Clausules opstellen

De ontbindende voorwaarde in een verkoopcompromis

Bijna alle Belgische compromissen werken met opschortende voorwaarden: de verkoop heeft pas uitwerking als het krediet wordt verkregen, de vergunning wordt afgeleverd, het attest binnenkomt. De ontbindende voorwaarde werkt omgekeerd, en ze is niet altijd een goede keuze, zeker niet voor de registratierechten. Hieronder leest u wat boek 5 van het Burgerlijk Wetboek zegt, wanneer u ze gebruikt en hoe u ze opstelt.

Bijgewerkt op · 6 min leestijd

Twee omgekeerde mechanismen

Volgens artikel 5.139 van het Burgerlijk Wetboek maakt de opschortende voorwaarde de verbintenis opeisbaar wanneer ze vervuld is, terwijl de ontbindende voorwaarde de verbintenis doet tenietgaan.

Opschortende voorwaardeOntbindende voorwaarde
Zolang de gebeurtenis onzeker isDe verkoop is gesloten, maar de gevolgen zijn opgeschortDe verkoop heeft al zijn gevolgen
Als de gebeurtenis zich voordoetDe verkoop wordt volledig uitvoerbaarDe verkoop gaat teniet
Als de gebeurtenis zich niet voordoetDe verkoop vervaltDe verkoop wordt definitief
RegistratierechtenIn principe opeisbaar bij de vervulling van de voorwaardeMeteen opeisbaar, zoals bij een zuivere verkoop
Voorbeeld"onder voorwaarde van het verkrijgen van een krediet""de verkoop wordt ontbonden als de vergunning door de Raad voor Vergunningsbetwistingen of de Raad van State wordt vernietigd"

Boek 5 (verbintenissenrecht) geldt voor overeenkomsten gesloten sinds 1 januari 2023. Zie onze gids over de opschortende voorwaarden en die over boek 5.

Wat boek 5 verandert

  • Geen automatische terugwerkende kracht meer: de vervulling van de voorwaarde heeft van rechtswege uitwerking, en voor de toekomst (artikel 5.147). Willen de partijen de toestand van vóór de verkoop herstellen, dan moeten ze de teruggaven zelf in de clausule regelen.
  • Loyaal gedrag tijdens het wachten: zolang de voorwaarde hangende is, moet elke partij zich onthouden van elke handeling die de rechten van de andere zou aantasten, en mag ze bewarende maatregelen nemen (artikel 5.146).
  • Verhinderde of uitgelokte voorwaarde: verhindert een partij door haar fout de vervulling, dan mag de andere de voorwaarde als vervuld beschouwen; lokt ze de vervulling door haar fout uit, dan mag de andere ze als niet vervuld beschouwen (artikel 5.144).
  • Termijn: zonder vaste termijn kan de voorwaarde altijd nog vervuld worden (artikel 5.143). Sluit de gebeurtenis dus altijd in een precieze termijn in.

Wanneer de ontbindende voorwaarde nuttig is

  • Na de akte: een toekomstige gebeurtenis moet de verkoop nog in vraag kunnen stellen terwijl de partijen de akte meteen willen verlijden, bijvoorbeeld een beroep tegen een al afgeleverde vergunning.
  • Bij verkopen door een overheid: verplichting om binnen een termijn te bouwen of te bewonen, gesanctioneerd met ontbinding (zie kopen van een overheid).
  • In het uitdrukkelijk ontbindend beding: de partijen bepalen dat de verkoop bij niet-betaling van de prijs kan worden ontbonden zonder voorafgaand optreden van de rechter; de schuldeiser past het toe met een schriftelijke kennisgeving die de verweten tekortkomingen vermeldt (artikel 5.92). Zonder beding kan de schuldeiser de overeenkomst ook op eigen risico ontbinden bij schriftelijke kennisgeving na een ingebrekestelling (artikel 5.93).

Voor een krediet, een vergunning of een attest dat vóór de akte verwacht wordt, blijft de opschortende voorwaarde bijna altijd de betere keuze: er wordt niets uitgevoerd vóór de onzekerheid opgeheven is.

Registratierechten: de regel per gewest

Een verkoop onder ontbindende voorwaarde wordt belast als een zuivere verkoop: de rechten zijn verschuldigd bij de registratie van het compromis. Ze worden bij ontbinding slechts in beperkte gevallen teruggegeven.

GewestMinnelijke ontbinding of vervulde ontbindende voorwaardeVerkoop al bij authentieke akte vastgesteld
VlaanderenTeruggave van de rechten, onder voorbehoud van 10 euro, als alle partijen dat verklaren in een geregistreerde overeenkomst gedateerd minder dan een jaar na het compromis (artikelen 2.9.4.2.9 en 3.6.0.0.6 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit), verzoek binnen vijf jaarDie weg staat niet open; teruggave mogelijk als een vonnis de ontbinding uitspreekt op een vordering ingesteld uiterlijk een jaar na de verkoop
BrusselEigen regeling in het Brusselse Wetboek der registratierechten, met een termijn van een jaar: met de notaris na te gaan vóór de redactieBijzondere voorwaarden: met de notaris na te gaan
WalloniëEigen regeling in het in Wallonië toepasselijke Wetboek der registratierechten: met de notaris na te gaanMet de notaris na te gaan

Rekenvoorbeeld (Vlaanderen)

Een grond wordt verkocht voor 250.000 euro bij compromis van 10 februari 2026, onder de ontbindende voorwaarde dat de verkregen omgevingsvergunning niet op beroep wordt vernietigd. Het compromis wordt geregistreerd: 12 % rechten, of 30.000 euro, wordt betaald. Op 5 november 2026 wordt de vergunning vernietigd. De partijen tekenen een overeenkomst die de vervulling van de voorwaarde vaststelt en laten ze vóór 10 februari 2027 registreren: de teruggave van de 30.000 euro kan worden gevraagd, onder aftrek van 10 euro.

Was de authentieke akte al getekend, dan bestond die minnelijke weg niet meer. Indicatieve berekening: de notaris bevestigt de bedragen en termijnen vóór elke ondertekening.

Aandachtspunten

  • Teruggaven: als de voorwaarde vervuld wordt, moet u het lot van de prijs, de vruchten, de geïnde huur, de intussen uitgevoerde werken en de kosten regelen.
  • Derden: een ontbinding na de akte vergt hypothecaire openbaarmaking en kan de intussen toegestane rechten raken, bijvoorbeeld een hypotheek van de bank van de koper. Banken financieren moeilijk een goed dat onder ontbindende voorwaarde verkocht is.
  • Redactie: de gebeurtenis moet objectief zijn, niet enkel van de wil van één partij afhangen en binnen een termijn vallen.
  • Begripsverwarring: een "voorwaarde" die enkel van de wil van de koper afhangt, is geen echte voorwaarde; zie ook het verzaken aan een voorwaarde.

In het compromis

Een mogelijke redactie: "Deze verkoop wordt van rechtswege ontbonden als, binnen twaalf maanden na de ondertekening van de authentieke akte, de op 3 juni 2026 afgeleverde omgevingsvergunning voor de bouw van een eengezinswoning bij definitieve beslissing wordt vernietigd of geschorst. In dat geval betaalt de verkoper de prijs terug binnen twee maanden na de beslissing, tegen teruggave van het goed vrij van elke bewoning en van elke door de koper toegestane last. De kosten van de akte en van de ontbinding blijven ten laste van de verkoper."

Zo'n clausule moet aan de notaris worden voorgelegd, die de fiscale en hypothecaire gevolgen nagaat. Zie ook voorwaarde van vergunning en wanprestatie en schadebeding.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een opschortende en een ontbindende voorwaarde?

Bij een opschortende voorwaarde heeft de verkoop pas uitwerking als de gebeurtenis zich voordoet. Bij een ontbindende voorwaarde heeft ze meteen uitwerking en gaat ze teniet als de gebeurtenis zich voordoet (artikel 5.139 van het Burgerlijk Wetboek).

Wist de vervulling van de voorwaarde de verkoop van bij het begin uit?

Niet meer automatisch. Onder boek 5 van het Burgerlijk Wetboek heeft de vervulling van de voorwaarde van rechtswege uitwerking, en voor de toekomst (artikel 5.147). De partijen moeten de teruggaven dus in de clausule regelen.

Kan men een ontbindende voorwaarde in een compromis opnemen?

Ja, maar ze is vooral nuttig voor een gebeurtenis die zich na de akte kan voordoen. Voor een krediet of een vergunning die vóór de akte verwacht wordt, is de opschortende voorwaarde doorgaans beter.

Worden de registratierechten terugbetaald als de verkoop ontbonden wordt?

Niet altijd. Een verkoop onder ontbindende voorwaarde wordt belast als een gewone verkoop. In Vlaanderen is teruggave mogelijk, onder voorbehoud van 10 euro, met een geregistreerde overeenkomst gedateerd minder dan een jaar na het compromis, maar niet voor een verkoop die al bij authentieke akte is vastgesteld. In Brussel en Wallonië gaat de notaris de toepasselijke regeling na.

Wat is een uitdrukkelijk ontbindend beding?

Een beding dat de schuldeiser toelaat de overeenkomst bij een tekortkoming te ontbinden zonder voorafgaand optreden van de rechter, met een schriftelijke kennisgeving die de verweten tekortkomingen vermeldt (artikel 5.92 van het Burgerlijk Wetboek). De rechter behoudt een toetsing achteraf.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook