Clausules opstellen
Eigendoms- en risico-overdracht
De verkoop is gesloten bij het compromis, maar daarmee is de koper nog geen eigenaar. Tussen de ondertekening van het compromis en die van de akte liggen vaak drie of vier maanden, waarin een brand, een storm of een schuldeiser van de verkoper kan opduiken. Weten wanneer eigendom, risico en verzekering van de ene naar de andere overgaan, voorkomt heel wat verrassingen. Hieronder vindt u de regel van het Burgerlijk Wetboek, wat het model van compromis bepaalt en het tijdpad.
Het wettelijke principe
Naar Belgisch recht gaat de eigendom in principe over op de koper zodra de partijen het eens zijn: boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (artikel 3.14) bepaalt dat de overdracht van een zakelijk recht tot stand komt door de loutere wilsovereenstemming van de partijen, en dat zij geacht worden daarmee in te stemmen zodra ze de verbintenis tot overdracht zijn aangegaan. Hetzelfde artikel laat wel toe die overdracht aan een voorwaarde of een termijn te onderwerpen.
Dat doet het model van compromis: de koper wordt eigenaar op de dag van de ondertekening van de akte. Tussen compromis en akte blijft de verkoper eigenaar en heeft de koper een vordering: hij kan de ondertekening van de akte en de levering van het goed onder de afgesproken voorwaarden eisen.
Het risico
Het risico volgt in principe de eigendom. Het model zegt het uitdrukkelijk: de verkoper blijft aansprakelijk voor de risico's van het goed tot de ondertekening van de akte. Wordt het goed vóór de akte vernield of beschadigd, door brand, storm of waterschade, dan draagt de verkoper de last.
Het compromis regelt wat er bij schade gebeurt: herstelling door de verkoper vóór de akte, overdracht van de verzekeringsvergoeding aan de koper, of de mogelijkheid voor de koper om van de verkoop af te zien als de schade aanzienlijk is. Zonder clausule moeten de partijen het eens worden of naar de rechter stappen, terwijl het krediet van de koper vaak al is toegekend.
De brandverzekering
- Huis: de verkoper verbindt zich zijn brandverzekering aan te houden tot de akte. Vanaf de akte is de koper alleen verantwoordelijk voor de verzekering van het goed.
- Appartement: het goed is gedekt door de collectieve polis van de mede-eigendom; de premies zitten in de lasten die vanaf de ingenottreding aan de koper worden aangerekend.
- Na de akte: de verzekeringswet (artikel 111) bepaalt dat de verzekering van de verkoper van rechtswege eindigt drie maanden na de authentieke akte en dat de dekking tot dan voor de koper blijft gelden, tenzij hij door een andere overeenkomst gedekt is.
Die termijn van drie maanden is een vangnet, geen oplossing: de koper sluit best zijn eigen verzekering die ingaat op de dag van de akte. Zie de gids over de brandverzekering tussen compromis en akte.
Het tijdpad, stap voor stap
| Ogenblik | Eigenaar | Risico | Tegenover derden |
|---|---|---|---|
| Ondertekening van het compromis | Verkoper | Verkoper | Compromis zonder vaste datum zolang het niet geregistreerd is |
| Registratie van het compromis (binnen vier maanden) | Verkoper | Verkoper | Vaste datum verkregen |
| Ondertekening van de akte | Koper | Koper | Nog niet tegenwerpelijk aan derden te goeder trouw |
| Overschrijving van de akte | Koper | Koper | Tegenwerpelijk aan iedereen |
| Drie maanden na de akte | Koper | Koper | Einde van rechtswege van de verzekering van de verkoper |
Tegenover derden
De verkoop is pas tegenwerpelijk aan derden te goeder trouw met een concurrerend recht op het goed (hypothecaire schuldeiser, tweede koper) vanaf de overschrijving van de authentieke akte op het bevoegde kantoor Rechtszekerheid (artikel 3.30 van het Burgerlijk Wetboek). Daarom controleert de notaris de hypothecaire staat vlak vóór de akte en laat hij de akte meteen daarna overschrijven.
Een compromis alleen beschermt de koper dus niet volledig tegen een verkoper te kwader trouw. De registratie geeft het een vaste datum (artikel 8.22 van het Burgerlijk Wetboek), maar niet de tegenwerpelijkheid die enkel de overschrijving van een authentieke akte biedt. Laat de ondertekening van de akte dus niet aanslepen.
Vervroegd genot
Betrekt de koper het pand vóór de akte, dan moeten de partijen bepalen wie in die periode het risico draagt en wie verzekert. Het model bepaalt dat de bewoner, als de ingenottreding niet samenvalt met de eigendomsoverdracht, zijn aansprakelijkheid dekt met een verzekering tegen brand en aanverwante risico's. Zonder clausule bevindt de koper die een goed bewoont waarvan hij nog geen eigenaar is, zich bij schade in een onzekere toestand. Zie de vervroegde ingenottreding.
In het compromis
- De datum van de eigendomsoverdracht: de dag van de ondertekening van de akte
- Wie het risico draagt tot die datum, en wat er gebeurt bij aanzienlijke schade
- De verbintenis van de verkoper de verzekering aan te houden, of de vermelding van de collectieve polis
- De datum van ingenottreding en, als die vóór de akte valt, de verzekering van de bewoner
- Een uiterste datum voor de ondertekening van de akte
Veelgestelde vragen
Kan de koper het goed vóór de akte verzekeren?
Hij kan een verzekering sluiten die ingaat bij de akte. Hij doet dat best vooraf, om gedekt te zijn zodra hij eigenaar wordt, zonder af te hangen van de verlenging van drie maanden van de verzekering van de verkoper.
Mag de verkoper het goed na het compromis opnieuw verkopen?
Hij zou een zware fout begaan tegenover de eerste koper en aansprakelijk zijn. Wie zijn akte als eerste laat overschrijven, is wel beschermd als hij te goeder trouw is; vandaar het belang het compromis te laten registreren en de akte snel te tekenen.
Wat als het huis vóór de akte afbrandt?
De verkoper draagt het risico. Het compromis bepaalt doorgaans dat de koper kan kiezen tussen voortzetting van de verkoop met de verzekeringsvergoeding en afzien van de verkoop. Verwittig meteen de notaris en de verzekeraar.
Mogen de partijen de eigendom al bij het compromis laten overgaan?
Ja, de overdracht hangt af van hun akkoord. Maar dat is zelden wenselijk: de koper zou het risico dragen vóór hij de prijs betaalde en zonder bescherming tegenover derden. Het model stelt de overdracht daarom uit tot de akte.
Wie betaalt de onroerende voorheffing van het jaar?
Wie op 1 januari eigenaar is, is ze verschuldigd tegenover de administratie. Het compromis voorziet doorgaans een verrekening tussen de partijen pro rata, vanaf de ingenottreding.
Is de koper eigenaar als er bij de akte nog een opschortende voorwaarde hangende is?
In de praktijk wordt de akte pas getekend als de voorwaarden vervuld of opgeheven zijn. Bleef een voorwaarde hangende, dan zou de overdracht van haar vervulling afhangen; de notaris vermijdt dat door elke voorwaarde vóór de akte na te gaan.
Officiële bronnen
- Notaris.be: notarissen gaan voor verkoopovereenkomst in heldere taal
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 "Goederen" (artikelen 3.14 en 3.30)
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 8 "Bewijs" (artikel 8.22)
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, koop (artikelen 1582 en 1583)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.