Clausules opstellen
Aankoopoptie en voorkeurrecht
Niet elke verkoop begint met een compromis. Een koper die tijd nodig heeft, kan een optie krijgen, een huurder of een buur een voorkeurrecht. Die overeenkomsten volgen hun eigen regels, moeten openbaar gemaakt worden om tegenwerpelijk te zijn en wegen op elke latere verkoop van het goed.
De aankoopoptie
Met een eenzijdige verkoopbelofte verbindt de eigenaar (de belover) zich ertoe te verkopen als de begunstigde de optie binnen een vastgestelde termijn licht, tegen de afgesproken prijs. De begunstigde zelf verbindt zich tot niets. De verkoop ontstaat bij de lichting van de optie, tenzij de partijen de authentieke akte tot vormvereiste voor het ontstaan van de verkoop hebben gemaakt.
Als tegenprestatie voor het « vastleggen » van het goed ontvangt de belover vaak een immobilisatievergoeding, die op de prijs wordt aangerekend als de optie wordt gelicht en die aan de belover verworven blijft in het andere geval. Tijdens de optietermijn mag de belover het goed niet aan een derde verkopen of bezwaren met rechten die de waarde ervan verminderen.
Compromis, optie, voorkeurrecht: wat verschilt
| Compromis | Aankoopoptie | Voorkeurrecht | |
|---|---|---|---|
| Wie is gebonden? | Verkoper en koper | Enkel de belover | De eigenaar, als hij beslist te verkopen |
| Prijs bepaald? | Ja | Ja | Nee, de prijs die een derde zou bieden |
| Wanneer ontstaat de verkoop? | Bij ondertekening, behoudens voorwaarde | Bij lichting van de optie | Bij aanvaarding door de begunstigde |
| Gebruikelijke tegenprestatie | Voorschot van 5 tot 10 % van de prijs | Immobilisatievergoeding | Zelden een tegenprestatie |
| Overschrijving op het kantoor Rechtszekerheid | Via de authentieke akte | Ja, voor de tegenwerpelijkheid aan derden | Ja, voor de tegenwerpelijkheid aan derden |
De gekruiste opties
Het notariële model van gekruiste opties combineert een aankoopoptie voor de koper en, als die niet tijdig wordt gelicht, een verkoopoptie voor de verkoper. Partijen spreken daarbij meestal af dat de verkoop pas tot stand komt bij het verlijden van de authentieke akte. Die constructie wordt gebruikt wanneer de koper eerst financiering moet vinden of informatie moet verzamelen: de optie kan pas gelicht worden na ontvangst van het bodemattest en de stedenbouwkundige inlichtingen.
Hetzelfde schema dient voor promotieovereenkomsten: de promotor krijgt een optie op de grond, met opschortende voorwaarden van vergunning en financiering.
Rekenvoorbeeld: de immobilisatievergoeding
Een belover verleent een optie van vier maanden op een woning van 250.000 euro, tegen een immobilisatievergoeding van 5 %, of 12.500 euro op de rekening van de notaris.
- Wordt de optie binnen de termijn gelicht, dan worden de 12.500 euro op de prijs aangerekend: de begunstigde betaalt bij de akte nog 237.500 euro.
- Wordt de optie niet gelicht, dan gaan de 12.500 euro naar de belover, tenzij de overeenkomst in bepaalde gevallen een terugbetaling voorziet (bijvoorbeeld een kredietweigering).
Het percentage is vrij en onderhandelbaar: het hangt af van de duur van de optie en het risico voor de belover. Dit voorbeeld is indicatief.
Het voorkeurrecht
Een conventioneel voorkeurrecht legt geen prijs vast: de eigenaar verbindt zich enkel om, als hij ooit beslist te verkopen, het goed eerst aan de begunstigde aan te bieden, tegen de voorwaarden die een derde zou aanvaarden. Men vindt het tussen buren, tussen mede-eigenaars, tussen ouders en kinderen, of ten gunste van een gemeente of huisvestingsmaatschappij die het goed verkocht heeft.
Verwar het niet met de wettelijke voorkooprechten (overheden, pachter, sociale huisvesting), die uit de wet volgen en hun eigen procedure hebben: zie onze gids over voorkooprechten.
Verplichte openbaarmaking
Het Burgerlijk Wetboek (boek 3, artikel 3.30) rekent tot de akten die op het bevoegde kantoor van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie worden overgeschreven ook de akten die een voorkeur-, voorkoop- of optierecht verlenen op een onroerend zakelijk recht. Zonder overschrijving kan men zich op die akten niet beroepen tegenover derden te goeder trouw die een concurrent recht op het goed hebben.
Voor het compromis verklaart de verkoper of het goed ermee bezwaard is. Is dat zo, dan moet het recht aan de begunstigde worden aangeboden en wordt de verkoop gesloten onder de voorwaarde dat hij het niet uitoefent. Het model voorziet een kennisgeving binnen vijftien dagen na het compromis.
Valkuilen
- Een optie zonder duidelijke uiterste datum of zonder vorm van lichting (aangetekend schrijven, brief aan de notaris): bron van betwisting over haar geldigheid.
- Een onderhands getekende optie die nooit werd overgeschreven: de begunstigde verliest zijn bescherming tegenover een koper te goeder trouw.
- Een verkoper die een oud voorkeurrecht vergeet: hij is aansprakelijk tegenover de begunstigde.
- Een « voor akkoord » dat het goed en de prijs vastlegt: dat is geen optie meer maar al een verkoop, zoals een aanvaard bod.
Veelgestelde vragen
Is een niet-overgeschreven optie zonder gevolg?
Ze blijft geldig tussen de partijen, maar is niet tegenwerpelijk aan derden te goeder trouw die een concurrent recht verkregen. De belover die toch verkoopt, is aansprakelijk tegenover de begunstigde.
Wordt de immobilisatievergoeding terugbetaald als de optie niet wordt gelicht?
In principe niet: ze vergoedt het vastleggen van het goed tijdens de optietermijn. De overeenkomst kan wel in bepaalde gevallen een terugbetaling voorzien, bijvoorbeeld bij een aangetoonde kredietweigering.
Is een notaris nodig voor een aankoopoptie?
Niet voor de geldigheid, maar de overschrijving veronderstelt een authentieke akte of een akte met erkende handtekening. De notaris is dus de normale weg.
Hoe licht men de optie?
In de vorm en binnen de termijn die de overeenkomst bepaalt, vaak met een aangetekend schrijven of een brief aan de notaris. Een laattijdige of onregelmatige lichting kan door de belover worden geweigerd.
Kan de begunstigde van een voorkeurrecht zijn prijs opleggen?
Nee. Hij kan enkel kopen tegen de voorwaarden die een derde heeft aanvaard of zou aanvaarden. Weigert hij of antwoordt hij niet binnen de termijn, dan mag de eigenaar aan de derde verkopen.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (goederen), artikel 3.30
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, boek III, titel VI (koop)
- Notaris.be: wat is het verschil tussen een onderhandse verkoopovereenkomst en een optie?
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.