Stappen van de verkoop
Het voorschot bij het compromis: bedrag, consignatie en vrijgave
Het bedrag dat de koper bij de ondertekening betaalt, is het eerste bewijs van zijn verbintenis. Waar het wordt gestort, op wiens naam het blijft en onder welke voorwaarden het wordt vrijgegeven, telt even zwaar als het bedrag zelf. Een voorschot dat rechtstreeks aan de verkoper wordt betaald, is de duurste vergissing.
Welk bedrag?
Het gebruik is 10 % van de prijs, maar de partijen bepalen het bedrag vrij. Ook 5 % komt voor, vooral als de koper het grootste deel met een krediet financiert. Het model van compromis spreekt van een « waarborg »: het bedrag blijft tot de akte op naam van de koper geconsigneerd, en geldt pas als voorschot op de prijs op de dag van de ondertekening van de akte.
Het bedrag is niet neutraal: het vergemakkelijkt de betaling van de vergoeding als de koper zijn verbintenissen niet nakomt, en het bepaalt mee of de verzekering bij accidenteel overlijden van de koper speelt (zie hieronder).
Waar het bedrag storten?
Het bedrag wordt overgeschreven vanaf een rekening op naam van de koper naar de derdenrekening van de notaris (of naar een andere in het compromis aangewezen derdenrekening). Het compromis vermeldt het nummer van de rekening van vertrek, en de koper verklaart dat het saldo en de kosten van dezelfde rekening of van een krediet zullen komen.
Het mag nooit vóór de akte aan de verkoper worden betaald: gaat de verkoop niet door, dan moet de koper het bij hem terugvorderen, soms zonder succes, en kunnen de schuldeisers van de verkoper er beslag op leggen. Het hoort evenmin op de werkingsrekening van een makelaarskantoor.
Het voorschot en de overlijdensverzekering
Het model voorziet een gratis verzekering die het accidenteel overlijden van de koper tussen compromis en akte dekt, ten belope van het saldo van de prijs en de kosten, met een maximum van 250.000 euro. De voorwaarden hangen af van de polis:
- compromis opgesteld door de notaris: storting van een waarborg van minstens 5 % van de prijs op de derdenrekening van zijn kantoor;
- compromis opgesteld op het makelaarskantoor, als de makelaar over zo'n polis beschikt: verplichting om binnen tien werkdagen na de ondertekening een voorschot of waarborg van minstens 2.500 euro te betalen.
Zonder conforme storting kan de dekking wegvallen. Zie onze gids over de verzekering bij accidenteel overlijden.
Wat er met het bedrag gebeurt
- Verkoop gaat door: het bedrag wordt op de dag van de akte op de prijs aangerekend.
- Krediet correct geweigerd: de koper krijgt de waarborg terug; het compromis kan, als de partijen dat afspraken, een vergoeding voor het vasthouden van het pand en de terugbetaling van de opmaakkosten van het compromis voorzien, af te trekken van de waarborg.
- Koper in gebreke: na een ingebrekestelling die vijftien dagen zonder gevolg bleef, kan de verkoper de ontbinding vorderen; de forfaitaire vergoeding van 10 % van de prijs uit het model wordt vaak op de waarborg verrekend.
De notaris geeft het bedrag enkel vrij met het schriftelijke akkoord van beide partijen of op rechterlijke beslissing. Bij onenigheid blijft het geblokkeerd, wat wie gelijk heeft beschermt.
Een becijferd voorbeeld
Prijs: 300.000 euro. Waarborg van 10 %, of 30.000 euro, gestort op de derdenrekening van de notaris.
- Akte verleden: de koper betaalt het saldo van 270.000 euro en de kosten; de 30.000 euro worden op de prijs aangerekend.
- Krediet geweigerd, weigering binnen de termijn per mail aan de notaris gemeld met het bewijs: de koper krijgt 30.000 euro terug, min de eventueel afgesproken vergoeding (bijvoorbeeld 1 % van de prijs, of 3.000 euro).
- Koper haakt zonder reden af: de verkoper verkrijgt de ontbinding en een vergoeding van 10 %, of 30.000 euro, die hier precies overeenstemt met de geconsigneerde waarborg.
Met een waarborg van 5 % (15.000 euro) moet de verkoper de resterende 15.000 euro bij de koper in gebreke terugvorderen, met het risico ze nooit te krijgen.
De termijn van storting
Het compromis bepaalt wanneer er gestort wordt: idealiter vóór of bij de ondertekening, want het model voorziet een voorafgaande overschrijving. Een voorschot dat « binnen acht dagen » beloofd en nooit betaald wordt, is een alarmsignaal: het compromis moet de sanctie op die tekortkoming voorzien, en de verkoper moet snel reageren met een ingebrekestelling.
Valkuilen
- Het voorschot persoonlijk aan de verkoper overhandigen, of contant betalen.
- Betalen vanaf de rekening van een familielid zonder dat het compromis het vermeldt.
- Ongemerkt een waarborg voorzien die onder de drempel van de overlijdensverzekering ligt.
- Denken dat het voorschot van rechtswege verloren is als de koper afhaakt: er is een akkoord van beide partijen of een rechterlijke beslissing nodig.
- Het voorschot verwarren met handgeld: het model voorziet geen recht om af te zien van de koop tegen afstand van het bedrag.
Veelgestelde vragen
Is een voorschot verplicht?
Neen, maar het is sterk aan te raden: het toont de ernst van de koper, vergemakkelijkt de betaling van een vergoeding bij wanprestatie en bepaalt mee of de verzekering bij accidenteel overlijden van de koper speelt.
Mag de makelaar het voorschot bijhouden?
Het model voorziet de derdenrekening van de notaris. Wordt een andere derdenrekening gebruikt, dan moet het om een rubriekrekening gaan, gescheiden van de werkingsrekening van het kantoor, die in het compromis wordt aangewezen.
Krijgt de koper het voorschot terug als het krediet geweigerd wordt?
Ja, als hij de voorwaarden van de financieringsclausule heeft nageleefd: termijn, melding per mail aan de notaris, bewijs van de weigering. Een vooraf afgesproken vergoeding kan wel worden afgetrokken.
Mag de verkoper het voorschot houden als de koper afhaakt?
Hij mag zichzelf niet bedienen. De notaris geeft het bedrag vrij met het akkoord van beide partijen of op rechterlijke beslissing. De verkoper moet de koper eerst in gebreke stellen en dan kiezen voor gedwongen uitvoering of ontbinding met de voorziene vergoeding.
Komen de interesten op het geconsigneerde bedrag aan de koper toe?
Het bedrag blijft op naam van de koper geconsigneerd. Wat er met eventuele interesten gebeurt, hangt af van de voorwaarden van de derdenrekening en van het compromis: vraag het aan de notaris als de termijn lang is.
Officiële bronnen
- Notaris.be: de verkoopovereenkomst
- Fednot: verkoopovereenkomst in heldere taal
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 5 (verbintenissen)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.