Partijen bij de verkoop
De verkoop van de woning bij echtscheiding of scheiding
Wanneer een koppel uit elkaar gaat, is de woning vaak het eerste wat geregeld moet worden. Verkopen aan een derde of de ene laten het aandeel van de andere overnemen: in beide gevallen moeten de juiste personen het compromis tekenen, moet het krediet geregeld worden en de prijs op het juiste moment verdeeld. De fiscale kost verschilt sterk naargelang de formule en het gewest.
Het akkoord van beiden blijft nodig
Zolang het huwelijk niet ontbonden is, wordt de gezinswoning beschermd door artikel 215 van het oud Burgerlijk Wetboek: de ene echtgenoot kan zonder instemming van de andere niet beschikken over de rechten die hij heeft op het onroerend goed dat het gezin tot voornaamste woning dient, noch het met hypotheek bezwaren, ook niet als hij er alleen eigenaar van is. Weigert de andere zonder gewichtige redenen, dan kan de familierechtbank de echtgenoot machtigen alleen te handelen.
Wettelijk samenwonenden genieten dezelfde bescherming van de gezinswoning zolang de wettelijke samenwoning duurt. Na de echtscheiding of het einde van de samenwoning zijn de ex-partners meestal onverdeeld eigenaar en moeten beiden tekenen. Feitelijk samenwonenden zijn gewoon mede-eigenaar volgens hun aankooptitel.
Verkopen aan een derde of het aandeel van de ander overnemen
- Verkoop aan een derde: beiden tekenen het compromis; de prijs wordt na terugbetaling van het krediet verdeeld volgens hun rechten, of bij de notaris geconsigneerd in afwachting van de vereffening.
- Overname door een van beiden: dat is geen verkoop maar een verdeling. De overnemer betaalt een opleg aan de ander en neemt het goed over. De verrichting is onderworpen aan het verdeelrecht, niet aan het verkooprecht.
| Brussel | Wallonië | Vlaanderen | |
|---|---|---|---|
| Verdeelrecht (algemene regel) | 1 % | 1 % | 2,5 % |
| Voormalige gezinswoning toebedeeld aan een ex-partner | 1 % | 1 % | 1 %, onder voorwaarden |
| Heffingsgrondslag | Waarde van het verdeelde goed, niet enkel de opleg | Waarde van het verdeelde goed, niet enkel de opleg | Waarde van het verdeelde goed (minstens de verkoopwaarde) |
In Vlaanderen geldt het tarief van 1 % voor de voormalige gezinswoning die aan een van de ex-echtgenoten of ex-wettelijk samenwonenden wordt toebedeeld; de notaris gaat na of aan de voorwaarden van het decreet is voldaan.
Rekenvoorbeeld: het aandeel van de ex overnemen
Een gemeenschappelijke woning is 360.000 euro waard; er staat nog 160.000 euro krediet open. Mevrouw houdt de woning.
- Nettowaarde: 360.000 − 160.000 = 200.000 euro, of 100.000 euro voor elk.
- Mevrouw betaalt een opleg van 100.000 euro en neemt het krediet van 160.000 euro alleen over (met akkoord van de bank).
- Verdeelrecht in Brussel of Wallonië: 1 % van 360.000 = 3.600 euro.
- In Vlaanderen: 3.600 euro als het tarief van 1 % geldt, anders 2,5 % van 360.000 = 9.000 euro.
Een verkoop van de helft tegen het gewone verkooprecht zou duidelijk meer kosten. Het voorbeeld is indicatief, zonder ereloon, akte- en kredietkosten.
Het gezamenlijke hypothecaire krediet
Beide ex-partners blijven tegenover de bank gebonden zolang het krediet niet is terugbetaald of de bank een van hen niet heeft ontslagen. Bij een overname moet wie het goed houdt een nieuwe financiering krijgen of het ontslag van hoofdelijkheid van de ander: dat is vaak een opschortende voorwaarde van het akkoord.
