Voorkoop

Voorkooprechten in een verkoopcompromis

Een overheid, een pachter, een huurder of een buur kan het recht hebben het goed in de plaats van de koper te kopen, tegen dezelfde voorwaarden. Hier leest u hoe u die rechten per Gewest opspoort, hoeveel tijd ze vragen en hoe u ze in het compromis behandelt.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Wat een voorkooprecht is

De houder van een voorkooprecht kan zich in de plaats van de koper stellen en het goed kopen tegen de overeengekomen prijs en voorwaarden. Het compromis blijft geldig, maar de uitvoering ervan hangt af van de niet-uitoefening van dat recht. De notaris meldt de voorgenomen verkoop vóór het verlijden van de akte aan de houder, en wacht diens antwoord of het verstrijken van de termijn af.

Een miskend voorkooprecht kan zware gevolgen hebben: indeplaatsstelling van de houder na de akte, een vergoeding of zelfs nietigheid, naargelang het recht. Ga het na vóór het compromis én opnieuw vóór de akte.

De voorkooprechten van de overheid

GewestWie kan voorkopenWaar nagaan
VlaanderenNaargelang het perceel: sociale huisvesting, Vlaamse Grondenbank, natuur, onroerend erfgoed, ruimtelijke ordeningE-voorkooploket; verplichte vermelding in het compromis (artikel 5.2.1 VCRO)
BrusselHet Gewest en andere overheden in voorkoopperimeters; het Gewest op goederen die een subsidie voor stedelijke herwaardering kregen, gedurende dertig jaarStedenbouwkundige inlichtingen, kaart van de perimeters
WalloniëOverheden in perimeters vastgesteld op grond van het CoDT; het Gewest op bepaalde landbouwgoederen (Waals Landbouwwetboek, artikel D.358)Notariële inlichtingen; lijst van betrokken gemeenten, bijgewerkt op 15 oktober 2026

In Wallonië kan het Gewest, bij een verkoop die zijn voorkooprecht op landbouwgoederen miskent, eisen dat het in de plaats van de koper wordt gesteld, of een vergoeding van 20 % van de prijs ten laste van de verkoper.

Het recht van de pachter

De pachter die een verpacht goed uitbaat, heeft een voorkooprecht bij verkoop uit de hand of openbare verkoop. De federale Pachtwet geldt in Wallonië en Brussel; Vlaanderen heeft een eigen Vlaams Pachtdecreet van 13 oktober 2023. In beide gevallen meldt de notaris de voorgenomen verkoop en de voorwaarden aan de pachter vóór de akte.

  • In Vlaanderen betekent de notaris de inhoud van het compromis dat onder de opschortende voorwaarde van niet-uitoefening gesloten werd, zonder de identiteit van de koper. De pachter heeft dertig dagen om te aanvaarden, en daarna zestig dagen om de prijs te betalen.
  • In Wallonië wordt, als ook het Gewest een recht heeft, het aanbod tegelijk aan het Gewest en aan de pachter gedaan; het Gewest kan aanvaarden binnen twee maanden na de termijn van de pachter.

Ga altijd na of een stuk grond of weide dat samen met een woning verkocht wordt, verpacht is aan een landbouwer, ook zonder schriftelijke pacht. Zie onze gids verpachte landbouwgrond verkopen.

De Brusselse huurder en conventionele rechten

  • In Brussel heeft de huurder van een woning met een huurovereenkomst van negen jaar voor hoofdverblijfplaats, bij een tekoopstelling sinds 2024, een voorkeurrecht: hij ontvangt het geanonimiseerde ontwerp van compromis en heeft dertig dagen om zich kandidaat-koper te stellen. Zie onze gids over de verkoop van een verhuurd goed.
  • Een recht van voorkoop of voorkeur kan ook in de eigendomstitel, een splitsingsakte, de statuten van een mede-eigendom of een overeenkomst tussen buren of vennoten staan.
  • Herlees de titel en de vorige akten: een vergeten recht kan de akte op het laatste moment blokkeren.

