Stedenbouw en voorkoop

De ruimtelijke plannen

Wat u met een goed mag doen, hangt eerst af van de zone waarin het ligt. De ruimtelijke plannen leggen die zone vast en soms veel preciezere regels. Ze bepalen de waarde van een grond, de mogelijkheid om een woning uit te breiden of er een activiteit uit te oefenen.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

De plannen per Gewest

VlaanderenWalloniëBrussel
Algemeen planGewestplannen, geleidelijk vervangen door ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP's)Plan de secteur, dat het hele grondgebied bestemtGewestelijk bestemmingsplan (GBP)
Preciezere plannenGewestelijke, provinciale of gemeentelijke RUP's; oude bijzondere plannen van aanleg (BPA's) nog van krachtSchémas (de développement communal, d'orientation local) en guides d'urbanismeBijzondere bestemmingsplannen (BBP's) en stedenbouwkundige verordeningen (GSV, gemeentelijke verordeningen)
RaadplegenGeopunt en het plannenregister van de gemeenteWalOnMap (geoportaal) en de gemeenteBruGIS en de gemeente
In de akteMeest recente bestemming, met de benamingen uit het plannenregister (art. 5.2.1, 2°, VCRO)Gegevens van het stedenbouwkundig attest nr. 1 (art. D.IV.97 en D.IV.99 CoDT)Stedenbouwkundige inlichtingen meegedeeld aan de verkrijger

Wat de bestemming onthult

De bestemming bepaalt of u er mag wonen, bouwen, opsplitsen, een activiteit uitoefenen of uitbreiden. Een grond in woongebied is veel meer waard dan een grond in landbouwgebied. Een preciezer plan kan bouwhoogtes, bouwdieptes, afstanden, materialen of een maximale dichtheid opleggen, of bepaalde activiteiten verbieden.

Overlappen meerdere plannen, dan primeert in de regel het preciezere plan op het algemene, maar u moet elk plan lezen: een BBP of RUP kan strenger zijn of net toelaten wat het algemene plan niet zou toelaten. De stedenbouwkundige inlichtingen vermelden alle toepasselijke plannen (zie stedenbouwkundige inlichtingen aanvragen).

Andere lagen komen bovenop de bestemmingsplannen zonder ze te vervangen: overstromingsgevoelige gebieden, Natura 2000-gebieden, beschermd of geïnventariseerd erfgoed, voorkoopperimeters, rooilijnen. Ze veranderen de kleur van de zone niet, maar kunnen een project verbieden of aan voorwaarden binden. Wie wil bouwen, uitbreiden of de functie van een goed wijzigen, leest dus het geheel en niet enkel de bestemming.

Voorbeeld: een uittreksel lezen voor een grond

Indicatief voorbeeld. Een grond van 1.200 m² wordt als "bouwgrond" verkocht. Het stedenbouwkundig uittreksel vermeldt:

  • woongebied met landelijk karakter op het gewestplan, over de eerste 50 meter vanaf de weg;
  • agrarisch gebied daarachter;
  • een RUP dat een zadeldak en een bouwvrije voortuinstrook van 6 meter oplegt.

Enkel het voorste deel van de grond is bebouwbaar; het achterste deel blijft tuin of weide, zonder belangrijke bijgebouwen. De prijs moet daarnaar worden beoordeeld, en de koper gaat na of zijn bouwplan aan de voorschriften van het RUP voldoet vóór hij tekent, desnoods met een stedenbouwkundig attest.

Plannen in voorbereiding

Een plan kan in herziening zijn. Een nieuw RUP, een wijziging van het gewestplan of een ontwerp van schéma kan de bestemming en de waarde van een goed wijzigen. Is zo'n ontwerp bekend, dan moet het gemeld worden: het staat vaak in de stedenbouwkundige inlichtingen of was het voorwerp van een openbaar onderzoek.

In Vlaanderen kan een planwijziging recht geven op een vergoeding voor planschade wanneer een grond zijn bebouwbaar karakter verliest, of omgekeerd leiden tot een planbatenheffing wanneer hij het krijgt, onder precieze voorwaarden. De akte vermeldt ook, in voorkomend geval, een voorkooprecht uit een RUP, een voorkeurs- of projectbesluit en de aanduiding als watergevoelig openruimtegebied (art. 5.6.8 VCRO).

Valkuilen

  • Enkel naar de kleur op de kaart kijken zonder de geschreven voorschriften te lezen.
  • Niet zien dat slechts een deel van de grond in bebouwbare zone ligt.
  • Een oud BBP of BPA vergeten dat nog van kracht is en strenger is dan het algemene plan.
  • Lopende openbare onderzoeken of bekende planontwerpen niet nagaan.
  • De bestemming van de zone verwarren met de vergunde functie van het gebouw (zie de functiewijziging).

In het compromis

In Vlaanderen moet het compromis al de stedenbouwkundige vermeldingen bevatten die voor de akte gelden, waaronder de meest recente bestemming; in Wallonië neemt elke akte van overdracht, onderhands of authentiek, de stedenbouwkundige gegevens van het CoDT over. Die vermeldingen beschermen de koper en worden gesanctioneerd.

  • Hoofdbestemming van het goed en toepasselijke bijzondere plannen
  • Voorschriften die het project van de koper beperken
  • Plannen in herziening of bekende openbare onderzoeken
  • Eventueel voorkooprecht uit een plan
  • In Vlaanderen: vergoeding of heffing door een planwijziging (planschade, planbaten)

Veelgestelde vragen

Kan een planwijziging een grond in waarde doen dalen?

Ja. Naargelang het Gewest kan een vergoeding bestaan wanneer een bouwgrond dat karakter verliest, onder strikte voorwaarden. In Vlaanderen bestaat ook het omgekeerde: een heffing op de meerwaarde die een nieuw plan creëert.

Waar kan ik de plannen raadplegen?

Op de gewestelijke geoportalen (Geopunt, WalOnMap, BruGIS) en bij de dienst ruimtelijke ordening van de gemeente. Enkel de officiële stedenbouwkundige inlichtingen binden de gemeente.

Volstaat de bestemming om te weten of ik mag bouwen?

Nee. U moet ook rekening houden met de precieze voorschriften, de uitrusting van de weg, de stedenbouwkundige verordeningen en andere beperkingen (overstromingsgebied, Natura 2000, erfgoed).

Welk plan primeert als er meerdere overlappen?

In de regel geldt het preciezere plan, binnen de grenzen van de gewestelijke wetgeving. De stedenbouwkundige inlichtingen vermelden alle plannen die samen gelezen moeten worden.

Moet het compromis de bestemming vermelden?

Ja, met name in Vlaanderen en Wallonië, waar de regelgeving de stedenbouwkundige gegevens oplegt in akten van overdracht, ook onderhandse. In Brussel deelt de notaris de stedenbouwkundige inlichtingen mee aan de verkrijger.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook