Bijzondere panden en situaties
Een waterloop op het verkochte perceel
Een beek achteraan de tuin heeft echt charme. Ze brengt ook verplichtingen mee: de onderhoudsmachines doorlaten, het ruimingsslib ontvangen, een toelating vragen voor het kleinste bruggetje, op afstand van de oever afsluiten, en soms een overstromingsrisico dragen dat in de advertentie en het compromis moet staan. Dit moet u nagaan.
Het statuut van de waterloop
- De bevaarbare waterwegen behoren tot het gewestelijk openbaar domein.
- De onbevaarbare waterlopen zijn naargelang hun belang in categorieën ingedeeld, die de beheerder voor het onderhoud bepalen: het Gewest, de provincie of de gemeente, en in bepaalde gebieden in Vlaanderen polders of wateringen (zie polders en wateringen).
- Kleine niet geklasseerde waterlopen en grachten blijven in principe ten laste van de aangelanden.
Het Burgerlijk Wetboek legt de basisregels vast. De oeverbewoner mag het water gebruiken, enkel voor eigen behoeften, zonder de loop, de hoeveelheid en de kwaliteit van het water wezenlijk te wijzigen, en zonder de rechten van de buren te schaden (artikel 3.130). De eigendom strekt zich uit tot gronden die het water duurzaam vrijmaakt of aanwast zonder tussenkomst van de oeverbewoner, en een eiland dat in de bedding ontstaat, behoort aan de eigenaar van de waterloop (artikel 3.65).
De regels per Gewest
| Gewest | Categorieën en beheerders | Informatie over het overstromingsrisico |
|---|---|---|
| Wallonië | Waterwetboek, artikelen D.34 tot D.47: 1e categorie (stroomafwaarts van het punt waar het stroomgebied 5.000 hectare bereikt) beheerd door het Gewest, 2e door de provincie, 3e door de gemeente | Vermelding van het risico volgens de kaart van het overstromingsgevaar (aléa d'inondation) in publiciteit, compromis en akte |
| Vlaanderen | Onbevaarbare waterlopen ingedeeld in categorieën (Gewest, provincie, gemeente), in bepaalde gebieden polders en wateringen | Verplichte vermelding in de publiciteit en in het compromis: overstromingsgevoelig gebied, afgebakend overstromingsgebied of afgebakende oeverzone (decreet integraal waterbeleid, artikel 1.3.3.3.2) |
| Brussel | Weinig open waterlopen; gewestelijk of gemeentelijk beheer naargelang het geval | Geen specifieke gewestelijke vermelding; de algemene informatieplicht van de verkoper geldt |
De erfdienstbaarheden voor onderhoud en de toelatingen
Het Waalse Waterwetboek geeft een precies voorbeeld:
- de aangelanden moeten de personeelsleden en machines voor de werken doorlaten, en toelaten dat op een strook van 6 meter vanaf de kruin van de oever ruimingsslib en materieel worden neergelegd, zonder vergoeding voor die neerlegging (artikel D.43);
- weilanden langs een geklasseerde waterloop moeten afgesloten worden om de toegang van het vee te verhinderen, op minstens 1 meter van de kruin van de oever (artikel D.42-1);
- werken die de bedding of de kunstwerken wijzigen, vereisen een voorafgaande en schriftelijke domaniale toelating van de beheerder; zonder beslissing binnen 120 dagen geldt de aanvraag als geweigerd (artikel D.40);
- bepaalde kleine onderhoudswerken kan een particulier uitvoeren na een voorafgaande aangifte bij de beheerder (artikel D.37).
In Vlaanderen volgen vergelijkbare regels (doorgang van machines, neerleggen van ruimingsproducten, afstanden voor afsluitingen en aanplantingen, toelating voor elk kunstwerk) uit de wetgeving op de onbevaarbare waterlopen en de provinciale reglementen.
Voorbeeld. Een tuin van 25 meter diep wordt achteraan begrensd door een geklasseerde waterloop. In Wallonië moeten de laatste 6 meter het ruimingsslib kunnen ontvangen: een tuinhuis, moestuin of zwembad op die plaats loopt schade op zonder vergoeding, en een haag die te dicht staat, kan de doorgang van de machines hinderen.
De risico's
- Overstroming: het perceel kan in overstromingsgevoelig gebied of in een zone met overstromingsgevaar liggen, met informatieplichten die per Gewest verschillen (zie overstromingsrisico).
- Oevererosie en aansprakelijkheid voor private oeverwerken.
- Niet vergunde kunstwerken: bruggetje, ophoging of overwelving zonder toelating, die de beheerder kan laten verwijderen.
- Afvloeiing van water naar de buurpercelen (zie afvloeiing van water).
- Onteigening: de beheerder kan de gronden verwerven of onteigenen die nodig zijn voor het beheer van de waterloop.
Valkuilen
- De vermelding van het overstromingsrisico in de advertentie en het compromis vergeten, die in Vlaanderen en Wallonië verplicht is.
- Een bruggetje of oevermuur als troef voorstellen zonder na te gaan of het vergund werd.
- Bouwen of planten in de strook die voor de ruiming bestemd is.
- Een private gracht verwarren met een geklasseerde waterloop: de verplichtingen zijn niet dezelfde.
- Over het hoofd zien wie onderhoudt: een niet geklasseerde waterloop blijft ten laste van de aangelanden.
In het compromis
- De waterloop, zijn categorie en zijn beheerder identificeren
- Op de gewestelijke kaarten het overstromingsgevoelige gebied, het overstromingsgevaar en de oeverzone nagaan
- De bestaande kunstwerken en hun toelatingen oplijsten
- De erfdienstbaarheden voor onderhoud en de beperkingen op de oevers vermelden
« Het goed wordt aan zijn achterste grens begrensd door de beek X, onbevaarbare waterloop van tweede categorie beheerd door de provincie. De koper is ingelicht over de erfdienstbaarheid van doorgang ten gunste van de beheerder voor het onderhoud en de ruiming, over de mogelijke neerlegging van ruimingsslib op een strook van 6 meter langs de oever, en over het feit dat voor het houten bruggetje dat de verkoper in 2012 bouwde geen toelating werd verkregen. »
Veelgestelde vragen
Wie onderhoudt een beek die door een privéperceel loopt?
Dat hangt af van haar categorie: het Gewest, de provincie of de gemeente voor geklasseerde waterlopen, soms een polder of watering, en de aangelanden voor niet geklasseerde waterlopen en grachten.
Mag de beheerder over mijn perceel?
Ja. De aangelanden moeten de onderhoudsploegen en machines doorlaten. In Wallonië moeten ze ook de neerlegging van ruimingsslib dulden op een strook van 6 meter langs de oever, zonder vergoeding voor die neerlegging (artikel D.43 Waterwetboek).
Mag men een bruggetje over een beek bouwen?
Niet zonder toelating van de beheerder. In Wallonië vereisen werken die de bedding of de kunstwerken wijzigen een schriftelijke domaniale toelating; zonder beslissing binnen 120 dagen geldt de aanvraag als geweigerd.
Moet het overstromingsrisico bij de verkoop worden gemeld?
Ja in Vlaanderen en Wallonië: de ligging van het goed in overstromingsgevoelig gebied, in een zone met overstromingsgevaar of in een oeverzone moet in de publiciteit en het compromis staan. In Brussel geldt de algemene informatieplicht van de verkoper.
Mag de oeverbewoner het water van de beek gebruiken?
Ja, voor eigen behoeften, zonder de loop, de hoeveelheid of de kwaliteit van het water wezenlijk te wijzigen, en zonder de buren te schaden (artikel 3.130 Burgerlijk Wetboek).
Aan wie behoort grond die het water heeft vrijgemaakt?
Aan de oeverbewoner, wanneer het water een perceel duurzaam vrijmaakt of aanwast zonder zijn tussenkomst, voor zover dat verenigbaar blijft met de openbare bestemming van de waterloop (artikel 3.65 Burgerlijk Wetboek).
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikelen 3.65 en 3.130
- Wallex: Waals Waterwetboek, decretaal deel (onbevaarbare waterlopen, artikelen D.34 tot D.47)
- Vlaamse Milieumaatschappij: waterlopen
- Wallonië: consulter l'Atlas numérique des cours d'eau non navigables (digitale atlas van de onbevaarbare waterlopen)
- Wallonië: demander une autorisation domaniale (domeinvergunning voor werken in, onder of boven een onbevaarbare waterloop)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.