Clausules opstellen

Hoofdelijkheid en ondeelbaarheid tussen verkopers of tussen kopers

Een koppel koopt een woning, drie erfgenamen verkopen het huis van hun ouders. Betaalt een van hen zijn deel niet of weigert hij de akte te tekenen, wat kunnen de anderen dan doen en wat kan de wederpartij vorderen? Het antwoord zit in één clausule, die in de meeste modellen staat en vaak slecht begrepen wordt. Hieronder leest u wat boek 5 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt en wat het beding concreet verandert.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Hoofdelijkheid wordt niet vermoed

Verbinden meerdere personen zich samen, dan wordt de schuld in principe onder hen verdeeld: elk is enkel zijn deel verschuldigd. Opdat een schuldeiser het geheel van om het even welke schuldenaar kan vorderen, moet de hoofdelijkheid door de wet bepaald of in de overeenkomst bedongen zijn. Artikel 5.160, § 2, van het Burgerlijk Wetboek zegt het uitdrukkelijk: passieve hoofdelijkheid ontstaat uit de wet of uit een overeenkomst, en ze wordt niet vermoed. Hetzelfde geldt voor hoofdelijkheid tussen schuldeisers (artikel 5.170).

Zonder beding zijn twee kopers die elk voor de helft kopen, elk slechts de helft van de prijs verschuldigd en, bij wanprestatie, de helft van de vergoeding. De verkoper zou elk afzonderlijk moeten aanspreken en het risico van onvermogen van een van hen dragen.

Wat hoofdelijkheid teweegbrengt

  • Het geheel van elk: de schuldeiser kan de volledige prestatie van om het even welke hoofdelijke schuldenaar vorderen, en de betaling door een van hen bevrijdt de anderen ten belope van dat bedrag (artikel 5.161).
  • Gevolgen voor iedereen: de ingebrekestelling of vervolging van een van de schuldenaars heeft gevolgen ten aanzien van de anderen (artikel 5.163).
  • Regres tussen medeschuldenaars: wie meer dan zijn deel betaalde, verhaalt zich op de anderen, elk voor zijn deel (artikel 5.164).

In een compromis werkt hoofdelijkheid in beide richtingen: elke koper kan gehouden zijn tot de hele prijs, de kosten en de vergoeding bij wanprestatie; elke verkoper kan gehouden zijn tot alle verbintenissen aan verkoperszijde (levering, vrijwaring, terugbetaling van de gestorte waarborg, vergoeding).

Ondeelbaarheid en de erfgenamen

Ondeelbaarheid betekent dat de prestatie niet in delen kan worden uitgevoerd, door haar aard, door de wet of door de overeenkomst (artikel 5.166). Het Burgerlijk Wetboek preciseert dat ze niet volgt uit het loutere beding van hoofdelijkheid: ze moet uitdrukkelijk geschreven worden. De regels van de hoofdelijkheid zijn er naar analogie op van toepassing, en de ondeelbaarheid bindt ook de erfgenamen van de schuldenaars (artikel 5.167).

Dat is het belangrijkste nut van het beding: overlijdt een van de ondertekenaars tussen compromis en akte, dan kunnen zijn erfgenamen de verbintenis niet onder elkaar verdelen; elk van hen kan gehouden zijn ze volledig uit te voeren (zie overlijden van een partij vóór de akte).

Rekenvoorbeeld

Twee vrienden kopen samen een appartement van 350.000 euro, elk voor de helft. Het compromis voorziet een forfaitaire vergoeding van 10 % van de prijs bij wanprestatie en een beding van hoofdelijkheid. Een van beiden ziet af van de aankoop, de andere kan niet alleen financieren; de verkoper verkrijgt de ontbinding van de verkoop.

  • Met het beding kan de verkoper de vergoeding van 35.000 euro naar keuze van de ene of de andere vorderen, bijvoorbeeld van wie solvabel is.
  • Wie betaalde, verhaalt zich daarna op de andere voor 17.500 euro, of zelfs voor het geheel als de wanprestatie volledig aan die laatste te wijten is, volgens hun onderlinge afspraak.
  • Zonder het beding had de verkoper van elk afzonderlijk 17.500 euro moeten vorderen.

