Prijs en fiscaliteit

Zwart geld bij een verkoop: een risico voor iedereen

"We zetten 300.000 in de akte en 30.000 cash voor de keuken." Het voorstel komt nog geregeld terug. Het stelt verkoper, koper en makelaar nochtans bloot aan zware fiscale sancties, aan onoplosbare burgerrechtelijke problemen bij een geschil en aan vervolging. Dit zegt de wet, dit kost de verrichting werkelijk in elk Gewest, en zo legt u het de klant uit zonder de verkoop te verliezen.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

De fiscale sanctie

Het Wetboek der registratierechten (artikel 203) en zijn gewestelijke equivalenten, waaronder de Vlaamse Codex Fiscaliteit in Vlaanderen, bestraffen de bewimpeling van de prijs of van de lasten: elke partij is een boete verschuldigd gelijk aan de ontdoken rechten, bovenop de rechten zelf, en die bedragen zijn ondeelbaar door alle partijen verschuldigd. De notaris leest die bepaling bij de akte aan de partijen voor, en zij verklaren dat de vermelde prijs oprecht is.

De administratie beschikt over verschillende opsporingsmiddelen: schatting van de verkoopwaarde, vergelijking met verkopen in de buurt, controle van bankverrichtingen en levensstijl, verklaringen van een van de betrokkenen naar aanleiding van een geschil. Een kennelijke onderwaardering kan ook leiden tot bijkomende rechten op de verkoopwaarde, los van elk bewijs van zwart geld.

Wat zwart geld kost volgens het Gewest

Indicatief voorbeeld: 30.000 euro buiten de akte betaald. De ontdoken rechten hangen af van het tarief dat op de verkoop van toepassing is; de boete komt daarbovenop, voor elke partij.

Gewest en tariefOntdoken rechtenBoete per partij
Vlaanderen, enige eigen woning (2 %)600 euro600 euro
Vlaanderen, algemeen tarief (12 %)3.600 euro3.600 euro
Wallonië, eigen en enige woning (3 %)900 euro900 euro
Wallonië, algemeen tarief (12,5 %)3.750 euro3.750 euro
Brussel, tarief van 12,5 %3.750 euro3.750 euro

In Brussel kan het risico veel zwaarder uitvallen: het abattement van 200.000 euro voor de eigen woning geldt enkel als de prijs niet hoger is dan 600.000 euro. Een huis dat werkelijk voor 620.000 euro wordt verkocht maar voor 590.000 euro wordt aangegeven, verliest het volledige abattement: ongeveer 77.500 euro rechten in plaats van 48.750 euro, dus bijna 28.750 euro ontdoken rechten, en hetzelfde bedrag als boete voor elke partij. In Vlaanderen blijft het tarief van 3 % dat is aangekondigd voor compromissen vanaf 1 januari 2027 afhankelijk van de goedkeuring van het decreet.

De andere risico's

  • Voor de koper: de cash betaalde som is niet bewezen en kan bij ontbinding, nietigheid of geschil niet worden teruggevorderd. Ze telt niet mee in de aanschaffingsprijs voor een latere meerwaardeberekening, en ze kan niet met het krediet worden gefinancierd.
  • Voor de verkoper: de ontvangen som moet kunnen worden verantwoord; ze is een aanwijzing van fiscale fraude en kan vanuit het oogpunt van witwassen worden onderzocht.
  • Voor beiden: ernstige fiscale fraude is een misdrijf, en de betaling van de prijs van een onroerend goed in contanten is strikt omkaderd (zie betaling van de prijs en antiwitwas).
  • Overgewaardeerde roerende goederen: de waarde van overgenomen meubelen kunstmatig opdrijven om de heffingsgrondslag te verlagen, heeft hetzelfde effect en wordt op dezelfde manier bestraft (zie opsplitsing van de prijs voor roerende goederen).

De positie van de makelaar

De makelaar die bewust meewerkt aan een bewimpelde prijs, brengt zijn beroeps- en deontologische aansprakelijkheid in het gedrang en kan als mededader of medeplichtige worden vervolgd. Hij is bovendien onderworpen aan de antiwitwaswetgeving: een verdachte betaling of een vraag tot bewimpeling kan aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking moeten worden gemeld (zie antiwitwasverplichtingen). De notaris heeft dezelfde verplichtingen. Het antwoord moet dus duidelijk zijn: de makelaar kan zich niet bij de verrichting aansluiten, en evenmin een document opstellen of doorsturen dat de werkelijke prijs niet weergeeft.

Wat antwoordt u de klant?

  • De sanctie uitleggen: boete gelijk aan de ontdoken rechten, voor elke partij, bovenop de rechten
  • De werkelijke berekening voor zijn Gewest tonen: de verhoopte besparing is vaak klein tegenover het risico
  • Eraan herinneren dat geld buiten de akte niet terug te vorderen is en niet bewezen kan worden
  • De wettelijke oplossingen voorstellen: eerlijke opsplitsing van werkelijk overgenomen meubelen, gewestelijke abattementen en verlaagde tarieven (zie registratierechten), onderhandeling over de prijs
  • Weigeren een compromis op te stellen dat de werkelijke prijs niet vermeldt

In het compromis

Het compromis vermeldt de volledige werkelijk overeengekomen prijs, het voorschot en de betaling ervan per overschrijving, en desgevallend een gedetailleerde lijst van de overgenomen meubelen met een realistische waarde. Elke som die met de verkoop samenhangt (keuken, meubilair, overgenomen makelaarskosten, werken) moet erin staan. Een niet-aangegeven "aparte overeenkomst" voor een deel van de prijs is precies de bestrafte bewimpeling. Het compromis moet ook binnen de wettelijke termijn met de juiste prijs worden geregistreerd: op die basis wordt de belasting geheven.

Veelgestelde vragen

Wat riskeert men bij zwart geld?

Elke partij is een boete verschuldigd gelijk aan de ontdoken registratiebelasting, bovenop de belasting zelf, ondeelbaar door alle partijen verschuldigd. Vervolging wegens fiscale fraude en vragen rond witwassen zijn ook mogelijk.

Wat kost 30.000 euro zwart geld?

Aan 12,5 % gaat het om 3.750 euro ontdoken rechten en 3.750 euro boete voor elke partij, zonder interesten. Dient de bewimpeling in Brussel om onder de grens van 600.000 euro van het abattement te blijven, dan maakt het verlies van het abattement de rechtzetting veel zwaarder.

Kan de koper zwart geld terugkrijgen als de verkoop wordt vernietigd?

In de praktijk zeer moeilijk: de som staat nergens vermeld en het bewijs ervan is bijna onmogelijk. Ze telt evenmin mee als aanschaffingsprijs voor een latere meerwaarde.

Is het overwaarderen van meubelen ook een bewimpelde prijs?

Ja, als de waarde die aan de meubelen wordt toegekend kunstmatig is en dient om de heffingsgrondslag te verlagen. De opsplitsing moet overeenstemmen met werkelijk overgenomen meubelen en een realistische waarde.

Mag de makelaar een contante betaling buiten de akte aanvaarden?

Nee. Hij zou zijn aansprakelijkheid in het gedrang brengen, en zijn antiwitwasverplichtingen kunnen hem verplichten de verdachte verrichting aan de CFI te melden.

Hoe ontdekt de administratie een bewimpelde prijs?

Via een schatting van de verkoopwaarde, vergelijking met verkopen in de buurt, controle van rekeningen en levensstijl, of verklaringen van een partij bij een geschil. Een onderwaardering kan ook zonder bewijs van een verborgen betaling worden rechtgezet.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook