Bijzondere panden en situaties

De verkoop van een woonboot

Een ingerichte woonboot aan de kade in Brussel, Gent of Luik kan voor enkele honderdduizenden euro's van eigenaar wisselen. Toch is hij geen onroerend goed: zijn juridisch regime is dat van een schip, met een eigen register en eigen zekerheden. En de grootste inzet van de verkoop is vaak de ligplaats, die niet met de boot wordt verkocht. Dit verandert er tegenover de verkoop van een woning.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Een roerend goed, met een eigen register

  • Het Burgerlijk Wetboek beschouwt enkel de grond en wat erin wordt geïncorporeerd als onroerend uit hun aard (art. 3.47). Een boot die drijft, ook bewoond en aangesloten, blijft een roerend goed. Zijn verkoop is geen vastgoedverkoop: ze vereist geen notariële akte en valt niet onder de registratierechten voor onroerende goederen.
  • Het scheepvaartrecht is samengebracht in het Belgisch Scheepvaartwetboek (wet van 8 mei 2019, in werking sinds 1 september 2020). Binnenschepen kunnen of moeten, volgens hun grootte en gebruik, worden ingeschreven in het binnenschepenregister, dat deel uitmaakt van het Belgisch Scheepsregister van de FOD Mobiliteit en Vervoer. De verkoop van een ingeschreven schip moet erin worden overgeschreven om aan derden tegenwerpelijk te zijn.
  • Een ingeschreven schip kan worden bezwaard met een scheepshypotheek, ingeschreven in hetzelfde register: de hypotheek veronderstelt dat het schip er te boek staat. Vraag vóór de verkoop een stand van de inschrijvingen op.

De ligplaats

Het recht om de boot op een bepaalde plaats te laten liggen, steunt op een vergunning of concessie van de beheerder van de waterweg of de haven. Die vergunning is meestal persoonlijk en precair: ze gaat niet automatisch over op de koper, die het akkoord van de beheerder moet krijgen. Een verkoop zonder die zekerheid kan de koper achterlaten met een boot zonder kade, en een woonboot zonder kade in de stad verliest het grootste deel van zijn waarde.

De beheerder kan ook het aantal woonboten beperken, een duur, een gebruik (wonen, kantoor, horeca) of technische voorwaarden opleggen, en de vergunning intrekken bij werken aan de waterweg.

Wie beheert de kaaien?

BrusselWalloniëVlaanderen
Gebruikelijke beheerderHaven van BrusselSPW Mobilité et Infrastructures, of een autonome haven (Luik, Namen, Charleroi…)De Vlaamse Waterweg, of het havenbedrijf (Antwerpen, Gent…)
GebruikstitelVergunning of concessie, persoonlijkVergunning of concessie, persoonlijkVergunning of concessie, persoonlijk
Wat de koper moet doenZijn eigen titel aanvragen vóór de leveringZijn eigen titel aanvragen vóór de leveringZijn eigen titel aanvragen vóór de levering

Het scheepsregister en de scheepshypotheek zijn wel federaal: de regels zijn in het hele land dezelfde.

De aandachtspunten

  • De documenten van de boot: scheepscertificaat, inschrijving in het register, eigendomstitel
  • De stand van hypotheken en beslagen in het register
  • De ligplaatsvergunning, haar duur, kostprijs en overdrachtsvoorwaarden
  • De technische staat van de romp (expertise, recente droogzetting) en van de installaties
  • De aansluitingen (water, elektriciteit, riolering) en hun conformiteit
  • De mogelijkheid tot domiciliëring op dat adres, volgens de gemeente
  • De verzekering van de boot, varend en aan de kade

Concreet voorbeeld

Een als woning ingerichte woonboot, ingeschreven in het scheepsregister, wordt verkocht voor 280.000 euro. Hij ligt aangemeerd op grond van een vergunning die de kadebeheerder persoonlijk aan de verkoper verleende.

  • Geen registratierechten voor onroerende goederen: voor een huis aan dezelfde prijs in Brussel zou het basistarief 12,5 % bedragen, vóór een eventueel abattement. De prijs van de woonboot wordt zonder die rechten betaald, maar de koper moet de boot financieren, wat moeilijker is dan met een klassiek hypothecair krediet.
  • De stand van het register toont een scheepshypotheek van 60.000 euro ten gunste van een bank: het contract bepaalt dat ze met de prijs wordt terugbetaald en vóór de levering wordt doorgehaald.
  • Het contract wordt gesloten onder opschortende voorwaarde: de koper moet binnen drie maanden zijn eigen ligplaatsvergunning krijgen, zo niet vervalt de verkoop.

De bedragen zijn indicatief; ze tonen de volgorde van de controles.

Valkuilen

  • Een model van vastgoedcompromis gebruiken, met attesten die geen voorwerp hebben en zonder de clausules die bij een boot horen.
  • De prijs betalen vóór het akkoord van de beheerder over de ligplaats.
  • Het scheepsregister niet raadplegen: een scheepshypotheek of een beslag volgt de boot.
  • Kopen zonder expertise van de romp: een herstelling in droogdok kan een groot deel van de prijs vertegenwoordigen.
  • Ervan uitgaan dat men er zijn domicilie kan vestigen: de gemeente en de kadebeheerder hebben daarin hun zeg.

Het koopcontract

De verkoop gebeurt met een onderhandse overeenkomst die aangepast moet zijn aan een roerend goed: beschrijving van de boot en zijn uitrusting, inschrijvingsnummer, prijs, stand van de zekerheden, opschortende voorwaarde van verkrijging van de ligplaatsvergunning door de koper, datum en plaats van levering, lot van het meubilair en overgang van de risico's. Een model van vastgoedcompromis past niet: de vastgoedattesten (EPC, bodem, stedenbouw) hebben in principe geen voorwerp, maar andere technische controles wel.

Is de boot ingeschreven, dan moet het contract de overschrijving in het register mogelijk maken. Zie ook lichte woonvormen, tweede verblijf en nieuw goederenrecht.

Veelgestelde vragen

Is een woonboot een onroerend goed?

Nee. Een boot, ook bewoond en aangesloten, is een roerend goed, omdat hij niet in de grond is geïncorporeerd. Zijn verkoop vereist geen notariële akte en valt niet onder de registratierechten voor onroerende goederen.

Wordt de ligplaats met de woonboot verkocht?

Niet automatisch. Ze steunt op een vergunning van de beheerder van de waterweg of de haven, meestal persoonlijk: de koper moet zijn eigen vergunning verkrijgen, liefst vóór hij de prijs betaalt.

Hoe gaat men na dat een woonboot niet gehypothekeerd is?

Door een stand van de inschrijvingen op te vragen in het scheepsregister van de FOD Mobiliteit en Vervoer, waar verkopen worden overgeschreven en scheepshypotheken ingeschreven.

Is een notaris nodig om een woonboot te verkopen?

Dat is niet verplicht: een onderhandse overeenkomst volstaat. Ze moet wel voor een schip zijn opgesteld en de overschrijving in het register mogelijk maken als de boot er ingeschreven is.

Kan men zich op een woonboot domiciliëren?

Dat kan in sommige gemeenten, maar niet automatisch. Ga het na bij de gemeente en bij de kadebeheerder, die het gebruik als woning kan beperken.

Zijn een EPC en een bodemattest vereist?

In principe niet, want ze betreffen onroerende goederen. Een expertise van de romp en een controle van de installaties blijven voor de koper onmisbaar.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook