Partijen bij de verkoop
Een onverdeeld aandeel verkopen aan een derde
Een broer wil uit de familiale onverdeeldheid stappen, de anderen willen het goed niet verkopen en zijn aandeel niet overnemen. Hij kan zijn aandeel aan een derde verkopen, zonder hun toestemming, maar de koper stapt dan in een onverdeeldheid die hij niet gekozen heeft. Dat weegt op de prijs, en ook op de fiscaliteit.
Vrijheid als principe
Elke mede-eigenaar is eigenaar van zijn onverdeeld aandeel. Het Burgerlijk Wetboek (boek 3, artikel 3.70) laat hem toe dat aandeel te beheren, te vervreemden en met zakelijke rechten te bezwaren. Hij kan het dus verkopen aan wie hij wil, zonder toestemming van de anderen, en de koper neemt zijn plaats in de onverdeeldheid in, met dezelfde rechten en plichten. Bepaalt geen titel de aandelen, dan worden ze vermoed gelijk te zijn (artikel 3.69).
Twee voorbehouden. Een onverdeeldheidsovereenkomst kan de andere mede-eigenaars een voorkooprecht of een recht van goedkeuring geven: lees ze vóór u tekent. En de verkoop van een aandeel blijft een vastgoedverkoop: attesten, stedenbouwkundige inlichtingen en, voor een gezinswoning, de instemming van de echtgenoot van de verkoper blijven nodig.
De positie van de koper
- Hij wordt onverdeeld mede-eigenaar, samen met mensen die hij niet kent en die hem niet gekozen hebben.
- Hij kan het goed niet alleen bewonen of verhuren zonder akkoord van de anderen: het beheer van de onverdeeldheid volgt de regels van het Burgerlijk Wetboek, en handelingen die verder gaan dan louter bewaring vragen het akkoord van de mede-eigenaars.
- Hij draagt zijn deel van de lasten: onroerende voorheffing, verzekering, onderhoud, lasten van mede-eigendom.
- Hij kan op elk ogenblik de verdeling vorderen, want niemand is verplicht in onverdeeldheid te blijven (artikel 3.75). Is het goed niet gemakkelijk verdeelbaar, dan leidt de gerechtelijke verdeling meestal tot de verkoop ervan.
- Hij krijgt moeilijk een hypothecair krediet op een louter onverdeeld aandeel: de meeste kredietgevers willen een waarborg op het hele goed.
De mede-eigenaars kunnen wel hebben afgesproken de verdeling voor ten hoogste vijf jaar op te schorten. Is die overeenkomst overgeschreven, dan is ze tegenstelbaar aan de koper, die ze dus moet kennen.
Prijs en rechten: een rekenvoorbeeld
Een onverdeeld aandeel wordt bijna altijd verkocht met een korting op de evenredige waarde, door de beperkingen van de onverdeeldheid. Indicatief voorbeeld: een Waalse woning geschat op 300.000 euro behoort voor een derde toe aan elk van drie broers. Het aandeel is in theorie 100.000 euro waard.
- Een investeerder biedt 80.000 euro (korting van 20 %, louter ter illustratie). Hij betaalt 12,5 % registratierecht op verkopen, of 10.000 euro.
- Een andere broer neemt het aandeel over tegen de waarde, 100.000 euro. De overdracht tussen mede-eigenaars valt onder het verdelingsrecht van 1 % in Wallonië, of 1.000 euro.
De verkoper ontvangt 20.000 euro meer door aan zijn broer te verkopen, die 9.000 euro minder rechten betaalt. In Vlaanderen geeft dezelfde berekening 9.600 euro (12 % op 80.000) tegenover 2.500 euro verdeelrecht (2,5 % op 100.000). In beide gevallen komen de notariskosten erbij; de notaris berekent de werkelijke toestand.
Wat verschilt per gewest
| Gewest | Aankoop van het aandeel door een derde | Overname door een mede-eigenaar | Aandachtspunt |
|---|---|---|---|
| Brussel | Verkooprecht van 12,5 % | Verdelingsrecht van 1 % | Het voorkeurrecht van de huurder geldt niet voor een overdracht tussen mede-eigenaars |
| Wallonië | Verkooprecht van 12,5 % (verlaagd tarief enkel als de koper voldoet aan de voorwaarden voor de enige eigen woning) | Verdelingsrecht van 1 % | Een eventueel voorkooprecht uit een onverdeeldheidsovereenkomst nagaan |
| Vlaanderen | Verkooprecht van 12 % (2 % enkel als de voorwaarden voor de enige eigen woning vervuld zijn) | Verdeelrecht van 2,5 % | De verkoop van een onverdeeld aandeel doet de renovatieverplichting ontstaan bij EPC-label E of F |
Valkuilen
- De onverdeeldheidsovereenkomst negeren: een miskend voorkooprecht stelt de verkoop bloot aan betwisting door de andere mede-eigenaars.
- Verkopen zonder het aandeel eerst aan de mede-eigenaars aan te bieden: ook zonder wettelijke plicht voorkomt een voorafgaand aanbod conflicten en levert het vaak een betere prijs op met minder rechten.
- De lasten onderschatten: de koper van een aandeel betaalt zijn deel van voorheffing, verzekering en werken, zonder het goed alleen te gebruiken.
- Rekenen op een krediet: een financieringsvoorwaarde voor een onverdeeld aandeel mislukt vaak; de koper moet meestal met eigen middelen betalen.
- De echtgenoot vergeten: is het onverdeelde goed de gezinswoning van de verkoper, dan moet zijn echtgenoot instemmen met de verkoop van het aandeel.
In het compromis
Het compromis beschrijft nauwkeurig het verkochte aandeel (bijvoorbeeld « een derde onverdeeld in volle eigendom »), identificeert het hele goed en vermeldt de onverdeeldheid. Het moet ook:
- de eventuele onverdeeldheidsovereenkomst vermelden, haar duur en het lot van een voorkooprecht (gezuiverd of niet van toepassing)
- de koper laten verklaren dat hij de mede-eigenaars, de beheersregels en de mogelijkheid van een verdeling kent
- de verhuring en de huidige bewoning van het hele goed vermelden
- de lopende lasten vanaf de akte (voorheffing, verzekering, mede-eigendom) verdelen naar verhouding van het aandeel
- de attesten over het hele goed bijvoegen, omdat ze het gebouw beschrijven waarvan een aandeel verkocht wordt
Voor de oplossing tussen mede-eigenaars, zie een aandeel overnemen en uit onverdeeldheid treden.
Veelgestelde vragen
Kunnen de andere mede-eigenaars zich verzetten tegen de verkoop van mijn aandeel?
In principe niet: het Burgerlijk Wetboek laat elke mede-eigenaar toe zijn aandeel te vervreemden. Ze kunnen zich alleen verzetten als een onverdeeldheidsovereenkomst hun een voorkooprecht of een recht van goedkeuring geeft, dat dan moet worden nageleefd.
Kan de koper van een aandeel de verkoop van het goed afdwingen?
Hij kan op elk ogenblik de verdeling vorderen, tenzij de verdeling contractueel is opgeschort (voor ten hoogste vijf jaar). Is het goed niet gemakkelijk verdeelbaar, dan leidt de gerechtelijke verdeling meestal tot een openbare verkoop.
Waarom beter aan de andere mede-eigenaars verkopen?
De overname door een mede-eigenaar valt onder het verdelingsrecht (1 % in Brussel en Wallonië, 2,5 % in Vlaanderen) in plaats van het verkooprecht, en er is meestal geen korting. Ook de verhoudingen zijn eenvoudiger dan met een derde.
Mag de koper van een onverdeeld aandeel in het goed wonen?
Niet alleen, tenzij de andere mede-eigenaars akkoord gaan. Iedereen mag het goed volgens zijn bestemming gebruiken, maar zonder de anderen te beletten hetzelfde te doen; een exclusief gebruik geeft vaak aanleiding tot een vergoeding.
Financiert een bank de aankoop van een onverdeeld aandeel?
Zelden. Een hypotheek op een louter onverdeeld aandeel is een zwakke waarborg, omdat een verdeling het goed kan veranderen. De koper moet meestal met eigen middelen betalen of een andere waarborg bieden.
Neemt de koper van een aandeel de renovatieverplichting over in Vlaanderen?
Ja. In Vlaanderen doet de verkoop van een onverdeeld aandeel in een woning met EPC-label E of F de verplichting ontstaan om binnen de wettelijke termijn minstens naar label D te renoveren.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikelen 3.69, 3.70 en 3.75 (toevallige mede-eigendom)
- Notaris.be: samen erven (onverdeeldheid)
- Justel: Brusselse Huisvestingscode, artikel 247/1 (uitsluitingen van het voorkeurrecht)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.