die uit het ontvangen goed wordt uitgewonnen, kan kiezen tussen schadevergoeding en teruggave van haar eigen goed, en de vernietiging wegens benadeling, mogelijk bij een verkoop van onroerend goed, bestaat niet bij een ruil.
Met of zonder opleg
- Zonder opleg: de partijen beschouwen de goederen als gelijkwaardig en verklaren voldaan te zijn.
- Met opleg: wie het duurste goed ontvangt, betaalt de andere een geldsom. De opleg wordt per overschrijving betaald, nooit contant, en het compromis bepaalt het bedrag en de vervaldag.
De opgegeven waarden moeten overeenstemmen met de verkoopwaarde: een te laag opgegeven opleg of waardeverschil stelt de partijen bloot aan aanvullende rechten en een boete.
De attesten, voor elk goed
Elk geruild goed heeft zijn eigen attesten nodig: energieprestatiecertificaat (EPC of EPB), bodemattest, stedenbouwkundige inlichtingen, elektrische keuring voor een woning, postinterventiedossier, en in Vlaanderen asbestattest en informatie over overstromingsgevoeligheid. Liggen de goederen in verschillende gewesten, dan volgt elk de regels van zijn gewest. In Vlaanderen geldt de energetische renovatieplicht ook bij ruil.
De registratierechten
De ruil van onroerende goederen is onderworpen aan het verkooprecht, maar één keer: in Vlaanderen wordt het berekend op de overeengekomen waarde van het goed dat aanleiding geeft tot het hoogste recht (artikel 2.9.7.0.2 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit), en het is verschuldigd door wie dat goed verkrijgt (artikel 2.9.2.0.1). Brussel en Wallonië passen hetzelfde principe toe. De partijen kunnen de last onderling anders verdelen in de overeenkomst.
Voor onbebouwde landbouwgronden bestaan gunstiger regelingen. In Vlaanderen is de ruil van onbebouwde kavels van elk hoogstens vijf hectare vrijgesteld als er geen waardeverschil of opleg is (artikel 2.9.6.0.4); anders wordt het recht berekend op het waardeverschil of de opleg (artikel 2.9.7.0.2, tweede lid), tegen het verlaagde tarief van 6 % als dat niet meer bedraagt dan een vierde van de waarde van de kleinste kavel (artikel 2.9.4.2.8).
Rekenvoorbeelden
Twee woningen in Vlaanderen: A geeft een woning van 400.000 euro, B een appartement van 300.000 euro en een opleg van 100.000 euro. Het recht wordt één keer geheven, op de waarde van het goed dat het hoogste recht geeft. Tegen het gewone tarief van 12 %, op de woning: 48.000 euro. Opgelet: het tarief van 2 % voor de enige eigen woning is voorbehouden aan een zuivere aankoop; het geldt niet voor een ruil. Weeg dat af voor u voor deze formule kiest.
Twee weiden in Vlaanderen: twee onbebouwde percelen van 2 en 3 hectare, ter waarde van 60.000 en 70.000 euro, geruild met een opleg van 10.000 euro. De opleg is niet meer dan een vierde van de kleinste kavel (15.000 euro): 6 % op 10.000 euro, dus 600 euro. Indicatieve voorbeelden: laat het juiste bedrag door de notaris berekenen.
Valkuilen
- Denken dat een ruil zonder opleg niets kost: het verkooprecht blijft verschuldigd, behalve in een bijzondere landbouwregeling.
- De attesten van maar één van de twee goederen voorbereiden.
- Een opmetingsplan vergeten voor een strook grond die buren ruilen.
- Het voorkooprecht over het hoofd zien: een verpacht goed of een goed in een voorkoopzone blijft onder de gewone regels vallen.
- Twee verschillende data van ingenottreding voorzien zonder de tussenperiode te regelen.
Wat de overeenkomst moet zeggen
- De volledige beschrijving van beide goederen en de eigendomsoorsprong van elk
- De overeengekomen waarde van elk goed en het bedrag van de eventuele opleg
- De verplichte attesten en verklaringen voor elk goed
- De opschortende voorwaarden, bijvoorbeeld een krediet om de opleg te financieren
- Voor landbouwgronden de verklaring over de uitbating van de geruilde goederen en het akkoord van de exploitanten
- De datum van ingenottreding voor elke partij, vaak dezelfde
Voor een ruil van een klein perceel tussen buren, zie ook afpaling en het opmetingsplan.
Veelgestelde vragen
Vereist een ruil van een klein perceel tussen buren een compromis?
Minstens een schriftelijk akkoord, en daarna een notariële akte om tegenwerpelijk te zijn aan derden. Een opmetingsplan is vaak nodig om de geruilde percelen af te bakenen.
Betaalt men rechten als de goederen evenveel waard zijn?
Ja, in principe. De ruil blijft onderworpen aan het verkooprecht, één keer berekend op de waarde van het goed dat het hoogste recht geeft. Enkel bepaalde ruilen van onbebouwde landbouwgrond zijn vrijgesteld.
Wie betaalt de registratierechten bij een ruil?
In Vlaanderen wijst de wet de verkrijger aan van het goed waarvan de waarde als heffingsgrondslag dient. De partijen kunnen de last in de overeenkomst wel anders verdelen.
Kan men ruilen met een goed in een ander gewest?
Ja. Elk goed volgt de attesten en de fiscaliteit van zijn eigen gewest, en de overeenkomst moet dat weerspiegelen. De notaris kijkt de berekening van de rechten aan beide kanten na.
Kan een ruil vernietigd worden wegens benadeling?
Neen. De vernietiging wegens benadeling, mogelijk bij sommige verkopen van onroerend goed, bestaat niet bij een ruil. Andere nietigheidsgronden, zoals dwaling of bedrog, blijven gelden.
Wat als een partij het ontvangen goed verliest?
De uitgewonnen partij kan kiezen tussen schadevergoeding en teruggave van het goed dat ze in ruil gaf. De overeenkomst kan de vrijwaring van elke partij regelen.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, artikelen 1702 tot 1707
- Vlaamse Codex: Vlaamse Codex Fiscaliteit
- Vlaanderen.be: wanneer en waar is het verkooprecht verschuldigd (ruil van onroerende goederen)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.