Stedenbouw en voorkoop
Stedenbouwkundige inlichtingen aanvragen
Geen ernstig compromis wordt ondertekend zonder de stedenbouwkundige toestand van het goed te kennen. De officiële inlichtingen laten op zich wachten en de gemeente rekent een retributie aan: vraag ze aan vanaf de opdracht. Het compromis kan vóór hun ontvangst worden getekend, maar dan moet de koper tegen een onaangename verrassing beschermd zijn.
Naargelang het Gewest
| Gewest | Document | Belangrijkste inhoud | Kernpunt |
|---|---|---|---|
| Brussel | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente | Bestemming volgens het GBP, afgeleverde vergunningen, gekende inbreuken, regelmatige bestemming en aantal woningen | De verkoper voegt bij zijn aanvraag een beknopte beschrijving van het goed zoals het bestaat |
| Wallonië | Inlichtingen volgens het CoDT, afgegeven door de gemeente | Gewestplan, schema's en gidsen, vergunningen, inbreuken, voorkoop, risico's, register van de grondwinsten | Het Geoportaal laat een eerste controle toe |
| Vlaanderen | Stedenbouwkundig uittreksel, vaak via het vastgoedinformatieplatform aangevraagd | Vergunningen, meest recente bestemming, herstelmaatregelen en procedures, voorkooprecht, verkaveling | Bij de akte verklaart de koper een uittreksel van hoogstens één jaar oud te hebben ontvangen |
Wat de wet in Vlaanderen eist
In Vlaanderen verplicht artikel 5.2.1 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening om in elk compromis en elke verkoopakte te vermelden:
- of er voor het goed een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen werd uitgereikt;
- de meest recente stedenbouwkundige bestemming, met de benamingen van het plannenregister;
- of het goed het voorwerp is van een herstelmaatregel of een hangende procedure;
- of er een voorkooprecht op rust;
- of het deel uitmaakt van een vergunde verkaveling;
- of het eventueel vereiste as-builtattest werd uitgereikt en gevalideerd;
- of het het voorwerp is van een voorkeurs- of projectbesluit.
Elk punt moet erin staan, ook als het antwoord negatief is. Een ontbrekende vermelding stelt de verkoop bloot aan een vordering tot nietigverklaring door de koper.
Termijnen en kostprijs
De regelgeving legt de gemeenten antwoordtermijnen op, maar in de praktijk moet men vaak op enkele weken rekenen. Het model van compromis voorziet, in Brussel en in Vlaanderen wanneer de gemeente geen goedgekeurd vergunningenregister heeft, het geval waarin de gemeente niet binnen 30 dagen heeft geantwoord: de partijen kunnen dan tekenen zonder te wachten. Elke gemeente bepaalt een retributie, doorgaans ten laste van de verkoper.
De notaris vraagt die inlichtingen op voor de akte; de makelaar of de verkoper vraagt ze best zelf aan vanaf de opdracht, om ze vóór het compromis aan de koper te kunnen bezorgen.
Voorbeeld: een realistische kalender
- 3 februari 2027: ondertekening van de verkoopopdracht; aanvraag van de inlichtingen op 5 februari.
- 7 maart 2027: einde van de termijn van 30 dagen; zonder antwoord kunnen de partijen tekenen met een beschermingsclausule.
- 15 maart 2027: compromis.
- 15 juli 2027: authentieke akte, vier maanden later.
In Vlaanderen kan een stedenbouwkundig uittreksel van 10 februari 2027 dienen voor een akte die uiterlijk op 10 februari 2028 wordt verleden; wordt de akte later uitgesteld, dan is een nieuw uittreksel nodig. Deze kalender is indicatief.
Wat ze niet zeggen
De stedenbouwkundige inlichtingen geven weer wat de gemeente weet: afgeleverde vergunningen, toepasselijke plannen, processen-verbaal van inbreuk. Ze garanderen niet dat het goed, zoals het bestaat, overeenstemt met de vergunningen. Een zonder vergunning gebouwde en nooit vastgestelde aanbouw staat er niet in, en het ontbreken van een proces-verbaal bewijst niet dat er geen inbreuk is. De notaris staat evenmin in voor de juistheid van de gemeentelijke informatie. De vergelijking tussen de vergunningsplannen en de werkelijkheid blijft nodig (zie de regularisatie).
- Inlichtingen aangevraagd vanaf de opdracht
- Oude vergunningen ingekeken en met het goed vergeleken
- Aantal woongelegenheden en bestemming nagegaan
- Inlichtingen vóór het compromis aan de koper bezorgd
In het compromis
Het model van compromis bevat per Gewest een rubriek "stedenbouwkundige toestand", die de verkregen inlichtingen en de verklaringen van de verkoper overneemt. Zijn de inlichtingen nog niet binnen, dan bepaalt het dat de koper de nietigverklaring van de verkoop kan vragen als de gemeentelijke informatie, ontvangen uiterlijk bij de akte, in strijd is met die van het compromis (bestemming, aantal woningen, geen inbreuk). Het compromis en de overeenkomst tot minnelijke ontbinding moeten dan worden geregistreerd, elk tegen het vast recht van 10 euro, en de koper krijgt de waarborg terug.
Valkuilen
- Wachten tot het compromis om de aanvraag te doen, en dan "blind" moeten tekenen.
- Een advertentie overnemen in plaats van de officiële inlichtingen om het goed te beschrijven.
- In Vlaanderen vergeten de datum van het uittreksel te vergelijken met de geplande aktedatum.
- De inlichtingen niet tot het einde lezen: een voorkooprecht of een bijzondere perimeter kan erin staan (zie stedenbouwkundige overtredingen).
Veelgestelde vragen
Hebben de stedenbouwkundige inlichtingen een geldigheidsduur?
Ze beschrijven de toestand op hun datum. In Vlaanderen moet de koper op de dag van de akte een uittreksel van minder dan één jaar oud hebben ontvangen. Elders kan de notaris een actualisering vragen als de akte lang nadien plaatsvindt.
Wie betaalt de aanvraag?
Doorgaans de verkoper, zoals de andere documenten die voor de verkoop nodig zijn. Het bedrag van de retributie bepaalt elke gemeente zelf.
Mag een koper zelf de inlichtingen aanvragen?
Dat hangt af van de gemeente en van de gevraagde gegevens. Het eenvoudigst blijft de aanvraag door de verkoper, de makelaar of de notaris. De koper kan wel zelf de gewestelijke geoportalen en de dienst stedenbouw raadplegen.
Mag men het compromis tekenen zonder de inlichtingen?
Ja, als de gemeente niet binnen de termijn heeft geantwoord en het compromis de koper beschermt: hij kan de nietigverklaring vragen als de vóór de akte ontvangen inlichtingen in strijd zijn met wat werd verklaard. Toch hebt u ze best vóór de ondertekening.
Wat als de inlichtingen een inbreuk aan het licht brengen?
De verkoper moet de koper inlichten. De partijen kunnen een regularisatie, een prijsvermindering of een opschortende voorwaarde afspreken. Is het compromis al getekend met de beschermingsclausule, dan kan de koper de nietigverklaring vragen.
Zeggen de inlichtingen of het goed in overstromingsgevoelig gebied ligt?
Vaak wel, maar niet altijd. In Vlaanderen en Wallonië moet de informatie over het overstromingsrisico hoe dan ook in de publiciteit en het compromis staan; controleer ze op de officiële kaarten (zie de gids over overstromingsgevoelige gebieden).
Officiële bronnen
- Justel: Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (art. 275 en 276, stedenbouwkundige inlichtingen)
- Wallex: Code du Développement territorial (art. D.IV.99 en D.IV.100, notariële inlichtingen)
- Vlaanderen.be: stedenbouwkundig uittreksel
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.