Prijs en fiscaliteit

Een particulier die een nieuw gebouw met btw verkoopt

Btw op nieuwe gebouwen is niet alleen een zaak van promotoren. Een particulier die een woning laat bouwen of een goed grondig verbouwt en het verkoopt vóór het einde van het tweede jaar na de eerste ingebruikneming, kan als « occasionele btw-plichtige » voor een verkoop met btw kiezen. De gevolgen zijn groot voor de prijs, voor de fiscale kost van de koper en voor de redactie van het compromis, dat vaak de eerste akte is waarin de keuze moet blijken.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Wat is een nieuw gebouw voor de btw?

Een gebouw is « nieuw » voor de btw tot 31 december van het tweede jaar volgend op dat van de eerste ingebruikneming of het eerste gebruik (Btw-Wetboek, artikel 44, § 3, 1°, a). Het gaat om nieuw opgetrokken gebouwen, maar ook om gebouwen die zo ingrijpend verbouwd zijn dat ze als nieuw worden beschouwd. De grond die samen met het gebouw door dezelfde verkoper wordt verkocht, volgt in principe hetzelfde stelsel (zie btw op de grond).

De datum van eerste ingebruikneming blijkt vaak uit het kadastraal inkomen: dat van een nieuw opgetrokken gebouw wordt geacht te bestaan vanaf de eerste dag van de maand na de eerste ingebruikneming (artikel 494, § 5, van het Wetboek van de inkomstenbelastingen). Een woning die voor het eerst in maart 2025 in gebruik werd genomen, blijft dus « nieuw » tot 31 december 2027.

De keuze van de occasionele btw-plichtige

  • De verkoop van een nieuw gebouw door een beroepsoprichter is van rechtswege aan btw onderworpen (zie btw en wet Breyne).
  • Wie die activiteit niet uitoefent, bijvoorbeeld een particulier, kan kiezen voor btw wanneer hij een nieuw gebouw verkoopt: hij wordt dan occasionele btw-plichtige voor die verrichting.
  • De keuze moet aan de koper worden meegedeeld in de eerste akte die de verkoop vaststelt, in de praktijk het compromis, en volgens de voorgeschreven vormen bij de btw-administratie vervuld worden.
  • De verkoper dient daarna een bijzondere aangifte in om de btw te betalen, binnen de maand na de datum van de factuur.
  • Zonder keuze valt de verkoop onder de gewone registratierechten.

De vrijstelling van registratierechten per gewest

Wanneer de btw van toepassing is, is de akte vrijgesteld van het verkooprecht, op voorwaarde dat bepaalde vermeldingen erin staan:

GewestWettelijke basis van de vrijstellingTe voorziene vermeldingen
BrusselBrussels Wetboek der registratierechten, artikel 159, 8°Verklaring van de verkoper dat hij met btw wil verkopen, mee ondertekend door de koper; datum van eerste ingebruikneming
WalloniëWaals Wetboek der registratierechten, artikel 159, 8°Hoedanigheid van optionele btw-plichtige, inlichting van de koper, datum van eerste ingebruikneming, bevoegd btw-kantoor
VlaanderenVlaamse Codex Fiscaliteit, artikel 2.9.6.0.1, eerste lid, 4°Verzoek om vrijstelling, datum van eerste ingebruikneming, bevoegd btw-kantoor (artikel 3.12.3.0.1)

De notaris stelt die vermeldingen op; het compromis moet alleen de keuze en het prijsstelsel duidelijk aankondigen.

Het belang van de keuze

  • De verkoper kan de btw recupereren die hij op de bouw of de werken betaalde, wat zijn resultaat verbetert.
  • De koper betaalt btw, in principe tegen 21 %, in plaats van registratierechten op het gebouw en de bijhorende grond. Het tarief van 6 % kan enkel in strikt omschreven gevallen van afbraak en heropbouw (zie btw van 6 %).
  • Een btw-plichtige koper die het goed voor zijn activiteit gebruikt, kan die btw zelf aftrekken: voor hem is de keuze veel interessanter dan voor een particuliere koper.
  • De verkoper moet rekening houden met de administratieve verplichtingen en zijn aansprakelijkheid als btw-plichtige.

Rekenvoorbeeld

Een nieuwe woning en haar grond worden voor 450.000 euro verkocht (300.000 euro voor het gebouw, 150.000 euro voor de grond), aan een particulier die er zijn enige woning van maakt.

GewestMet btw-keuze (21 % op 450.000 euro)Zonder keuze: registratierechten
Brussel94.500 euro31.250 euro (12,5 % na abattement van 200.000 euro)
Wallonië94.500 euro13.500 euro (3 % voor de eigen en enige woning)
Vlaanderen94.500 euro9.000 euro (2 % voor de enige eigen woning)

Voor deze koper is de keuze veel duurder, tenzij de verkoper de btw die hij op de bouw recupereert in de prijs doorrekent. Voor een btw-plichtige koper die de btw aftrekt, keert de berekening om. Deze bedragen zijn indicatief, zonder ereloon en aktekosten, en veronderstellen dat aan de voorwaarden van de gunstregimes is voldaan.

Valkuilen

  • Een prijs zonder precisering: « 450.000 euro » zegt niet of de btw inbegrepen is; het verschil loopt in de tienduizenden euro.
  • Een verstreken termijn: na 31 december van het tweede jaar na de eerste ingebruikneming kan niet meer voor btw gekozen worden.
  • Een keuze die niet in het compromis staat: de koper die tekende in de veronderstelling registratierechten te betalen, kan betwisten.
  • De grond vergeten: samen met het gebouw door dezelfde verkoper verkocht, volgt hij in principe de btw.

In het compromis

Het compromis moet duidelijk zeggen of de verkoop onder het btw-stelsel gebeurt, want dat verandert de prijs die de koper werkelijk betaalt. Een nuttige clausule vermeldt bijvoorbeeld dat het verkochte gebouw, dat voor het eerst in gebruik werd genomen op 1 maart 2026, een nieuw gebouw is in de zin van het Btw-Wetboek, dat de verkoper als occasionele btw-plichtige kiest om de verkoop aan btw te onderwerpen en de vereiste formaliteiten zal vervullen, en dat de prijs van 420.000 euro exclusief btw is, waarbij de btw tegen 21 % door de koper bovenop de prijs betaald wordt.

  • Preciseren of de prijs inclusief of exclusief btw is
  • De datum van eerste ingebruikneming en het kadastraal inkomen nagaan
  • De keuze laten valideren door de notaris en bij voorkeur een btw-adviseur
  • Het lot van de grond regelen

Veelgestelde vragen

Kan een particulier een woning met btw verkopen?

Ja, als het om een nieuw gebouw voor de btw gaat (tot 31 december van het tweede jaar na de eerste ingebruikneming) en hij als occasionele btw-plichtige voor btw kiest, met vervulling van de formaliteiten bij de administratie.

Wat is het voordeel voor de verkoper?

Hij kan de btw recupereren die hij op de bouw of de werken betaalde. De koper betaalt dan btw in plaats van registratierechten op het gebouw en de bijhorende grond.

Is de btw-keuze interessant voor de koper?

Niet altijd. Voor een particulier die zijn eigen woning koopt, zijn de verlaagde registratierechten vaak veel gunstiger. Voor een btw-plichtige koper die de btw kan aftrekken, kan de keuze daarentegen neutraal zijn.

Valt ook de grond onder de btw?

In principe wel, wanneer hij samen met het nieuwe gebouw door dezelfde verkoper verkocht wordt. Hij ontsnapt dan aan de registratierechten.

Moet het compromis de btw-keuze vermelden?

Ja. De verkoper moet zijn voornemen vanaf de eerste akte die de verkoop vaststelt aan de koper meedelen, en de prijs moet preciseren of hij exclusief of inclusief btw is. In Brussel ondertekent de koper die verklaring mee.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook