Partijen bij de verkoop
De wederbelegging van eigen middelen van een echtgenoot
Een echtgenoot die gehuwd is onder het wettelijk stelsel koopt een appartement met het geld dat hij van zijn ouders erfde. Zonder voorzorg valt het goed in het gemeenschappelijk vermogen. De verklaring van wederbelegging in de aankoopakte houdt het eigen, op voorwaarde dat meer dan de helft van de prijs met eigen middelen wordt betaald.
Het principe
Sinds 1 juli 2022 zijn de huwelijksvermogensstelsels geregeld in boek 2, titel 3, van het Burgerlijk Wetboek. Onder het wettelijk stelsel is elk goed waarvan niet bewezen is dat het eigen is aan een van de echtgenoten, gemeenschappelijk (artikel 2.3.22, § 3). Een onroerend goed dat tijdens het huwelijk wordt gekocht, is dus gemeenschappelijk, ook als het met het geld van één echtgenoot werd betaald.
Artikel 2.3.21 van het Burgerlijk Wetboek voorziet in een uitzondering: de wederbelegging. Het gekochte goed wordt eigen aan de echtgenoot die het met eigen middelen financierde, als hij bij de verkrijging verklaart dat de aankoop als wederbelegging gebeurt. Eigen zijn bijvoorbeeld geërfde of geschonken gelden, de verkoopprijs van een eigen goed of spaargeld van vóór het huwelijk.
De voorwaarden
- De verklaring staat in de aankoopakte, op het ogenblik van de aankoop: ze kan achteraf niet worden toegevoegd.
- Meer dan de helft van de prijs moet worden betaald met de opbrengst van de verkoop van een eigen onroerend goed of met gelden waarvan het eigen karakter behoorlijk is aangetoond.
- De herkomst van de middelen wordt nauwkeurig vermeld (nalatenschap, schenking, verkoop van een eigen goed, middelen van vóór het huwelijk), met de gegevens van de akten.
- Wat het gemeenschappelijk vermogen betaalde, bijvoorbeeld de kosten of een gemeenschappelijk krediet, geeft bij de vereffening van het stelsel aanleiding tot een vergoeding aan de gemeenschap.
Een verwante regel: het aandeel dat een echtgenoot verwerft in een goed waarvan hij al mede-eigenaar is, bijvoorbeeld de overname van het aandeel van zijn broers en zussen in het ouderlijk huis, is eigen aan hem, onder voorbehoud van een eventuele vergoeding (artikel 2.3.18 van het Burgerlijk Wetboek).
De vervroegde wederbelegging
De erfenis is nog niet vereffend, maar de gelegenheid doet zich voor? De echtgenoot die met gemeenschappelijke gelden koopt, kan in de akte een vervroegde wederbelegging verklaren. Betaalt hij binnen twee jaar na de akte meer dan de helft van de uit het gemeenschappelijk vermogen genomen sommen terug, dan wordt het goed eigen vanaf die terugbetaling. Zo niet, dan blijft het gemeenschappelijk.
Dat mechanisme vraagt een strikte opvolging: bewaar het bewijs van de terugbetaling (overschrijving van de rekening die de eigen gelden ontving naar de gemeenschappelijke rekening) en verwittig de notaris, zodat hij het dossier bijhoudt.
Rekenvoorbeeld
Sofie, gehuwd zonder huwelijkscontract, koopt een appartement van 300 000 euro. Ze betaalt 180 000 euro met het geld uit de nalatenschap van haar moeder, en het koppel leent 120 000 euro, terugbetaald met gemeenschappelijke inkomsten. De eigen middelen dekken 60 % van de prijs, dus meer dan de helft: met een verklaring van wederbelegging in de akte is het appartement eigen aan Sofie. Bij echtscheiding of overlijden heeft de gemeenschap recht op een vergoeding voor de 120 000 euro (en het deel van de kosten) die met gemeenschappelijke middelen werden betaald.
Had Sofie maar 140 000 euro ingebracht, dus minder dan de helft, dan was wederbelegging niet mogelijk: het appartement zou gemeenschappelijk zijn, en Sofie zou recht hebben op een vergoeding voor haar 140 000 euro. Indicatief voorbeeld: de precieze berekening van de vergoeding hangt af van de regels voor de vereffening van het stelsel.
Vanaf het compromis
- De koper en zijn huwelijksstelsel identificeren; de gegevens van een eventueel huwelijkscontract vermelden.
- Aankondigen dat een verklaring van wederbelegging zal worden afgelegd, zodat de notaris ze voorbereidt en de bewijzen verzamelt.
- De tussenkomst van de echtgenoot in de akte voorzien om de juistheid van de verklaring te erkennen; een voorafgaande schriftelijke erkenning kan ook.
- De eigen gelden laten passeren via een rekening die niet met het gemeenschappelijk spaargeld vermengd werd.
Het bewijs bewaren
Het bewijs van de eigen herkomst van de gelden bewaart u zonder tijdslimiet: aangifte van nalatenschap of verdelingsakte, schenkingsakte, verkoopakte van het eigen goed, rekeninguittreksels die de weg van het geld tonen. Bij echtscheiding of overlijden, vaak jaren later, is dat het bewijs waarmee u het eigen karakter van het goed verdedigt.
Een handgift van uw ouders via overschrijving is moeilijker te bewijzen dan een notariële of geregistreerde schenking: vraag de notaris om raad vóór u ze voor een wederbelegging gebruikt.
Valkuilen
- De akte tekenen zonder verklaring, in de veronderstelling dat het volstaat de rekeninguittreksels te bewaren.
- De erfenis vóór de aankoop op de gemeenschappelijke rekening storten: het spoor van de eigen gelden gaat verloren.
- Precies de helft van de prijs financieren: de wet vraagt meer dan de helft.
- De termijn van twee jaar van een vervroegde wederbelegging vergeten.
- Wederbelegging verwarren met een beding van aanwas: dat zijn twee verschillende instrumenten.
Veelgestelde vragen
Kan de wederbelegging na de aankoopakte gebeuren?
Nee. De verklaring moet in de aankoopakte staan. Zonder verklaring is het goed gemeenschappelijk, en heeft de echtgenoot die eigen middelen inbracht enkel recht op een vergoeding.
Geldt de wederbelegging voor echtgenoten met scheiding van goederen?
Ze is niet nodig: ieder blijft eigenaar van wat hij koopt. De vraag is dan het bewijs van de financiering en de verdeling van de aandelen tussen de echtgenoten.
Wat als de eigen middelen maar een deel van de prijs dekken?
Boven de helft wordt het goed eigen en heeft de gemeenschap recht op een vergoeding voor wat zij betaalde. Daaronder blijft het goed gemeenschappelijk en heeft de echtgenoot recht op een vergoeding.
Moet de echtgenoot tussenkomen?
Dat is geen wettelijke voorwaarde van de wederbelegging, maar zijn tussenkomst in de akte om de herkomst van de gelden te erkennen voorkomt betwisting bij een echtscheiding of nalatenschap. De notaris voorziet ze meestal.
Verhindert een hypothecair krediet de wederbelegging?
Nee, zolang meer dan de helft van de prijs met eigen middelen wordt betaald. Het met gemeenschappelijke inkomsten terugbetaalde krediet geeft aanleiding tot een vergoeding aan de gemeenschap.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 2, titel 3 (art. 2.3.18, 2.3.21, 2.3.22)
- Notaris.be: het wettelijk gemeenschapsstelsel
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 4 (nalatenschappen en schenkingen)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.