Voorbeeld: een realistische planning

Voorbeeld (indicatief): op 2 maart wordt een compromis getekend voor een hoeve in Vlaanderen met een weide die aan een landbouwer verpacht is. De notaris betekent het compromis op 9 maart aan de pachter. De pachter heeft tot 8 april om te aanvaarden. Aanvaardt hij, dan wordt hij koper en moet hij de prijs uiterlijk zestig dagen na zijn aanvaarding betalen; de oorspronkelijke koper krijgt zijn waarborg terug. Zwijgt hij, dan wordt de verkoop aan de oorspronkelijke koper op dat punt definitief. Een akte op 20 maart was onmogelijk geweest: reken op minstens zes tot acht weken als meerdere houders bevraagd moeten worden, en blijf binnen de termijn van vier maanden voor de registratie van het compromis.

In het compromis

  • Vermeld of er al dan niet een gekend voorkooprecht is, en de bron van die informatie (loket, stedenbouwkundige inlichtingen, titel, pacht of huur).
  • Voorzie een opschortende voorwaarde van niet-uitoefening van het recht, en wat er gebeurt als het wel uitgeoefend wordt: de verkoop aan de oorspronkelijke koper gaat niet door, zijn waarborg wordt terugbetaald, en geen van beide partijen is een vergoeding verschuldigd.
  • Bepaal dat de betekende voorwaarden precies die van het compromis zijn: een latere, gunstigere wijziging kan een nieuwe kennisgeving vereisen.
  • Houd bij de geplande aktedatum rekening met de antwoordtermijnen.

Overzicht

  • E-voorkooploket of stedenbouwkundige inlichtingen geraadpleegd voor de overheidsrechten
  • Huur- of pachttoestand nagegaan: pacht, woninghuur in Brussel
  • Titel en splitsingsakten herlezen voor conventionele rechten
  • Opschortende voorwaarde van niet-uitoefening en lot van de waarborg geregeld
  • Aktedatum verenigbaar met de kennisgevings- en antwoordtermijnen

Veelgestelde vragen

Kan de houder van het recht over de prijs onderhandelen?

Nee. Hij oefent zijn recht uit tegen de prijs en de voorwaarden van de betekende verkoop. Weigert hij of laat hij de termijn verstrijken, dan gaat de verkoop met de oorspronkelijke koper door. De verkoper kan daarna niet zonder nieuwe kennisgeving goedkoper aan een derde verkopen.

Wie meldt de verkoop aan de houder?

In principe de notaris die de akte verlijdt, die de vormen en termijnen van elk recht kent. In Brussel kan de kennisgeving voor het voorkeurrecht van de huurder ook van de verkoper of de makelaar komen. De makelaar moet elk recht dat hij opmerkt aan de notaris melden.

Kan een voorkooprecht de akte vertragen?

Ja. De antwoordtermijnen gaan van dertig dagen tot meerdere maanden, naargelang het recht en het aantal houders. Houd daar al in het compromis rekening mee bij de geplande aktedatum.

Heeft de verdrongen koper recht op een vergoeding?

Niet van de houder, die enkel een wettelijk recht uitoefent. Het compromis bepaalt doorgaans dat de verkoop eenvoudig geacht wordt niet te hebben plaatsgevonden en dat de waarborg terugbetaald wordt. De verkoper is enkel een vergoeding verschuldigd als hij een gekend recht verzweeg.

Wat riskeert men als het recht niet gerespecteerd werd?

Naargelang het recht kan de houder zich in de plaats van de koper laten stellen of een vergoeding eisen. In Wallonië bedraagt die vergoeding voor het landbouwvoorkooprecht van het Gewest 20 % van de prijs. De verkoper, en soms de professional, draagt de gevolgen.

Geldt het voorkooprecht ook bij een schenking?

In het algemeen niet: het viseert de verkoop en soms andere overdrachten onder bezwarende titel. De teksten voorzien ook uitzonderingen, bijvoorbeeld voor bepaalde verkopen binnen de familie. De notaris gaat de regel per recht na.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook