Partijen
Het compromis onder voorwaarde van rechterlijke machtiging
Is de verkoper een persoon onder bewind, een minderjarige of een failliete onderneming, dan kan wie voor hem tekent niet alleen verkopen: hij heeft de machtiging van een rechter nodig. Het compromis moet dan rond die machtiging opgebouwd worden, want het wordt de ontwerpakte die aan de rechter voorgelegd wordt. Hieronder wie wat machtigt, hoe de procedure verloopt en wat de clausule moet voorzien.
Wie machtigt wat?
| Verkoper | Wie tekent | Wie machtigt | Wettelijke basis |
|---|---|---|---|
| Meerderjarige onder bewind over de goederen | De bewindvoerder | De vrederechter | Oud Burgerlijk Wetboek, artikel 499/7, § 2 |
| Minderjarige | De ouders of de voogd | De vrederechter | Gerechtelijk Wetboek, artikel 1193bis |
| Failliete onderneming | De curator | De ondernemingsrechtbank, op advies van de rechter-commissaris | Gerechtelijk Wetboek, artikel 1193ter |
Dezelfde regels gelden, met varianten, voor de nalatenschap aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving, de onbeheerde nalatenschap en de vermoedelijk afwezige. De verkoper in collectieve schuldenregeling valt dan weer onder de arbeidsrechtbank: zie onze gids over de verkoper met schulden.
Het mechanisme
De vertegenwoordiger tekent het bod of het compromis met de kandidaat-koper, in zijn hoedanigheid, onder de opschortende voorwaarde van het verkrijgen van de machtiging om uit de hand te verkopen. Hij verbindt zich ertoe het verzoekschrift zo snel mogelijk in te dienen. Wordt de machtiging geweigerd of niet binnen de afgesproken termijn verkregen, dan vervalt de overeenkomst van rechtswege, zonder vergoeding, en krijgt de koper het voorschot volledig terug.
Voor een minderjarige of een beschermde persoon blijft de openbare verkoop de principiële regel; de verkoop uit de hand wordt gemachtigd als het belang van de beschermde persoon dat vereist, en de beslissing moet zeggen waarom.
De procedure voor de rechter
- De notaris stelt een ontwerp van verkoopakte op, dat de voorwaarden van het compromis overneemt.
- Een door die notaris aangewezen deskundige maakt een schattingsverslag van het goed.
- De notaris vraagt een hypothecair getuigschrift op met de inschrijvingen en de overschrijvingen van bevel of beslag.
- Het met redenen omklede verzoekschrift wordt met die stukken ingediend. De ingeschreven schuldeisers worden bij gerechtsbrief opgeroepen, ten minste acht dagen vóór de zitting.
- De rechter machtigt of weigert. Hij kan de verkoop afhankelijk maken van een minimumprijs. De verkoop gebeurt daarna volgens de goedgekeurde ontwerpakte, door de notaris die in de beslissing aangewezen is.
Die stappen staan in artikel 1193bis van het Gerechtelijk Wetboek voor de minderjarige en in artikel 1193ter voor het faillissement.
De termijn, het kernpunt
Laat een opschortende voorwaarde nooit zonder termijn. Voorzie bijvoorbeeld drie tot zes maanden, naargelang het rechtscollege en het dossier, en reken daarbij de tijd voor de schatting, het indienen van het verzoekschrift, de oproeping van de schuldeisers en een eventuele beroepstermijn.
Voorbeeld: compromis getekend op 15 november, voorwaarde van machtiging binnen vijf maanden, dus uiterlijk op 15 april. De akte wordt vastgelegd binnen de maand na de kennisgeving van de machtiging aan de notaris. Heeft de rechter op 15 april nog niet beslist, dan kan elke partij de verkoop als vervallen beschouwen, of verlengen de partijen de termijn schriftelijk.
De prijs en de schatting
De rechter gaat na of de verkoop het belang van de beschermde persoon dient, en vooral of de prijs overeenstemt met de waarde van het goed. Een prijs ver onder de schatting van de deskundige leidt vaak tot een weigering of tot een opgelegde minimumprijs.
De makelaar die de verkoop voorbereidt, legt de prijs dus best in lijn met een ernstige schatting, en waarschuwt de koper dat de rechter de overeenkomst niet hoeft te volgen.
En de zorgvolmacht?
Iemand kan vooraf een lasthebber aangewezen hebben om zijn goederen te beheren, met een zorgvolmacht die geregistreerd is in het centraal register van het notariaat. Dekt de volmacht de verkoop van onroerende goederen en is ze in werking getreden, dan kan de lasthebber tekenen zonder machtiging van de rechter, binnen de grenzen van de volmacht. Ga de bewoordingen en de registratie nauwkeurig na vóór u opstelt. Een ouder of kind dat bewindvoerder noch lasthebber is, heeft geen enkele bevoegdheid om te tekenen.
Valkuilen
- Een "vast" compromis laten tekenen door de bewindvoerder of de ouders: het heeft geen uitwerking zonder machtiging.
- De termijn vergeten: de koper blijft maandenlang gebonden zonder te weten of de verkoop doorgaat.
- Het voorschot aan de verkoper of zijn vertegenwoordiger betalen in plaats van aan de notaris.
- Een datum van ingenottreding vóór de machtiging voorzien.
- De andere mede-eigenaars van een onverdeeld goed vergeten: zij tekenen ook, en de rechter beslist over het beschermde aandeel.
Wat het compromis moet zeggen
- De identiteit van de beschermde persoon en van zijn vertegenwoordiger, met de beslissing die hem aanstelt
- De opschortende voorwaarde van machtiging, met het bevoegde rechtscollege
- De termijn om ze te verkrijgen en het verval zonder vergoeding bij ontstentenis
- De volledige terugbetaling van het voorschot, gestort op de derdenrekening van de notaris, bij weigering
- De aktedatum, vastgelegd ten opzichte van de kennisgeving van de machtiging
Veelgestelde vragen
Kan de rechter een al getekende verkoop weigeren?
Ja. Precies daarom wordt het compromis onder opschortende voorwaarde gesloten. Bij weigering vervalt het en krijgt de koper zijn voorschot terug, zonder vergoeding aan weerszijden.
Is een openbare verkoop nodig voor het goed van een minderjarige?
Nee. De verkoop uit de hand is mogelijk met machtiging van de vrederechter, als het belang van de minderjarige dat vereist. De rechter kan wel een minimumprijs of voorwaarden opleggen.
Mag een ouder tekenen voor zijn kwetsbaar meerderjarig kind?
Enkel als hij als bewindvoerder of lasthebber aangesteld is. Anders heeft hij geen vertegenwoordigingsbevoegdheid, en moet de verkoop wachten tot de vrederechter een bewindvoerder aanstelt.
Kan de koper zich tijdens de procedure terugtrekken?
Niet zolang de afgesproken termijn niet verstreken is. Hij is gebonden door het voorwaardelijke compromis. Verstrijkt de termijn zonder machtiging, dan is hij vrij en krijgt hij zijn voorschot terug.
Hoeveel tijd moet men voorzien?
In de praktijk zijn drie tot zes maanden tussen compromis en akte gebruikelijk. De termijn hangt af van de schatting, de werklast van de rechtbank en de oproeping van de schuldeisers, ten minste acht dagen vóór de zitting.
Officiële bronnen
- Justel: Gerechtelijk Wetboek, vierde deel, artikelen 1186 tot 1193ter
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, inleidende titel en boek I, artikel 499/7
- Notaris.be: het bewind in beeld
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.