Wat het beding niet regelt

  • Het vervangt de toestemming van elkeen niet: een onverdeelde verkoper die niet tekende, is niet gebonden, en de anderen kunnen zijn deel niet verkopen. Zie een onverdeeld aandeel verkopen en de sterkmaking.
  • Het zegt niets over de verdeling tussen kopers (aandelen, financiering, beding van aanwas): zie samen kopen.
  • Het speelt niet automatisch ten aanzien van de bank, de fiscus of de syndicus, die hun eigen regels hebben.
  • Het moet aan een koper-consument uitgelegd worden: een verrassend of onevenwichtig beding kan betwist worden (zie onrechtmatige bedingen).

Valkuilen

  • Denken dat hoofdelijkheid volstaat voor de erfgenamen: de ondeelbaarheid moet afzonderlijk bedongen worden.
  • Eén echtgenoot laten tekenen voor een gemeenschappelijk goed of de gezinswoning: het beding dekt het ontbreken van de toestemming van de andere niet (zie gehuwde verkoper).
  • Ongehuwde partners vergeten: zonder afspraak tussen hen moet wie alleen de vergoeding betaalt zijn vordering op de andere nog bewijzen.
  • De vergoeding niet vermelden: een beding dat beperkt is tot "de prijs" laat twijfel over de forfaitaire vergoeding en de kosten.

In het compromis

Het gebruikelijke model laat elke ondertekenaar verklaren dat hij zich persoonlijk en hoofdelijk verbindt met de andere personen die zich samen met hem verbinden, en dat zijn erfgenamen en rechtverkrijgenden ondeelbaar gehouden zijn tot de verbintenissen uit het compromis.

  • Nagaan dat elke verkoper en elke koper geïdentificeerd is en tekent
  • Hoofdelijkheid en ondeelbaarheid bedingen tussen verkopers, tussen kopers en tussen hun erfgenamen
  • Preciseren dat de hoofdelijkheid de prijs, de kosten en de vergoeding bij wanprestatie dekt
  • De draagwijdte van het beding aan de partijen uitleggen, in het bijzonder aan ongehuwde medekopers

Een mogelijke redactie: "Alle verbintenissen die uit deze overeenkomst voortvloeien, met inbegrip van de betaling van de prijs, de kosten en de bij wanprestatie bepaalde vergoeding, zijn hoofdelijk en ondeelbaar tussen de kopers, en tussen hun erfgenamen en rechtverkrijgenden ten welke titel ook. Hetzelfde geldt voor de verbintenissen van de verkopers."

Veelgestelde vragen

Zijn twee kopers automatisch hoofdelijk gehouden tot de prijs?

Nee. Hoofdelijkheid wordt niet vermoed (artikel 5.160 van het Burgerlijk Wetboek): zonder beding is elk enkel zijn deel verschuldigd. De meeste compromissen bevatten daarom een beding van hoofdelijkheid en ondeelbaarheid.

Wat betekent ondeelbaarheid in een compromis?

Dat de verbintenis niet in delen kan worden uitgevoerd, ook niet door de erfgenamen van een partij die vóór de akte overlijdt, die de schuld niet onder elkaar kunnen verdelen. Ze volgt niet uit de loutere hoofdelijkheid: ze moet bedongen worden (artikel 5.166).

Kan de verkoper de hele vergoeding van één koper vorderen?

Ja, als het beding van hoofdelijkheid de vergoeding dekt. De schuldeiser kan het geheel van om het even welke hoofdelijke schuldenaar vorderen, die zich daarna op de anderen verhaalt voor hun deel (artikelen 5.161 en 5.164).

Laat het beding van hoofdelijkheid de andere verkopers toe zonder een van hen te verkopen?

Nee. Het slaat op de verbintenissen van wie getekend heeft. Een mede-eigenaar die niet met de verkoop instemde, is niet gebonden, en zijn deel kan niet zonder hem verkocht worden.

Geldt hoofdelijkheid ook tussen de verkopers?

Ja, als het beding dat bepaalt. Elke verkoper kan dan gehouden zijn tot alle verbintenissen aan verkoperszijde, bijvoorbeeld de terugbetaling van de gestorte waarborg of de betaling van de vergoeding als de akte niet getekend wordt.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook