Partijen bij de verkoop
Verkopen binnen de familie
Ouders die hun huis aan een kind verkopen, een broer die het appartement van zijn zus overneemt: verkopen binnen de familie komt vaak voor en is perfect mogelijk. Maar een te lage prijs heeft twee gevolgen, een fiscaal en een erfrechtelijk, die u beter inschat vóór u tekent.
De prijs
De partijen bepalen de prijs vrij. Ligt hij duidelijk onder de waarde van het goed, dan is het verschil een onrechtstreekse schenking aan de koper. Dat heeft twee gevolgen:
- fiscaal is het verkooprecht minstens verschuldigd op de verkoopwaarde van het goed; is de prijs lager, dan kan de administratie aanvullende rechten vorderen en, in voorkomend geval, een boete;
- burgerrechtelijk kunnen de andere erfgenamen dat voordeel inroepen bij de regeling van de nalatenschap van de verkoper.
Zie ook de gids over de lage prijs en de verkoopwaarde.
Rekenvoorbeeld per gewest
Ouders verkopen aan hun zoon een woning die op 300 000 euro wordt geschat, voor 200 000 euro. Het verkooprecht wordt berekend op 300 000 euro, en de 100 000 euro verschil is een voordeel voor de zoon. Indicatieve bedragen op 3 november 2026:
| Gewest | Rechten op 300 000 euro, algemeen tarief | Rechten als de zoon zijn enige eigen woning koopt | Schenkbelasting op 100 000 euro (onroerend, rechte lijn) |
|---|---|---|---|
| Brussel | 12,5 %: 37 500 euro | Abattement van 200 000 euro (prijs tot 600 000 euro): 12 500 euro | 3 %: 3 000 euro |
| Wallonië | 12,5 %: 37 500 euro | 3 %: 9 000 euro | 3 %: 3 000 euro |
| Vlaanderen | 12 %: 36 000 euro | 2 %: 6 000 euro (compromis getekend vóór 1 januari 2027; voor compromissen vanaf die datum is 3 % aangekondigd, onder voorbehoud van het decreet) | 3 %: 3 000 euro |
De verlaagde tarieven gelden onder voorwaarden (geen andere woning, inschrijving binnen een bepaalde termijn). Schenkbelasting is enkel verschuldigd als de schenking bij akte gebeurt of geregistreerd wordt; de tabel toont de kost van een schenking van het verschil in de juiste vorm, te vergelijken met het risico van een verkoop tegen een vriendenprijs.
Gelijkheid tussen erfgenamen
Volgens artikel 4.83 van het Burgerlijk Wetboek moet de erfgenaam in de nederdalende rechte lijn aan zijn mede-erfgenamen inbrengen wat hij van de overledene door schenking heeft ontvangen, rechtstreeks of onrechtstreeks, tenzij er een zekere vrijstelling van inbreng is. In het voorbeeld moet de zoon in principe rekening houden met de 100 000 euro bij de verdeling van de nalatenschap van zijn ouders.
Overschrijdt het voordeel het beschikbaar deel, dan kan het bovendien worden ingekort: de giften mogen niet meer bedragen dan de helft van de berekeningsmassa als de overledene kinderen nalaat (artikel 4.145). Sommige verkopen aan een vermoedelijke erfgenaam, met name met voorbehoud van vruchtgebruik of tegen een lijfrente, kunnen daarnaast als giften worden behandeld in de verhouding tussen erfgenamen. Om conflicten te vermijden, kunnen de andere kinderen in de akte tussenkomen om te erkennen dat de prijs overeenstemt met de waarde.
De voorzorgen
- Het goed laten schatten door een onafhankelijke professional en het verslag bij het dossier voegen
- Een prijs dicht bij de waarde bepalen, of de schenking van het verschil bewust aanvaarden en schriftelijk regelen (inbrengplichtig of buiten erfdeel)
- De prijs werkelijk betalen via overschrijving, via de notaris; een nooit betaalde prijs is een schenking
- De andere erfgenamen inlichten en, zo mogelijk, hun tussenkomst in de akte verkrijgen
- Nagaan of de oudere verkoper de verrichting begrijpt en wil, buiten de aanwezigheid van de koper
De alternatieven
Naargelang het doel kunnen andere formules beter passen: een gewone schenking, een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik, een verkoop van de blote eigendom, of een verkoop tegen de normale prijs gecombineerd met een schenking van een geldsom. De notaris vergelijkt de fiscale kost (verkooprecht, schenkbelasting, toekomstige erfbelasting) en de erfrechtelijke gevolgen van elke formule. Zie de gids over vruchtgebruik en blote eigendom.
Valkuilen
- Verkopen voor een symbolische euro: dat is een verdoken schenking, belast en inbrengplichtig als zodanig.
- De prijs betalen en hem daarna stilletjes terugstorten: de administratie en de mede-erfgenamen kunnen het ontdekken.
- Niets op papier zetten over het toegekende voordeel: het conflict barst los bij het overlijden.
- Vergeten dat het verkooprecht op de verkoopwaarde verschuldigd is, en niet op de vriendenprijs.
- Een kwetsbare ouder laten tekenen onder druk van een kind.
Veelgestelde vragen
Kan men de ouderlijke woning voor een symbolische euro aan een kind verkopen?
Juridisch zou dat een verdoken schenking zijn, als zodanig belast en onderworpen aan inbreng en inkorting. Een schenking in de juiste vorm is beter, en vaak minder duur dan men denkt.
Moeten de andere kinderen akkoord gaan?
Nee, de verkoop is geldig zonder hen. Maar hun tussenkomst in de akte om de prijs te erkennen kan een later geschil over inbreng of inkorting voorkomen.
Mag de prijs in schijven worden betaald?
Ja, met de waarborgen van een prijs betaalbaar op termijn, zoals een hypotheek of een ontbindende vordering. Een nooit betaalde prijs zou als een schenking worden beschouwd.
Worden de registratierechten berekend op de prijs of op de waarde?
Op de prijs, maar minstens op de verkoopwaarde van het goed. Is de prijs lager, dan kan de administratie aanvullende rechten vorderen.
Is voor elke partij een andere notaris nodig?
Dat is niet verplicht. Elke partij kan wel zonder meerkost een eigen notaris kiezen, wat de andere erfgenamen kan geruststellen.
Officiële bronnen
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 4 (art. 4.83 inbreng, 4.145 reserve)
- Notaris.be: invloed van een schenking op het erfrecht
- Notaris.be: de belastingen bij de aankoop van een woning (registratiebelasting)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.