Bij een verkoop aan een derde betaalt de notaris het krediet terug met de prijs en laat hij de hypotheek doorhalen. Een eventuele wederbeleggingsvergoeding en de kosten van de doorhaling worden vóór de verdeling afgetrokken.
De prijs en de vereffening
Raken de ex-echtgenoten het niet eens over de verdeling, dan kan de notaris het saldo van de prijs bijhouden tot hun akkoord of tot de beslissing in de gerechtelijke vereffening, geleid door een notaris-vereffenaar die de rechtbank aanstelt. Het compromis vermeldt de afgesproken verdeling of die consignatie.
Vergoedingen en vorderingen tussen echtgenoten (eigen inbreng van een van beiden, aflossingen van het krediet na de scheiding) worden in de vereffening geregeld: een verdeling van de prijs 50/50 is niet altijd de juiste.
In het compromis
- De juiste burgerlijke staat en het huwelijksvermogensstelsel of de wettelijke samenwoning van elke verkoper
- Het bestaan van een echtscheidingsprocedure en van voorlopige maatregelen over de bewoning van de woning
- De datum waarop de bewoner het goed vrijmaakt en de staat waarin hij het achterlaat
- De verdeling van de prijs of de consignatie ervan bij de notaris
- Bij een overname: de opleg, de overname van het krediet en de voorwaarde van ontslag van hoofdelijkheid door de bank
Valkuilen
- Alleen een compromis tekenen terwijl het pand nog de gezinswoning is: de andere echtgenoot kan de nietigverklaring vorderen.
- Het aandeel overnemen zonder dat de bank de ander ontslaat: hij blijft gebonden voor het krediet van een goed dat hij niet meer bezit.
- De opleg lager dan de werkelijke waarde vastleggen: de administratie kan op de verkoopwaarde belasten.
- De Vlaamse renovatieverplichting over het hoofd zien: de overname tussen ex-partners is er in principe van vrijgesteld als een van hen er zijn hoofdverblijfplaats behoudt, maar de verkoop aan een derde niet.
Zie ook onze gidsen over de gehuwde verkoper en de overname van het aandeel van een mede-eigenaar.
Veelgestelde vragen
Kan een echtgenoot tijdens de echtscheidingsprocedure alleen verkopen?
Niet voor de gezinswoning: het akkoord van de ander of een machtiging van de familierechtbank is nodig, ook als het goed hem in eigendom toebehoort. Een ander eigen goed kan hij wel alleen verkopen.
Is de overname van het aandeel van de ex onderworpen aan verkooprecht?
Nee, het gaat om een verdeling, onderworpen aan verdeelrecht: 1 % in Brussel en Wallonië, 2,5 % in Vlaanderen, of 1 % voor de voormalige gezinswoning onder voorwaarden. Het wordt berekend op de waarde van het verdeelde goed.
Wat als een van beiden weigert te verkopen?
Niemand is verplicht in onverdeeldheid te blijven: de ander kan de verdeling in rechte vorderen. De rechtbank stelt een notaris-vereffenaar aan en, als het goed niet kan worden toebedeeld, wordt het verkocht, vaak openbaar.
Wie betaalt het krediet tot de verkoop?
Beiden blijven tegenover de bank gebonden. Onderling bepalen de voorlopige maatregelen of de vereffening wie de aflossingen draagt en hoe betalingen van een van beiden worden verrekend.
Moet men de echtscheiding afwachten om te verkopen?
Nee. De verkoop kan tijdens de procedure plaatsvinden, met het akkoord van beiden; de prijs wordt dan vaak bij de notaris geconsigneerd tot de vereffening.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, artikel 215 (gezinswoning)
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (goederen), artikel 3.75 (verdeling)
- Notaris.be: wat met de gezinswoning?
- Vlaanderen.be: verdeelrecht
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.