Clausules opstellen

De eigendomsoorsprong

Vóór u een goed verkoopt, moet u zich ervan vergewissen dat de verkoper er wel eigenaar van is, voor welk aandeel, en dat hij het vrij kan verkopen. Dat onthult de eigendomsoorsprong. Hoe u hem leest, welke situaties een verkoop blokkeren en wat het compromis erover moet zeggen.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Waarover gaat het?

De eigendomsoorsprong beschrijft hoe de verkoper eigenaar werd (aankoop, nalatenschap, schenking, verdeling, ruil, bouw) en, teruggaand in de tijd, de opeenvolgende overdrachten van het goed. De notaris reconstrueert hem in principe over minstens dertig jaar: dat is de langste termijn van de verkrijgende verjaring, die tien jaar bedraagt voor een bezitter te goeder trouw en dertig jaar voor een bezitter te kwader trouw (art. 3.27 BW). Een volledige keten van titels over die periode beschermt de koper tegen een revindicatie.

Concreet gaat de notaris voor een verkoop in 2026 minstens terug tot een titel van vóór 1996. De oorsprong staat in de authentieke akte; het compromis neemt de kern ervan over, of minstens de datum en de aard van de titel van de verkoper.

Wat de titel onthult

  • De precieze identiteit van de eigenaars en hun aandelen, nuttig om te weten wie moet tekenen (een verkoper gehuwd onder een gemeenschapsstelsel, een vergeten mede-eigenaar, een vruchtgebruiker).
  • De erfdienstbaarheden, bijzondere voorwaarden en lasten uit de vroegere akten, die de koper zal moeten naleven.
  • Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik, beding van terugkeer, lasten of vervreemdingsverbod.
  • Een conventioneel voorkoop-, voorkeur-, optie- of wederinkooprecht, dat moet worden overgeschreven om tegenwerpelijk te zijn aan derden (art. 3.30, § 1, 5°).
  • Een splitsing, verkaveling of basisakte die het goed omkadert, met haar voorschriften.
  • Een landmetersplan, waarvan de referentie toelaat de grenzen en de oppervlakte na te gaan.

Naargelang de wijze van verkrijging

De verkoper verkreeg doorOp te vragen stukAandachtspunt
AankoopVerkoopakteBijzondere voorwaarden, erfdienstbaarheden, aangehecht plan
NalatenschapAkte of attest van erfopvolging, aangifte van nalatenschapAlle erfgenamen geïdentificeerd; de akte van erfopvolging of de verdeling moet overgeschreven zijn opdat de verkoop het kan worden
SchenkingSchenkingsakteVoorbehoud van vruchtgebruik, beding van terugkeer, vervreemdingsverbod, lasten: de schenker moet mogelijk tussenkomen
Verdeling of uitonverdeeldheidtredingVerdelingsakteEventueel onbetaalde opleg, precieze toewijzing van de kavels
Bouw op eigen grondTitel van de grond, vergunningStedenbouwkundige conformiteit; bouw door een derde zonder opstalrecht

Goed verkregen uit een nalatenschap

Sinds boek 3 van het Burgerlijk Wetboek kan een akte die een onroerend goed overdraagt enkel worden overgeschreven als een akte van erfopvolging die de verkoper aanwijst, of een verdelingsakte, zelf werd overgeschreven (art. 3.30, § 2). De notaris moet de devolutie dus vóór de verkoopakte vaststellen. Zijn niet alle erfgenamen geïdentificeerd, is een van hen minderjarig of beschermd, of wordt de nalatenschap betwist, dan moet de verkoop wachten of via een machtiging van de rechter verlopen. Zie een goed uit een onverdeelde nalatenschap verkopen.

Geschonken goed

De schenker heeft zich soms het vruchtgebruik voorbehouden, een recht van terugkeer als de begiftigde vóór hem overlijdt, of een verbod om zonder zijn akkoord te verkopen. In die gevallen komt hij tussen in de akte om te bevestigen dat de schenking niet op de helling komt, en om voor dit goed te verzaken aan het recht van terugkeer, aan het vervreemdingsverbod of aan de vordering wegens niet-uitvoering van de lasten.

Voorbeeld: ouders schenken in 2015 een huis aan hun dochter, met voorbehoud van vruchtgebruik. In 2026 kan de dochter alleen de blote eigendom verkopen. Om de volle eigendom te verkopen, moeten de ouders tussenkomen en hun vruchtgebruik mee verkopen; de prijs wordt dan tussen hen verdeeld volgens de waarde van elk recht. Zie een geschonken goed verkopen.

Risicosituaties

  • Een nalatenschap waarvan de aangifte niet werd ingediend of waarvan niet alle erfgenamen gekend zijn.
  • Een verkoper die zich als enige eigenaar voorstelt, terwijl zijn echtgenoot of ex-partner mede-eigenaar is.
  • Een oude titel die onthult dat een deel van de grond in werkelijkheid aan een buur of aan de gemeente toebehoort, of dat een constructie over de grens staat (zie overbouw).
  • Een overgeschreven voorkeur- of wederinkooprecht ten voordele van een derde.
  • Een goed verkregen door een vennootschap of vzw, waarvan de bevoegdheid van de ondertekenaar moet worden nagegaan.

Die punten moeten vóór de ondertekening van het compromis worden ontdekt, niet op de vooravond van de akte.

De reflex van de makelaar en het compromis

Vraag vanaf de opdracht een kopie van de eigendomstitel. Lees minstens de verschijning, de beschrijving van het goed, de eigendomsoorsprong en de bijzondere voorwaarden. Bij twijfel ondervraagt u de notaris van de verkoper: hij kan de vroegere akten opvragen en de hypothecaire toestand nagaan.

  • Datum en aard van de titel van de verkoper in het compromis vermeld
  • Alle eigenaars, blote eigenaars en vruchtgebruikers geïdentificeerd en ondertekenaar
  • Tussenkomst van de schenker voorzien als de schenking een voorbehoud of verbod bevat
  • Erfdienstbaarheden en bijzondere voorwaarden uit de titel overgenomen of bijgevoegd
  • Waarborg van de verkoper dat het goed vrij is van elk niet-meegedeeld recht van derden

Veelgestelde vragen

De verkoper heeft zijn eigendomstitel niet meer: is dat erg?

Neen. De notaris kan een kopie opvragen bij de notaris die de minuut bewaart of bij de Patrimoniumdocumentatie. Er moet enkel wat tijd worden voorzien vóór de aktedatum wordt vastgelegd.

Kan een geschonken goed worden verkocht?

Ja, tenzij een vervreemdingsverbod of voorbehoud dat belet. De schenker komt dan tussen in de verkoop om de hinderpaal op te heffen; heeft hij zich het vruchtgebruik voorbehouden, dan verkoopt hij ook dat recht.

Wat als na het compromis een gebrek in de titel wordt ontdekt?

De verkoper moet het regulariseren. Is dat onmogelijk, dan kan de koper de ontbinding van de verkoop vorderen, en zelfs schadevergoeding, want de verkoper moet een rustig bezit waarborgen.

Waarom dertig jaar?

Omdat de langste verkrijgende verjaring dertig jaar bedraagt. Daarna kunnen een vroegere eigenaar of zijn erfgenamen het goed in principe niet meer opeisen tegenover een bezitter die gedurende die termijn nuttig heeft bezeten.

Kunnen erfgenamen verkopen vóór de verdeling?

Ja, als zij samen verkopen en de devolutie door een akte van erfopvolging is vastgesteld. De prijs wordt daarna tussen hen verdeeld volgens hun rechten, of blijft in de nalatenschap tot de verdeling.

Bewijst het kadaster de eigendom?

Neen. Het kadaster is een fiscale documentatie. Enkel de titels, en in laatste instantie de verjaring, bewijzen de eigendom.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook