Stedenbouw en voorkoop

De stedelijke herwaardering in Brussel en de verkoop

Om bepaalde wijken op te waarderen, financiert het Brussels Hoofdstedelijk Gewest programma's die vastgoedoperaties kunnen subsidiëren. Die subsidies hebben een weinig bekende keerzijde: een voorkooprecht van het Gewest, gedurende dertig jaar. Een verkoper, makelaar of koper die het niet kent, riskeert een betwiste verkoop.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Het kader: de ordonnantie van 6 oktober 2016

De ordonnantie houdende organisatie van de stedelijke herwaardering van 6 oktober 2016, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 18 oktober 2016 en in werking sinds 1 februari 2017, regelt onder meer:

  • de duurzame wijkcontracten, programma's van een gemeente in een bepaalde wijk;
  • de stadsvernieuwingscontracten, gevoerd door het Gewest op gebieden die vaak verder reiken dan één gemeente;
  • de zone voor stedelijke herwaardering (ZSH), een perimeter waar versterkte beleidsmaatregelen en steun gelden.

Binnen die programma's kunnen subsidies de verwerving, de renovatie of de bouw van goederen financieren, door openbare besturen of private partners, bijvoorbeeld om woningen of buurtvoorzieningen te creëren.

Het voorkooprecht van het Gewest (artikel 15)

Artikel 15 van de ordonnantie bepaalt dat het Gewest, in afwijking van het BWRO, een voorkooprecht geniet op alle onroerende goederen waarvoor in het kader van de ordonnantie een subsidie werd toegekend. Het doel: de doelstellingen van de herwaardering waarborgen en zich ervan vergewissen dat de subsidies dienen voor de doeleinden waarvoor ze werden toegekend, zodat speculatieve doorverkoop wordt vermeden.

  • Duur: dertig jaar vanaf de eerste dag van de maand volgend op de beslissing van de Regering tot goedkeuring van het herwaarderingsprogramma.
  • Voorwaarden: de Regering bepaalt de overige voorwaarden van dit recht.
  • Versoepeling: voor bepaalde operaties bedoeld in artikel 21 van de ordonnantie kan de Regering nadere regels stellen of het recht intrekken.

De voorkoopperiode berekenen: een voorbeeld

Het vertrekpunt is niet de datum van de subsidie of van de werken, maar de beslissing van de Regering tot goedkeuring van het programma.

Voorbeeld. De Regering keurt op 12 maart 2020 een duurzaam wijkcontract goed. Een woning in die wijk wordt in 2022 gerenoveerd met een subsidie uit dat programma. De termijn van dertig jaar loopt vanaf 1 april 2020, de eerste dag van de maand na de beslissing, en eindigt op 31 maart 2050. Een verkoop in 2026, 2035 of 2049 valt binnen de periode; een verkoop in mei 2050 valt niet meer onder dit recht.

Men moet dus het precieze programma terugvinden waaraan de subsidie verbonden is, en de datum van goedkeuring ervan, in plaats van te redeneren vanaf de datum van de werken.

Het verband met het voorkooprecht van het BWRO

De ordonnantie vulde ook artikel 259 BWRO aan: gewone voorkoopperimeters mogen voortaan worden vastgelegd om de uitwerking of de uitvoering van de programma's van stedelijke herwaardering te bevorderen (artikel 73 van de ordonnantie). Een goed kan dus op twee manieren betrokken zijn:

MechanismeBetrokken goederenHoe opsporen
Artikel 15 van de ordonnantieGoederen die in het kader van de ordonnantie een subsidie kregen, gedurende dertig jaarVerklaring van de verkoper, subsidieovereenkomst, gemeente of Gewest
Voorkoopperimeter van het BWROAlle goederen in een door de Regering vastgelegde perimeter, behoudens wettelijke uitzonderingenStedenbouwkundige inlichtingen en raadpleging van BruGIS

In een perimeter van het BWRO is de aanbiedingsprocedure gekend: verklaring van het voornemen tot vervreemding of kennisgeving van een afschrift van het compromis aan het bestuur stedenbouw, dat in principe twee maanden heeft vanaf het volledige dossier (zie voorkooprechten). Voor het recht van artikel 15 gelden de nadere regels die de Regering vastlegt: ga ze na met de notaris.

