Partijen
Samen kopen: goed verdelen en elk beschermen
De meeste panden worden met twee gekocht. Het stelsel van het koppel, het aandeel van elk in de financiering en wat er gebeurt bij scheiding of overlijden worden bij de aankoop beslist, en zijn achteraf moeilijk recht te zetten. Het compromis is het moment om erover te praten: dit zijn de vragen om te beslissen en de beschikbare instrumenten.
Het statuut van het koppel bepaalt de rest
- Echtgenoten onder het wettelijk stelsel: een pand dat tijdens het huwelijk gekocht wordt, is in principe gemeenschappelijk, ongeacht de bijdrage van elk. Een inbreng van eigen middelen (een schenking, een erfenis, de prijs van een goed van vóór het huwelijk) moet in de akte verklaard worden om een recht op vergoeding te bewaren.
- Echtgenoten met scheiding van goederen: elk koopt een aandeel, dat moet overeenstemmen met zijn financiering.
- Wettelijk of feitelijk samenwonenden, vrienden, familieleden: ze kopen in onverdeeldheid, elk voor een aandeel. Een feitelijk samenwonende erft niet van zijn partner; een wettelijk samenwonende erft slechts beperkte rechten.
De aandelen bepalen
- De aandelen in de akte horen de werkelijke bijdrage van elk te weerspiegelen: eigen middelen en terugbetaling van het krediet.
- Een groot onevenwicht kan beschouwd worden als een schenking van de ene aan de andere, met fiscale en erfrechtelijke gevolgen.
- Vermeld al in het compromis hoe de kopers willen verwerven, zodat de notaris de akte daarop afstemt.
Indicatief voorbeeld: een samenwonend koppel koopt een huis van 300 000 euro. An brengt 60 000 euro eigen middelen in, Bart 20 000 euro, en het krediet van 220 000 euro wordt bij helften terugbetaald. An financiert 170 000 euro, Bart 130 000 euro: aandelen van ongeveer 57 % en 43 % weerspiegelen de werkelijkheid beter dan 50/50. Een andere oplossing is 50/50 kopen en de schuldvordering van An op Bart voor het verschil in inbreng schriftelijk vastleggen.
Het beding van aanwas
Het beding van aanwas (of tontine) bepaalt dat bij het overlijden van de eerste koper diens aandeel naar de langstlevende gaat, alsof die van bij het begin alleen eigenaar was. Het is een kanscontract tussen de kopers, geen schenking of testament. Het beschermt de langstlevende partner doeltreffend, vooral tussen feitelijk samenwonenden.
- Het moet een kanselement bevatten: men weet niet wie van beiden de langstlevende zal zijn. Een vergelijkbare levensverwachting en gelijkwaardige inbreng zijn de voorwaarden die gewoonlijk nagegaan worden.
- Het model voorziet vaak in een optie: de langstlevende geniet de aanwas enkel als hij dat binnen vier maanden na het overlijden bij notariële akte verklaart, en hij kan zich beperken tot het vruchtgebruik. De langstlevende neemt dan het aandeel van de overledene in het krediet voor het pand over.
- Elk kan er vóór het eerste overlijden een einde aan maken, bijvoorbeeld per aangetekende brief, als het beding dat toelaat. Zonder die mogelijkheid laat het Burgerlijk Wetboek (Boek 3, artikel 3.77) toe een vrijwillige mede-eigendom van onbepaalde duur op te zeggen met een redelijke opzegtermijn, die niet meer dan vijf jaar mag bedragen.
- De fiscale behandeling bij overlijden hangt af van het gewest en de toestand van het koppel: de notaris rekent ze vóór de akte door.
De scheiding voorzien
- Buiten een contractueel geregelde vrijwillige mede-eigendom is niemand verplicht in onverdeeldheid te blijven: bij onenigheid kan elk de verdeling vragen en, bij gebrek aan akkoord, de verkoop van het pand (zie onze gids het aandeel van de ander overnemen).
- Een onverdeeldheidsovereenkomst of samenlevingsovereenkomst kan de bewoning, de lasten, de bewoningsvergoeding, de overname van het aandeel van de ander en de berekening van de terugbetalingen regelen.
- Voor echtgenoten volgt de scheiding de regels van de echtscheiding en de vereffening van het stelsel (zie onze gids verkopen bij een scheiding).
Registratierechten, per gewest
| Gewest | Voordeel voor de enige eigen woning | Aandachtspunt bij twee kopers |
|---|---|---|
| Brussel | Abattement van 200 000 euro als de prijs niet hoger is dan 600 000 euro | Voorwaarden van hoofdverblijf en van geen andere eigendom, beoordeeld voor de kopers |
| Wallonië | Tarief van 3 % in plaats van 12,5 % | Alle verkrijgers moeten aan de voorwaarden voldoen |
| Vlaanderen | Tarief van 2 % in plaats van 12 % (3 % aangekondigd voor compromissen gesloten vanaf 1 januari 2027, onder voorbehoud van het decreet) | De kopers mogen niet samen volle eigenaar zijn van de geheelheid van een andere woning of bouwgrond |
De notaris gaat de toestand van elke koper vóór het compromis na. Zie onze gids over de registratierechten.
In het compromis
- De identiteit en het statuut van elke koper (gehuwd en onder welk stelsel, wettelijk samenwonend, feitelijk samenwonend)
- De aandelen in de verwerving, of minstens de verbintenis om ze vóór de akte volgens de financiering vast te leggen
- De eventuele wens van een beding van aanwas, met of zonder optie, uit te schrijven in de akte
- De verklaring van eigen middelen voor echtgenoten onder het wettelijk stelsel
- De verklaringen die nodig zijn voor het fiscale gunstregime van elke koper
Valkuilen
- Uit gewoonte 50/50 kopen, met heel verschillende inbreng.
- Vergeten dat een feitelijk samenwonende niet erft: zonder beding of testament gaat zijn aandeel naar zijn familie.
- Een beding van aanwas zonder uitweg bij een breuk.
- Een koper die al eigenaar is van een andere woning en het fiscale voordeel voor het koppel doet verliezen.
Veelgestelde vragen
Moet men 50/50 kopen als de ene meer eigen middelen inbrengt?
Nee, en dat is niet altijd aan te raden. De aandelen horen de werkelijke financiering te volgen. Een 50/50 met ongelijke inbreng kan als schenking gezien worden, tenzij het verschil als schuld wordt vastgelegd.
Wat gebeurt er met het pand als een van de samenwonenden overlijdt?
Zonder beding van aanwas of testament gaat zijn aandeel naar zijn erfgenamen, die mede-eigenaar worden met de langstlevende. Een feitelijk samenwonende erft niet van zijn partner.
Kan men een beding van aanwas bij een scheiding beëindigen?
Ja als het daarin voorziet, bijvoorbeeld per aangetekende brief, of met het akkoord van beiden. Anders laat het Burgerlijk Wetboek toe een vrijwillige mede-eigendom van onbepaalde duur op te zeggen met een redelijke opzegtermijn van hoogstens vijf jaar.
Is een beding van aanwas nuttig tussen echtgenoten?
Zelden voor een koppel gehuwd onder het wettelijk stelsel, omdat het pand gemeenschappelijk is en de langstlevende echtgenoot door de wet beschermd wordt. Bij scheiding van goederen kan het wel nuttig zijn. De notaris vergelijkt met de andere oplossingen.
Moeten beide kopers het compromis ondertekenen?
Ja, elk verbindt zich voor zijn deel en voor de hele verrichting. Kan een van beiden niet aanwezig zijn, dan geeft hij een schriftelijke en precieze volmacht.
Wat als de ene wil verkopen en de andere niet?
Buiten een contractueel geregelde vrijwillige mede-eigendom kan elk de uitonverdeeldheidtreding vragen. Bij gebrek aan akkoord over een overname kan de rechter de verkoop bevelen. Een overeenkomst vanaf de aankoop voorkomt veel conflicten.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, Boek 3 (artikel 3.77: vrijwillige mede-eigendom, tontine en aanwas)
- Notaris.be: samenwonen, een huis kopen?
- Notaris.be: wat is een beding van aanwas (tontine)?
- Notaris.be: wettelijk samenwonen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.