Clausules opstellen
Weg, koer of put in gemeenschap: de gedwongen mede-eigendom bij de verkoop
Veel huizen delen met hun buren een toegangsweg, een koer, een garagestraat of een put. Die gemeenschappelijke goederen volgen dwingende regels van het Burgerlijk Wetboek, die verschillen van de mede-eigendom van een appartementsgebouw. Zo herkent u ze en zo beschrijft u ze in het compromis.
Wat is een gedwongen mede-eigendom?
Volgens artikel 3.78 van het Burgerlijk Wetboek is gedwongen mede-eigendom elke mede-eigendom waarbij het onverdeelde goed onverdeeld moet blijven wegens zijn functie of bestemming, met name wanneer het bijzaak is van een privatief goed van elke mede-eigenaar. Klassieke voorbeelden:
- een private weg of dreef die meerdere huizen bedient;
- een gemeenschappelijke koer, een poortdoorgang, een private doodlopende straat;
- een put, een beerput of een gedeelde zuiveringsinstallatie;
- een perceel met garages of staanplaatsen dat bij een groep huizen hoort.
Deze regels zijn dwingend: de partijen kunnen er niet van afwijken. De gemene afsluiting volgt haar eigen regels (zie gemeenschap van muren). Appartementsgebouwen vallen onder een specifiek stelsel, de mede-eigendom van gebouwen.
De regels die gelden
- Een onafscheidelijk aandeel (artikel 3.79): de mede-eigenaar kan zijn aandeel enkel samen met het privatieve goed waarvan het bijzaak is overdragen, bezwaren of beheren. Het kan ook niet afzonderlijk in beslag worden genomen.
- Evenredige aandelen (artikel 3.80): ze worden bepaald volgens de respectieve waarde van de privatieve goederen.
- Omgeslagen lasten (artikel 3.81): onderhoud, herstelling en vernieuwing worden verdeeld volgens de waarde van de privatieve goederen, tenzij de partijen kiezen voor het nut van de bijzaak voor elk goed, of een combinatie van beide criteria.
- Omkaderde werken (artikel 3.82): elkeen mag het gemeenschappelijke goed op eigen kosten wijzigen, zonder de bestemming te veranderen en zonder de rechten van de anderen te schaden.
- Geen verdeling (artikel 3.83): het gemeenschappelijke goed kan enkel verdeeld worden met het akkoord van allen, tenzij het elk nut, zelfs toekomstig of potentieel, verloren heeft.
Voor het overige gelden de regels van de gewone onverdeeldheid. Elke mede-eigenaar mag alleen bewarende handelingen en daden van voorlopig beheer stellen, bijvoorbeeld een dringende herstelling na een instorting (artikel 3.72). De andere daden van beheer en de daden van beschikking vragen het akkoord van allen, tenzij de rechter oordeelt dat een weigering rechtsmisbruik is (artikel 3.73).
Een voorbeeld in cijfers: de verdeling van de kosten
Een private weg bedient drie huizen, waarvan de waarde wordt geraamd op 300.000, 200.000 en 100.000 euro. De weg moet volledig worden heraangelegd voor 18.000 euro.
- Aandelen volgens de waarde (artikel 3.80): 1/2, 1/3 en 1/6.
- Wettelijke verdeling van de kosten volgens de waarde (artikel 3.81): 9.000, 6.000 en 3.000 euro.
- Spreken de buren af volgens het nut te verdelen, bijvoorbeeld omdat het derde huis, achteraan, de weg over de hele lengte gebruikt, dan kan de verdeling anders uitvallen, tot gelijke delen van 6.000 euro elk.
De koper moet vóór de ondertekening weten welke verdeelsleutel geldt en of er al werken beslist zijn. Indicatief voorbeeld.
De gedwongen mede-eigendom opsporen
Ze blijkt vaak uit de eigendomstitel ("met een vierde onverdeeld in de toegangsweg gekadastreerd…"), uit het kadastraal plan (een afzonderlijk perceel zonder enige eigenaar) of uit een oude splitsingsakte. Ze wordt soms verward met een gewoon recht van overgang over het terrein van een buur: het verschil is belangrijk, want in het ene geval wordt de koper mede-eigenaar, in het andere heeft hij enkel een recht van doorgang.
- De titel en de eigendomsoorsprong herlezen om het aandeel en het perceel te identificeren
- Het kadastraal uittreksel nagaan: heeft het gemeenschappelijke perceel een eigen nummer?
- Vragen of er een schriftelijk akkoord bestaat over het onderhoud en de verdeling van de kosten
- Nagaan dat geen mede-eigenaar een deel van het gemeenschappelijke goed heeft ingepalmd (afsluiting, berging)
In het compromis
Het compromis moet het aandeel en het gemeenschappelijke perceel uitdrukkelijk vermelden, anders kan de koper betwisten dat hij een onderhoudslast kocht die hij niet kende. Voorbeeld:
"De verkoop omvat een derde onverdeeld in de private weg gekadastreerd sectie B nummer 125 C, met een oppervlakte van 2 are, bijzaak van de drie huizen die hij bedient en onderworpen aan het stelsel van de gedwongen mede-eigendom (artikelen 3.78 en volgende van het Burgerlijk Wetboek). De onderhoudskosten worden in gelijke delen verdeeld tussen de bediende eigenaars, volgens het akkoord van 12 maart 2015 waarvan de koper erkent een afschrift te hebben ontvangen."
Zie ook onze gidsen over de toegang en het recht van uitweg en over de eigendomsoorsprong.
Valkuilen
- De weg beschrijven als een gewoon recht van overgang, terwijl de koper er mede-eigenaar van wordt, met de lasten die daarbij horen.
- Het gemeenschappelijke perceel vergeten in de beschrijving van het goed: de koper krijgt zijn aandeel niet en de titel loopt mank.
- "Het huis en de helft van de koer" aan twee verschillende kopers verkopen: het aandeel kan niet van het privatieve goed worden gescheiden.
- Over het hoofd zien dat een buur een deel van het gemeenschappelijke goed heeft afgesloten of bebouwd.
- De koper geen afschrift geven van het akkoord over de kosten, of hem niet zeggen dat er geen bestaat.
Veelgestelde vragen
Kan men zijn deel van de gemeenschappelijke weg verkopen zonder het huis?
Nee. Bij gedwongen mede-eigendom kan het aandeel in het gemeenschappelijke goed enkel samen met het privatieve goed waarvan het bijzaak is worden overgedragen (artikel 3.79 van het Burgerlijk Wetboek).
Kan een mede-eigenaar de verdeling van de gemeenschappelijke koer vragen?
Nee, tenzij alle mede-eigenaars akkoord gaan of de koer elk nut, zelfs toekomstig of potentieel, verloren heeft voor de goederen die ze bedient (artikel 3.83 van het Burgerlijk Wetboek).
Wie betaalt het onderhoud van een gemeenschappelijke private weg?
De mede-eigenaars, volgens de respectieve waarde van hun privatieve goederen, tenzij ze afgesproken hebben de kosten te verdelen volgens het nut van de weg voor elk van hen, of beide criteria te combineren (artikel 3.81 van het Burgerlijk Wetboek).
Is het akkoord van de anderen nodig voor werken aan de gemeenschappelijke weg?
Elkeen mag alleen bewarende handelingen stellen, zoals een dringende herstelling, en het goed op eigen kosten wijzigen zonder de bestemming te veranderen of de anderen te schaden. Andere daden van beheer, zoals een gezamenlijke heraanleg met gedeelde kosten, vragen het akkoord van allen, behalve bij rechtsmisbruik dat de rechter vaststelt.
Kan de gemeenschappelijke weg afzonderlijk van het huis in beslag worden genomen?
Nee. Het aandeel in een gedwongen mede-eigendom kan enkel samen met het privatieve goed waarvan het bijzaak is in beslag worden genomen (artikel 3.79 van het Burgerlijk Wetboek). Het volgt altijd het huis.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikelen 3.78 tot 3.83 (gedwongen mede-eigendom) en 3.68 tot 3.77 (gewone onverdeeldheid)
- FOD Financiën: het kadastraal plan raadplegen
- Notaris.be: onverdeeldheid, waarover gaat het en welke rechten en plichten komen erbij kijken?
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.