Clausules opstellen
Overbouw op de grond van de buur
Een opmeting toont aan dat de aanbouw enkele centimeter bij de buur staat, of dat de buur zijn garage op de verkochte grond heeft gebouwd. Dat komt vaak voor, en boek 3 van het Burgerlijk Wetboek heeft het geregeld. De regels, voorbeelden en hoe u het vóór of in het compromis aanpakt.
Hoe men het ontdekt
Overbouw komt vaak aan het licht bij een afpaling, een opmetingsplan vóór een splitsing, een vergunningsaanvraag of een plan voor een afsluiting. Het kadastrale plan volstaat niet om hem aan te tonen: enkel een landmeter-expert kan de grens precies situeren ten opzichte van de constructies, de dakgoten, de funderingen en de dakoversteken. Overbouw kan ook boven de grond bestaan (een balkon, een kroonlijst) of eronder (funderingen, een kelder).
Waar loopt de grens?
Artikel 3.61, § 2, van het Burgerlijk Wetboek legt een volgorde vast om de grenzen te bewijzen:
- de verkrijgende verjaring, als ze vaststaat;
- zo niet, de authentieke akte van afpaling, tenzij een latere overeenkomst de grens heeft gewijzigd;
- bij gebrek aan afpaling, de eigendomstitels;
- als de titels geen uitsluitsel geven, de bezitstoestand en de andere feitelijke aanwijzingen, waaronder feitelijke afsluitingen en de kadastrale documenten.
Elke buur kan de andere verplichten tot afpaling. Komt er geen akkoord binnen drie maanden na een uitnodiging bij aangetekende zending, dan kan de rechter worden gevat. De kosten van de afpaling worden bij helften gedragen (zie de afpaling).
De regels van artikel 3.62
- Met een titel, wettelijk of contractueel (een erfdienstbaarheid, een schriftelijk akkoord, een opstalrecht), is de overbouw regelmatig voor de duur van die titel.
- Zonder titel kan de buur in principe de verwijdering eisen van het deel dat over de grens staat.
- Bouwer te goeder trouw: zou de verwijdering hem onevenredig benadelen, dan kan de buur ze niet eisen. Hij kiest ofwel een opstalrecht toe te kennen voor de duur van het bestaan van de constructie, ofwel het nodige deel van het perceel af te staan, telkens tegen een vergoeding op grond van de ongerechtvaardigde verrijking.
- Bouwer te kwader trouw: de buur kan de verwijdering eisen, behalve als er geen aanzienlijke inname en geen mogelijke schade voor hem is. Vraagt hij de verwijdering niet, dan geldt de oplossing van de goede trouw.
- Met de tijd: heeft de overbouw de termijn van de verkrijgende verjaring geduurd (tien jaar, of dertig jaar bij kwade trouw), dan kan de eigenaar die over de grens bouwde een wettelijke titel verkrijgen.
Bij de verkoop
- Staat het verkochte goed deels op de grond van de buur: de verkoper moet het meedelen en regulariseert best vóór de verkoop (aankoop van de strook, opstalrecht, erfdienstbaarheid, schriftelijk akkoord).
- Staat de buur deels op het verkochte goed: de koper moet weten dat de werkelijke oppervlakte kleiner is, en wie de regularisatie zal voortzetten en de eventuele vergoeding ontvangt.
Een regularisatie verloopt via een overgeschreven notariële akte, met een landmetersplan dat in de databank van de afbakeningsplannen is opgenomen (zie de precadastratie).
Voorbeeld: een aanbouw die 12 cm over de grens staat
Bij de opmeting vóór de verkoop stelt de landmeter vast dat de aanbouw die de verkoper in 2009 liet zetten over een lengte van 8 m 12 cm bij de buur staat, of ongeveer 1 m². De verkoper wist niets van de inplantingsfout.
- De buur zal de afbraak in principe niet kunnen eisen: de bouwer was te goeder trouw en de verwijdering zou onevenredig zijn.
- De eenvoudigste oplossing is de overdracht van de strook van ongeveer 1 m² aan de verkoper, bij notariële akte, met een landmetersplan, tegen een afgesproken vergoeding.
- De overbouw bestaat al meer dan tien jaar: de verkoper zou ook de verkrijgende verjaring kunnen inroepen, maar die moet vaststaan en de buur kan ze betwisten. Een duidelijke akte stelt de koper en zijn bank gerust.
Valkuilen
- Op het kadastrale plan of een oude afsluiting vertrouwen om de grens te situeren.
- Een gekende overbouw verzwijgen: dat is een doorslaggevende informatie voor de koper.
- Een louter mondeling akkoord met de buur sluiten: het bindt de volgende eigenaar van het buurperceel niet.
- Overbouw in de hoogte of in de ondergrond vergeten (kroonlijst, funderingen, tank).
- Een regularisatie beloven zonder termijn en zonder te bepalen wie betaalt.
In het compromis
- Beschrijving van de overbouw, met het plan van de landmeter
- Verbintenis van de verkoper om vóór de akte te regulariseren, of aanvaarding van de toestand door de koper
- Verdeling van de kosten (landmeter, notaris, vergoeding)
- Lot van de vordering tot vergoeding als de buur over de grens bouwde
- Eventuele opschortende voorwaarde van regularisatie, met een uiterste datum
Veelgestelde vragen
Kan de buur de afbraak eisen van een aanbouw die 10 cm over de grens staat?
Was de bouwer te goeder trouw en zou de verwijdering hem onevenredig benadelen, dan niet: de buur moet een opstalrecht toekennen of de nodige strook afstaan, tegen vergoeding. Was de bouwer te kwader trouw, dan kan hij ze eisen, behalve bij een minieme inname zonder schade.
Verdwijnt de overbouw met de tijd?
Nuttig bezit gedurende tien jaar, of dertig jaar bij kwade trouw, kan leiden tot verkrijging van de ingenomen strook door verjaring. De notaris beoordeelt de toestand; een akte van vaststelling of overdracht is vaak te verkiezen.
Is een afpaling nodig vóór de verkoop?
Niet altijd, maar wel sterk aan te raden als de grenzen onzeker zijn of als er constructies dicht bij de grens staan. Een minnelijke afpaling wordt in een authentieke akte vastgelegd en overgeschreven.
Wie betaalt de regularisatie?
Wat de partijen afspreken. In de praktijk draagt wie over de grens bouwde doorgaans de landmeter, de akte en de vergoeding; het compromis moet het zeggen.
Kan de koper na de akte nog optreden tegen de verkoper?
Ontdekt hij een overbouw die de verkoper kende en verzweeg, dan kan hij optreden wegens bedrog of schadevergoeding vorderen. Heeft hij de toestand in het compromis aanvaard, dan kan dat niet meer.
Is een balkon boven de grond van de buur overbouw?
Ja: de regel geldt voor een werk op, boven of onder het naburige erf. Ook de regels over rechtstreekse uitzichten kunnen gelden.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, art. 3.27 (verkrijgende verjaring), 3.61 (grenzen en afpaling) en 3.62 (overbouw)
- Federale Raad van landmeters-experten
- Justel: Gerechtelijk Wetboek, derde deel, artikel 591 (bevoegdheid van de vrederechter)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.