Stedenbouw en voorkoop

De stedenbouwkundige lasten

Een promotor krijgt een vergunning voor twintig woningen, op voorwaarde dat hij een strook grond aan de gemeente afstaat en een plein financiert. Verkoopt hij de grond door met de vergunning, wie voert die lasten dan uit? Stedenbouwkundige lasten komen vaak voor bij grotere projecten en verkavelingen, wegen op de prijs en moeten zwart op wit in het compromis worden geregeld.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Waarover gaat het?

De overheid die een vergunning verleent, kan ze verbinden aan lasten: verplichtingen die de impact van het project op de gemeenschap compenseren. Ze verschillen van de voorwaarden, die het project op zich aanvaardbaar maken (materialen, inplanting, beplanting). De drie Gewesten voorzien ze:

  • in Brussel bepalen het BWRO en een uitvoeringsbesluit de gevallen, bedragen en vormen van de lasten, met name voor grote kantoor- en woonprojecten;
  • in Wallonië laat artikel D.IV.54 CoDT de overheid toe de afgifte van vergunningen afhankelijk te maken van de lasten die zij nuttig acht aan de aanvrager op te leggen, met naleving van het evenredigheidsbeginsel;
  • in Vlaanderen laat de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening toe de vergunning aan lasten te verbinden, vooral bij verkavelingen en grote projecten.

De gebruikelijke vormen

  • uitvoering of financiering van wegenis-, riolerings- of verlichtingswerken;
  • kosteloze afstand aan de gemeente van gronden voor de openbare weg of een openbare ruimte;
  • bouw van sociale of bescheiden woningen of van voorzieningen van gemeenschapsbelang (kinderopvang, groene ruimte);
  • storting van een geldsom voor openbare projecten.

De uitvoering van de lasten wordt vaak gewaarborgd door een bankwaarborg die vóór de aanvang van de werken moet worden gesteld. Bij een verkaveling moeten de wegeniswerken vaak uitgevoerd of gewaarborgd zijn vóór de verkoop van de kavels (zie verkaveling).

De regels per Gewest

GewestGrondslagAandachtspunt bij verkoop
BrusselBWRO en besluit betreffende de stedenbouwkundige lastenBij grote projecten vaak financiële lasten; bedrag, vervaldag en waarborg nagaan
WalloniëCoDT, artikel D.IV.54Evenredige lasten; ze komen bovenop de voorwaarden van de vergunning
VlaanderenVCRO (lasten)Bij een verkavelingsvergunning met wegeniswerken hangt de verkoop van de kavels vaak af van een attest van het college dat de uitvoering of waarborging van de lasten vaststelt

In Vlaanderen vervalt een verkavelingsvergunning zonder wegeniswerken bovendien als binnen vijf jaar niet voor minstens een derde van de kavels een verkoop werd geregistreerd: een vertraagde akte kan de hele vergunning kosten.

Een becijferd voorbeeld

Een grond van 3.000 m² wordt verkocht voor 900.000 euro (300 euro/m²) met een vergunning voor een appartementsgebouw. De vergunning legt twee lasten op: de kosteloze afstand van een strook van 300 m² voor de verbreding van de weg, en een bijdrage van 120.000 euro voor een openbare ruimte, gewaarborgd door een bankwaarborg.

  • De koper houdt slechts 2.700 m² over: op die oppervlakte komt de prijs neer op ongeveer 333 euro/m².
  • Neemt hij de bijdrage over, dan stijgen zijn totale verwervingskosten tot 1.020.000 euro, zonder registratierechten en kosten.
  • Neemt hij de bankwaarborg van de verkoper niet over, dan moet hij vóór de werken een nieuwe stellen.

Deze bedragen zijn indicatief. Ze tonen waarom de prijs moet worden onderhandeld met kennis van alle lasten, en niet enkel op basis van de oppervlakte.

Wat gebeurt er met de lasten bij een verkoop?

  • De lasten zijn verbonden aan de vergunning: wie de vergunning uitvoert, moet ze uitvoeren.
  • Wordt de grond verkocht met een nog niet uitgevoerde vergunning, dan neemt de koper die ze gebruikt de lasten over. Het compromis moet dat zeggen en de overdracht of vervanging van de bankwaarborg regelen.
  • Een reeds uitgevoerde grondafstand verkleint de verkochte oppervlakte: het opmetingsplan moet ermee rekening houden (zie opmetingsplan).
  • Lasten die na de realisatie van het project niet zijn uitgevoerd, kunnen worden gevorderd en een overtreding vormen.

Valkuilen

  • De beslissing bijvoegen zonder haar bijlagen, waarin de lasten en hun bedragen vaak staan.
  • Een prijs betalen op basis van de bruto-oppervlakte terwijl een deel moet worden afgestaan.
  • De bankwaarborg op naam van de verkoper laten staan zonder vrijgave of vervanging te voorzien.
  • Een aktedatum vastleggen die na het verval van een verkavelingsvergunning valt.
  • Lasten en voorwaarden verwarren: beide volgen het goed, maar niet met dezelfde draagwijdte.

In het compromis

  • De volledige vergunning bijvoegen en alle lasten identificeren
  • Aangeven welke uitgevoerd, lopend of nog uit te voeren zijn, en door wie
  • Regelen wat er met de bankwaarborg gebeurt: vrijgave, overdracht of vervanging
  • De kosten van de lasten en de af te stane oppervlakten in de prijs verrekenen
  • Volgens het Gewest de overheid inlichten bij de overdracht van de vergunning
  • Voor een kavel het attest van uitvoering of waarborging van de lasten vóór de akte verkrijgen

Zie ook een vergunning lezen, grond verkopen aan een promotor en aansluitingen.

Veelgestelde vragen

Wat is een stedenbouwkundige last?

Een verplichting die de vergunning oplegt om de impact van het project op de gemeenschap te compenseren: wegeniswerken, grondafstand, sociale woningen, voorzieningen of een geldelijke bijdrage. Ze komt bovenop de voorwaarden van de vergunning.

Wie voert de lasten uit als de grond met de vergunning wordt verkocht?

Wie de vergunning uitvoert. De koper die de vergunning gebruikt, neemt dus de lasten over, en het compromis moet de overdracht of vervanging van de bankwaarborg regelen.

Bestaan stedenbouwkundige lasten in de drie Gewesten?

Ja: ze zijn voorzien in het BWRO in Brussel, in artikel D.IV.54 CoDT in Wallonië en in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening in Vlaanderen. Hun vorm en bedrag verschillen naargelang het project.

Mag een last onevenredig zijn?

Ze moet evenredig blijven met het project: het CoDT bepaalt dat uitdrukkelijk. Een betwiste last bespreekt men bij de afgifte van de vergunning of via een beroep, niet na de verkoop.

Mag men de kavels van een verkaveling verkopen vóór de wegeniswerken?

Vaak niet zonder dat de lasten uitgevoerd of gewaarborgd zijn, wat een attest van de overheid vaststelt. Ga dat na voordat u de aktedatum vastlegt.

Wat gebeurt er met de bankwaarborg van de verkoper?

Die blijft in principe verschuldigd door wie ze stelde. Het compromis moet bepalen dat de koper ze vervangt door zijn eigen waarborg, zodat de verkoper de vrijgave kan krijgen.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook