Stappen van de verkoop
De kennisgevingen tussen partijen: de clausule die voorkomt dat een recht verloren gaat
De koper meldt de makelaar telefonisch dat zijn krediet geweigerd is, de dag vóór de vervaldag. De verkoper beweert niets tijdig te hebben ontvangen. Een slechte kennisgeving kan een schadebeding kosten. Sinds 2023 zegt boek 1 van het Burgerlijk Wetboek wanneer een kennisgeving uitwerking krijgt en hoe termijnen worden berekend. Dit zijn die regels, de middelen van kennisgeving, en de clausule die u in het compromis voorziet.
Waarom de vorm telt
Veel clausules in het compromis veronderstellen dat een partij de andere binnen een termijn inlicht: vervulling of niet-vervulling van een opschortende voorwaarde (zie opschortende voorwaarden), afstand van een voorwaarde (zie verzaken aan een voorwaarde), voorstel van aktedatum, ingebrekestelling om de akte te verlijden, uitoefening van een optie. Gebeurt de kennisgeving niet in de voorziene vorm en termijn, dan kan de partij het voordeel van de clausule verliezen: de financieringsvoorwaarde wordt geacht vervuld, de verkoop wordt definitief, en de koper zonder krediet riskeert de vergoeding die bij wanprestatie voorzien is.
De wettelijke regel: wanneer een kennisgeving "bereikt"
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, van kracht sinds 1 januari 2023, omschrijft de kennisgeving als de mededeling van een beslissing of een feit door een persoon aan een of meer bepaalde personen (artikel 1.5). Ze bereikt de bestemmeling wanneer hij er kennis van neemt, of er redelijkerwijze kennis van had kunnen nemen.
Voor een elektronische kennisgeving speelt die tweede hypothese enkel als de bestemmeling het gebruik van het elektronische adres of het gebruikte communicatiemiddel vooraf aanvaard heeft. Concreet: een e-mail aan een adres dat de andere partij in het compromis aanvaardde, krijgt uitwerking zodra hij redelijkerwijze gelezen kon worden, ook als de bestemmeling hem niet opent. Een bericht via een nooit aanvaard kanaal krijgt pas uitwerking als bewezen wordt dat de bestemmeling het werkelijk las.
Die regels gelden tenzij een wettelijke bepaling of een clausule anders bepaalt: het compromis kan dus zelf de toegelaten middelen en het tijdstip van ontvangst vastleggen.
De termijn berekenen: een voorbeeld
Het Burgerlijk Wetboek regelt ook de berekening van termijnen (artikel 1.7): een termijn in dagen, weken, maanden of jaren begint te lopen de dag na de gebeurtenis die hem doet ontstaan; hij omvat zaterdagen, zondagen en feestdagen, tenzij hij in werkdagen is uitgedrukt; en is de laatste dag van een termijn voor een prestatie of een mededeling een zaterdag, een zondag of een wettelijke feestdag, dan verstrijkt de termijn op het einde van de volgende werkdag.
Voorbeeld: het compromis wordt getekend op donderdag 5 november 2026 en geeft de koper dertig dagen om de weigering van zijn krediet mee te delen. De termijn begint op vrijdag 6 november en de dertigste dag valt op zaterdag 5 december 2026. De kennisgeving kan dus nog gebeuren tot het einde van maandag 7 december. Bepaalt de clausule daarentegen dat geen verlenging mogelijk is, dan primeert ze. Zie de termijnen van een compromis berekenen.
De mogelijke vormen
| Middel | Voordelen | Grenzen |
|---|---|---|
| Aangetekende zending | Bewijs van verzending en datum | De bestemmeling haalt ze misschien niet af; posttermijn |
| Gekwalificeerde elektronische aangetekende zending | Bewijs van verzending en ontvangst, snel | De bestemmeling moet over een bruikbaar elektronisch adres beschikken |
| Onmiddellijk, praktisch | Krijgt zonder bewezen lezing enkel uitwerking als het adres aanvaard werd; risico op ongewenste mail | |
| Overhandiging tegen ontvangstbewijs | Zeker bewijs | Veronderstelt een ontmoeting |
Het veiligst is te voorzien dat de kennisgeving via meerdere middelen kan gebeuren en te preciseren welk middel de termijn doet lopen. Bij twijfel kort vóór een vervaldag: stuur naast de e-mail ook een aangetekende zending, en bewaar het verzendbewijs.
Adressen en woonstkeuze
- Voor elke partij een postadres en een elektronisch adres voor kennisgevingen vermelden, dat de andere partij uitdrukkelijk aanvaardt.
- De verplichting voorzien om de andere partij elke adreswijziging mee te delen, zo niet blijven kennisgevingen op het oude adres geldig.
- Een woonstkeuze voorzien: tot de akte kiest elke partij woonplaats op het adres in de aanhef van het compromis, voor alles wat de uitvoering ervan betreft.
- Voor een partij in het buitenland een woonstkeuze in België voorzien, bijvoorbeeld bij haar notaris (zie buitenlandse partij).
- Preciseren of een kennisgeving aan de notaris of de makelaar geldt als kennisgeving aan de partij: in principe niet, tenzij uitdrukkelijk bedongen.
- Zijn er meerdere verkopers of kopers, preciseren of een kennisgeving aan één van hen voor allen geldt (zie meerdere verkopers of kopers).
In het compromis: voorbeeldclausule
"Elke kennisgeving die deze overeenkomst voorziet, gebeurt geldig bij aangetekende zending of bij e-mail aan de adressen vermeld in de aanhef, die elke partij verklaart te aanvaarden voor de toepassing van artikel 1.5 van het Burgerlijk Wetboek, met afschrift aan de notaris van elke partij. De kennisgeving per e-mail wordt geacht ontvangen te zijn op de dag van verzending als ze op een werkdag vóór 17 uur gebeurt, en op de eerstvolgende werkdag in de andere gevallen. Elke partij deelt de andere onverwijld elke adreswijziging mee."
Wat koper en verkoper vóór de ondertekening nagaan: dat hun adressen juist zijn en regelmatig worden geraadpleegd, dat de clausule zegt wie de kennisgeving moet ontvangen (de andere partij, haar notaris, de makelaar), en dat elke termijn duidelijk is uitgedrukt, in kalenderdagen of in werkdagen.
Valkuilen
- De makelaar telefonisch verwittigen: een telefoontje bewijst niets en de makelaar is, behoudens clausule, niet de bestemmeling van de kennisgevingen.
- Tot de laatste dag wachten: een aangetekende zending die op de laatste dag wordt gepost, kan te laat zijn als de clausule de ontvangst binnen de termijn vereist.
- Een verlaten beroepsmailadres: werd het in het compromis aanvaard, dan kan een bericht dat daar aankomt uitwerking krijgen zonder gelezen te zijn.
- Kennis geven zonder stuk: voeg voor de financieringsvoorwaarde de schriftelijke weigering van de bank toe, als de clausule dat vereist.
Veelgestelde vragen
Volstaat een e-mail om de weigering van het krediet mee te delen?
Ja, als het compromis dat voorziet en het adres van de bestemmeling daarin aanvaard werd. Anders moet bewezen worden dat de bestemmeling de mail werkelijk las: het is voorzichtig ook een aangetekende of een elektronische aangetekende zending te sturen.
Wanneer krijgt een kennisgeving uitwerking?
Wanneer ze de bestemmeling bereikt, dus wanneer hij er kennis van neemt of er redelijkerwijze kennis van had kunnen nemen (artikel 1.5 van het Burgerlijk Wetboek). Voor een elektronisch bericht veronderstelt die tweede hypothese dat hij dat communicatiemiddel aanvaard heeft.
Wat als de termijn op een zaterdag verstrijkt?
Behoudens andersluidende clausule wordt een termijn voor een prestatie of een mededeling die op een zaterdag, een zondag of een wettelijke feestdag verstrijkt, verlengd tot het einde van de volgende werkdag (artikel 1.7 van het Burgerlijk Wetboek).
Geldt het verwittigen van de makelaar als kennisgeving aan de verkoper?
In principe niet, tenzij het compromis dat voorziet. De makelaar is niet de lasthebber van de verkoper om kennisgevingen te ontvangen, behoudens uitdrukkelijke clausule.
Wat als een partij van adres verandert zonder dat te melden?
Bepaalt het compromis dat kennisgevingen op het vermelde adres geldig blijven zolang geen wijziging werd meegedeeld, dan heeft de kennisgeving op het oude adres uitwerking.
Waartoe dient de woonstkeuze?
Ze legt het adres vast waarop elke partij tot de akte geldig bereikt kan worden voor de uitvoering van het compromis. Ze is bijzonder nuttig voor een partij die in het buitenland woont.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 1 (algemene bepalingen), artikelen 1.5 en 1.7
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 5 (verbintenissen), artikel 5.21
- Justel: Wetboek van economisch recht, boek XII (gekwalificeerde elektronische aangetekende zending)
- Notaris.be: de verkoopovereenkomst
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.