Niet verwarren

  • In een ZSH of in de perimeter van een wijkcontract liggen volstaat niet: artikel 15 viseert de goederen waarvoor een subsidie werd toegekend in het kader van de ordonnantie.
  • De gewestelijke renovatiepremies (Renolution) vallen onder een andere regeling, met eigen terugbetalingsvoorwaarden (zie premies en verkoop).
  • Een conventioneel voorkooprecht in een overeenkomst met de gemeente kan bovenop het wettelijke recht komen: lees de subsidieovereenkomst.

Valkuilen

  • Redeneren vanaf de datum van de werken in plaats van de datum van goedkeuring van het programma.
  • Enkel op de stedenbouwkundige inlichtingen vertrouwen: die vermelden de voorkoopperimeters, maar niet altijd de individuele subsidie die een eigenaar ontving.
  • Over het hoofd zien dat een vorige eigenaar de subsidie kreeg: het recht volgt het goed, niet de persoon.
  • De aktedatum vastleggen zonder tijd te laten om het Gewest te bevragen.

Vóór en in het compromis

  • De verkoper vragen of het goed een subsidie kreeg in het kader van een wijk- of stadsvernieuwingscontract, wanneer, en in welk programma
  • De subsidieovereenkomst en de datum van goedkeuring van het programma opvragen
  • De stedenbouwkundige inlichtingen en BruGIS raadplegen voor de voorkoopperimeters van het BWRO
  • Bestaat er een recht: verkopen onder de opschortende voorwaarde van de verzaking door het Gewest of van de niet-uitoefening binnen de voorziene termijn (zie opschortende voorwaarden)
  • De koper inlichten over de timing die daaruit volgt en de aktedatum aanpassen

Zie ook compromis in Brussel.

Veelgestelde vragen

Mag een goed dat met een subsidie voor stedelijke herwaardering werd gerenoveerd vrij worden verkocht?

Neen. Het Gewest geniet een voorkooprecht gedurende dertig jaar op de goederen waarvoor een subsidie werd toegekend in het kader van de ordonnantie van 6 oktober 2016 (artikel 15). De verkoop moet met dat recht rekening houden.

Vanaf wanneer loopt de termijn van dertig jaar?

Vanaf de eerste dag van de maand volgend op de beslissing van de Regering tot goedkeuring van het herwaarderingsprogramma. Het is dus niet de datum van de subsidie of van de werken.

Vallen alle goederen in een zone voor stedelijke herwaardering eronder?

Neen. Het voorkooprecht van artikel 15 geldt voor de goederen die een subsidie kregen in het kader van de ordonnantie, niet voor alle goederen in de perimeter. Een voorkoopperimeter van het BWRO kan wel een hele wijk dekken.

Wat is het verschil met een voorkoopperimeter van het BWRO?

De perimeter van het BWRO geldt voor alle goederen in een door de Regering vastgelegde zone, behoudens wettelijke uitzonderingen. Het recht van artikel 15 geldt enkel voor gesubsidieerde goederen, ongeacht de perimeter.

Verdwijnt het recht als het goed al eens werd doorverkocht?

Neen. Het rust op het gesubsidieerde goed en duurt dertig jaar: een koper die binnen die periode doorverkoopt, blijft eraan onderworpen, ook al kreeg hij zelf de subsidie niet.

Hoe neemt men dit recht op in het compromis?

Door te verkopen onder de opschortende voorwaarde van de verzaking door het Gewest aan zijn voorkooprecht, of van de niet-uitoefening binnen de voorziene termijn, en door de aktedatum daarop af te stemmen.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook