Bijzondere panden en situaties
Grond en aannemingscontract
Veel bouwfirma's bieden een "pakket" aan: de grond en de te bouwen woning. Juridisch worden vaak twee overeenkomsten gesloten, maar hun verband heeft gevolgen voor de bescherming van de koper en voor de fiscaliteit. Zodra de wet Breyne geldt, zijn haar regels dwingend: verplichte vermeldingen, een maximumvoorschot, betaling volgens de vordering van de werken en waarborgen.
Wanneer de wet Breyne geldt
De wet Breyne van 9 juli 1971 geldt voor elke overeenkomst tot eigendomsovergang van een te bouwen of in aanbouw zijnde huis of appartement, en voor elke overeenkomst waarbij men zich verbindt zo'n goed te bouwen, te laten bouwen of te verschaffen, op voorwaarde dat het bestemd is voor huisvesting (of huisvesting en beroep) en dat de koper vóór de voltooiing een of meer stortingen moet doen (artikel 1).
Het pakket grond plus woning valt er typisch onder: de verkoper van de grond verbindt zich ertoe te laten bouwen, of de grond wordt verkocht door een met de bouwfirma verbonden onderneming. Wie daarentegen een grond van een particulier koopt en daarna vrij een aannemer kiest, sluit een gewone aannemingsovereenkomst, tenzij die zelf betalingen vóór de voltooiing van een sleutel-op-de-deurwoning voorziet.
Elk beding dat strijdig is met de regels over betaling, risico-overgang of waarborgen, wordt voor niet geschreven gehouden (artikel 13).
De verplichte vermeldingen van de overeenkomst
Het compromis en de aannemingsovereenkomst moeten onder meer (artikel 7):
- de eigenaar van de grond en van de bestaande opstallen vermelden;
- de bouwvergunning en haar voorwaarden vermelden, of de opschortende voorwaarde van het verkrijgen ervan;
- vermelden of de overeenkomst afhangt van het verkrijgen van een financiering; die voorwaarde mag nooit langer gelden dan drie maanden vanaf de sluiting;
- nauwkeurige plannen en een gedetailleerd bestek als bijlage bevatten, ondertekend door een architect;
- de totale prijs opgeven, die alle werken voor een normale bewoonbaarheid omvat, met de prijs van de grond afzonderlijk vermeld (artikel 1 van het koninklijk besluit van 21 oktober 1971), en de wijze van betaling en herziening;
- de aanvangsdatum, de uitvoeringstermijn en de vertragingsvergoedingen bepalen, minstens gelijk aan een normale huurprijs van het afgewerkte goed;
- de wijze van oplevering bepalen en vaststellen dat de partijen sinds vijftien dagen kennis hebben van die gegevens.
Ontbreken die vermeldingen of de waarborgen, dan kan de koper, en alleen hij, vóór de authentieke akte de nietigheid van de overeenkomst of van het beding inroepen (artikel 13).
Het voorschot en de betalingen: een voorbeeld in cijfers
De promotor mag geen enkele betaling eisen vóór de ondertekening van de overeenkomst. Het voorschot bij de ondertekening is beperkt tot 5 % van de totale prijs. Bij de authentieke akte mag hij de prijs van de grond eisen, verhoogd met de prijs van de al uitgevoerde werken, goedgekeurd door een architect. Daarna mag geen schijf hoger zijn dan de waarde van de uitgevoerde werken (artikel 10).
- Grond: 150.000 euro; woning: 300.000 euro; totale prijs: 450.000 euro.
- Maximaal voorschot bij het compromis: 5 % van 450.000 euro = 22.500 euro.
- Bij de akte, vóór de start van de werken: 150.000 − 22.500 = 127.500 euro.
- Daarna schijven op de 300.000 euro, volgens de vastgestelde vordering van de werken.
Wordt een belofte van overeenkomst niet gevolgd door de sluiting ervan, dan mag de vergoeding ten laste van de koper niet hoger zijn dan 5 % van de totale prijs, die de rechter aan de werkelijke schade kan aanpassen. Indicatief voorbeeld.
De waarborgen van de koper
Een voor de betrokken werken erkende aannemer stelt een borgtocht van 5 % van de prijs van het gebouw bij de Deposito- en Consignatiekas, en moet het bewijs ervan binnen dertig dagen na de ondertekening voorleggen. Een niet-erkende aannemer moet een voltooiingswaarborg leveren, in de vorm van een hoofdelijke borgstelling van een bank of verzekeraar, of een terugbetalingswaarborg (artikel 12 van de wet; artikelen 3 en 4 van het koninklijk besluit). Zonder waarborg is de overeenkomst vernietigbaar.
De rechten van de verkoper op de grond gaan dadelijk over op de koper, en de woning wordt zijn eigendom naarmate ze wordt gebouwd, maar het risico gaat pas over bij de voorlopige oplevering (artikelen 4 en 5). Zie onze gids over de oplevering.
Btw of registratierechten?
In principe valt een afzonderlijk verkochte grond onder de registratierechten van het Gewest waar hij ligt, en de bouw onder de btw. Wordt de grond door een btw-plichtige samen met een nieuw gebouw verkocht, dan kan hij het btw-stelsel volgen. De administratie kan ook twee kunstmatig gescheiden overeenkomsten als één verrichting beschouwen.
Het verschil is groot: 21 % btw op de grond, of registratierechten waarvan het tarief afhangt van het Gewest en van de situatie van de koper. Het compromis moet duidelijk het gekozen stelsel vermelden, na controle door de notaris. Zie onze gids over de btw op grond verkocht met een nieuw gebouw.
Nuttige opschortende voorwaarden
- Verkrijgen van de omgevingsvergunning voor de geplande woning, binnen een precieze termijn
- Verkrijgen van de volledige financiering (grond en bouw), hoogstens drie maanden
- Bevredigend bodemonderzoek (stabiliteit, verontreiniging)
- Verband tussen beide overeenkomsten: valt de ene weg, dan ook de andere
Zie onze gids over de opschortende voorwaarden.
De controles en de valkuilen
- Erkenning en solvabiliteit van de bouwfirma; bewijs van de borgtocht of de voltooiingswaarborg
- Lastenboek: betalende opties, uitgesloten posten, materialen en merken
- Uitvoeringstermijnen en vertragingsvergoedingen
- Uitgeruste grond: weg, riolering, aansluitingen; zo niet, hun kostprijs
- Prijsherzieningsclausule, beperkt tot 80 % van de prijs van het gebouw
Valkuilen: meer dan 5 % betalen bij de ondertekening, een betalend "reservatiecontract" vóór de overeenkomst aanvaarden, of een "basisprijs" laten staan die werken uitsluit die voor de bewoonbaarheid onmisbaar zijn. Zie ook de aansluitingen van een bouwgrond.
Veelgestelde vragen
Kan men na de aankoop van de grond een andere bouwfirma kiezen?
Niet als de grond werd gekocht met de verplichting met een bepaalde bouwfirma te bouwen. Lees het compromis: die verplichting moet erin staan, net als wat er met de verkoop van de grond gebeurt als het aannemingscontract niet doorgaat.
Hoeveel mag men bij de ondertekening betalen?
Hoogstens 5 % van de totale prijs, grond en bouw samen. De promotor mag niets eisen vóór de ondertekening van de overeenkomst, en de volgende schijven mogen de waarde van de uitgevoerde werken niet overschrijden.
Geldt de wet Breyne voor een prefabwoning?
Ze kan gelden als de voorwaarden vervuld zijn: een te bouwen woning en een betaling die vóór de voltooiing wordt geëist. De bouwwijze speelt geen rol.
Wat als de overeenkomst de wet Breyne niet naleeft?
De koper kan vóór de authentieke akte de nietigheid van de overeenkomst of van het strijdige beding inroepen wanneer de verplichte vermeldingen of de waarborgen ontbreken. Bedingen die strijdig zijn met de regels over betaling en waarborgen, worden voor niet geschreven gehouden.
Wie betaalt de aansluitingen?
De overeenkomst moet het bepalen. Ze worden vaak uit de basisprijs gesloten, terwijl de totale prijs alle werken moet omvatten die nodig zijn voor een normale bewoonbaarheid.
Officiële bronnen
- Justel: wet Breyne van 9 juli 1971
- Justel: koninklijk besluit van 21 oktober 1971 tot uitvoering van de wet Breyne
- Notaris.be: jouw bescherming als bouwheer (wet Breyne)
- Notaris.be: een bouwgrond kopen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.