Clausules opstellen

Handgeld of voorschot: wat het woord verandert in een compromis

De verkoper denkt een waarborg te hebben ontvangen, de koper denkt te kunnen terugtreden door de betaalde som op te geven. Alles hangt af van de kwalificatie: handgeld of voorschot. In België verandert de woordkeuze, en vooral de clausule die erbij hoort, de draagwijdte van de verbintenis volledig. Hieronder vindt u beide regelingen, een rekenvoorbeeld, de regels voor de verkoop op plan en de manier om de clausule te schrijven.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Twee tegengestelde begrippen

  • Het voorschot is een gedeeltelijke betaling van de prijs. De verkoop is vast: wie daarna weigert de akte te verlijden, kan tot uitvoering worden gedwongen of tot schadevergoeding worden veroordeeld, vaak in de vorm van een forfaitaire vergoeding die in het compromis is vastgelegd (zie wanprestatie).
  • Het handgeld is de prijs van een recht om af te zien van de koop. Volgens artikel 1590 van het oud Burgerlijk Wetboek kan, als de belofte van verkoop met handgeld werd gedaan, elke partij ervan afzien: wie het gaf door het te verliezen, wie het ontving door het dubbele terug te geven.

De Belgische praktijk van het compromis gebruikt bijna altijd een waarborg, geblokkeerd op een derdenrekening tot de akte en dan op de prijs aangerekend, precies opdat de verkoop vast zou zijn. Zie onze gids over het voorschot van het compromis.

Handgeld, voorschot, optie: het overzicht

Voorschot of waarborgHandgeldAankoopoptie
Is de verkoop gesloten?Ja, vastJa, maar elke partij kan afzienNee: enkel de verkoper is gebonden
Als de koper afzietGedwongen uitvoering of de in het compromis bepaalde vergoedingHij verliest het handgeld, niets meerHij laat de optie verlopen; de immobilisatievergoeding blijft verworven als ze voorzien werd
Als de verkoper afzietGedwongen uitvoering of vergoedingHij geeft het dubbele van het handgeld terugDat kan niet: de optie bindt hem
GebruikelijkBijna alle compromissenZeldzaam, uitdrukkelijk te willenEen goed reserveren tijdens een termijn

Het gevaar van slecht gekozen woorden

Een compromis dat zonder meer van "handgeld" spreekt, opent een discussie: de koper die terugtreedt, zal aanvoeren dat hij een herroepingsrecht uitoefende en niets meer verschuldigd is dan de betaalde som. De verkoper zal antwoorden dat de partijen een vaste verkoop wilden. De rechter zoekt dan de bedoeling van de partijen, op basis van de hele akte.

  • Een forfaitaire vergoeding bij wanprestatie, een ontbindingsclausule of een verplichting om binnen een termijn de akte te verlijden, wijzen op een vaste verkoop.
  • Een clausule die uitdrukkelijk voorziet dat elke partij kan terugtreden door het handgeld op te geven of het dubbele terug te betalen, wijst op handgeld.
  • Het woord "waarborg" of "voorschot", met aanrekening op de prijs, is het duidelijkst.

Wanneer echt handgeld voorzien

Handgeld kan een bijzondere situatie beantwoorden: een koper die een goed wil reserveren en zich een uitweg wil laten, zonder precieze opschortende voorwaarde. De partijen moeten dat dan ondubbelzinnig zeggen, het bedrag bepalen, de duur van het herroepingsrecht en de manier om het uit te oefenen. Een aankoopoptie is voor die behoefte vaak een beter instrument.

Het nieuwe boek 7 van het Burgerlijk Wetboek over de bijzondere overeenkomsten, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 23 september 2026, treedt in werking op 1 september 2027 en vervangt de regels over de koop van het oud Burgerlijk Wetboek, volgens zijn overgangsbepalingen. Tot dan blijft artikel 1590 van toepassing; de notaris gaat na welke regeling geldt voor een compromis dat vanaf die datum getekend wordt.

Rekenvoorbeeld

Een woning wordt verkocht voor 400.000 euro. De koper stort 10.000 euro als handgeld, met een herroepingsrecht tot 15 december 2026.

  • Op 1 december vindt de koper een ander goed en ziet hij af van de koop: hij verliest de 10.000 euro, en niets meer.
  • Ziet de verkoper af, omdat hij een beter bod kreeg, dan geeft hij het dubbele terug, of 20.000 euro: de ontvangen 10.000 euro en 10.000 euro bovenop.
  • Na 15 december is het herroepingsrecht uitgedoofd: de verkoop wordt vast en de 10.000 euro wordt op de prijs aangerekend.

Met een gewone waarborg van 40.000 euro (10 %) riskeert de koper die zonder reden afhaakt integendeel de gedwongen uitvoering of de in het compromis bepaalde forfaitaire vergoeding, vaak 10 % van de prijs, of 40.000 euro.

Valkuilen

  • Geloven in een bedenktermijn: het Belgisch recht kent geen algemene wettelijke termijn om op een getekend compromis terug te komen; enkel echt handgeld, een opschortende voorwaarde of een optie laten een uitweg.
  • De woorden door elkaar gebruiken: "handgeld", "voorschot" en "waarborg" in hetzelfde document dwingen de rechter te beslissen.
  • De einddatum van het herroepingsrecht vergeten: zonder termijn duurt de onzekerheid tot de akte.
  • Verkoop op plan: de wet Breyne verbiedt elke betaling vóór de overeenkomst en beperkt het voorschot of handgeld tot 5 % van de totale prijs; ook de vergoeding van de koper die een belofte niet laat volgen door de overeenkomst is tot 5 % beperkt (artikel 10 van de wet van 9 juli 1971).
  • Het handgeld aan de verkoper storten in plaats van op een derdenrekening: bij een geschil wordt de terugbetaling moeilijk.

De twee redacties

Voor een vaste verkoop: "De koper stort heden, als waarborg, de som van 25.000 euro op de derdenrekening van de notaris. Die som blijft geblokkeerd tot de ondertekening van de akte, waarop ze een voorschot op de prijs wordt. Ze is geen handgeld en geeft geen van de partijen het recht af te zien van de koop."

Voor een gewild herroepingsrecht: "De koper stort heden, als handgeld in de zin van artikel 1590 van het oud Burgerlijk Wetboek, de som van 10.000 euro op de derdenrekening van de notaris. Tot en met 15 december 2026 kan elke partij bij aangetekende zending van de koop afzien: de koper door het handgeld te verliezen, de verkoper door het dubbele terug te geven. Na die termijn is de verkoop vast en wordt het handgeld op de prijs aangerekend."

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen handgeld en voorschot?

Het voorschot is een gedeeltelijke betaling van de prijs van een vaste verkoop. Handgeld geeft elke partij het recht af te zien van de koop: wie het stortte door het te verliezen, wie het ontving door het dubbele terug te geven (artikel 1590 van het oud Burgerlijk Wetboek).

Kan de koper terugtreden door de bij het compromis betaalde som op te geven?

Enkel als die som duidelijk als handgeld werd gestort. Gaat het om een voorschot of een waarborg, dan is de verkoop vast en riskeert de koper die terugtreedt de gedwongen uitvoering of de in het compromis bepaalde vergoeding.

Wat betekent het handgeld dubbel teruggeven?

De verkoper die afziet, geeft de ontvangen som terug en betaalt bovendien een gelijk bedrag. Voor 10.000 euro handgeld betaalt hij de koper dus 20.000 euro.

Moet men het woord "handgeld" in een compromis vermijden?

Ja, tenzij de partijen echt een herroepingsrecht willen. Voor een vaste verkoop spreekt u van voorschot of waarborg en preciseert u dat de som geen recht geeft om af te zien van de koop.

Is het handgeld bij een verkoop op plan beperkt?

Ja. Bij een verkoop onder de wet Breyne mag het voorschot of handgeld bij het sluiten van de overeenkomst niet hoger zijn dan 5 % van de totale prijs, en mag vóór de overeenkomst geen enkele betaling worden gevraagd (artikel 10 van de wet van 9 juli 1971).

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook