Verhuurd goed
Een verpacht goed verkopen
Een weide achter de woning, een akker die samen met de hoeve verkocht wordt: zodra een landbouwer het goed uitbaat, volgt de pacht het goed en kan de pachter in de plaats van de koper kopen. Een verkoop die dat recht negeert, kost de verkoper 20 % van de prijs of de koper het goed. Zo werkt het voorkooprecht in elk gewest en dit moet in het compromis staan.
Welke regels per gewest?
| Vlaanderen | Brussel | Wallonië | |
|---|---|---|---|
| Toepasselijke tekst | Vlaams Pachtdecreet van 13 oktober 2023 (artikelen 59 tot 68) | Pachtwet van 4 november 1969 (artikelen 47 en volgende) | Pachtwet van 4 november 1969, in haar Waalse versie, en Waals Landbouwwetboek |
| Termijn van de pachter om het aanbod te aanvaarden | 30 dagen | 1 maand | 1 maand |
| Overdracht van het recht aan een derde | Mogelijk, behalve bij een « veilige koper » | Volgens de wet van 1969 | Mogelijk ten voordele van het Waals Gewest |
| Andere voorkooprechthebbende | Volgens de zone (natuur, bos …) | Volgens de zone | Waals Gewest in de aangeduide zones |
| Sanctie | Indeplaatsstelling of schadevergoeding van 20 % van de prijs | Indeplaatsstelling of schadevergoeding van 20 % van de prijs | Idem, en dezelfde rechten voor het gewest |
Overal volgt de pacht het goed: de koper neemt de pachter over.
Hoe verloopt het voorkooprecht bij een verkoop uit de hand?
De pachter heeft een voorkooprecht voor zichzelf of, volgens de toepasselijke regels, voor bepaalde familieleden die daadwerkelijk aan de exploitatie deelnemen. De procedure is overal in grote lijnen dezelfde:
- De notaris geeft de pachter kennis van de inhoud van het compromis, gesloten onder de opschortende voorwaarde van niet-uitoefening van het voorkooprecht, waarbij alleen de identiteit van de koper wordt opengelaten. Die kennisgeving geldt als aanbod.
- De pachter aanvaardt binnen de termijn (30 dagen in Vlaanderen, een maand in Brussel en Wallonië): de verkoop is dan met hem gesloten. In Vlaanderen heeft hij daarna zestig dagen om de prijs te betalen, ongeacht elk andersluidend beding.
- Weigert of zwijgt hij, dan kan de verkoop aan de koper doorgaan. Het goed mag wel niet aan een derde worden verkocht tegen een lagere prijs of gunstigere voorwaarden zonder zijn instemming, en na een jaar is een nieuw aanbod nodig.
Bij een openbare verkoop vraagt de notaris de pachter op het einde van de biedingen of hij zijn recht uitoefent tegen het laatste bod.
In Vlaanderen: overdracht van het recht en de « veilige koper »
Het Vlaams Pachtdecreet laat de pachter toe zijn voorkooprecht over te dragen aan een of meer derden, voor het hele goed of een deel ervan (artikel 61, § 1).
Die overdracht is uitgesloten als de koper een natuurlijke persoon is die schriftelijk, in het compromis of bij de toewijzing, verklaart dat de pachter onder dezelfde voorwaarden mag blijven pachten en dat hij het goed gedurende minstens achttien jaar niet zal opeisen (artikel 61, § 2). Dat is de « veilige koper »: de pachter behoudt zijn eigen recht, maar kan het niet meer overdragen.
In Wallonië: het voorkooprecht van het gewest
Artikel D.358 van het Waals Landbouwwetboek geeft het Waals Gewest een voorkooprecht op landbouwgoederen in gemeenten waar een landinrichting loopt, in gemeenten die daarvoor in aanmerking komen of in zones die de Regering uitdrukkelijk aanduidt.
- Het aanbod aan de pachter wordt tegelijk aan het gewest betekend, dat het kan aanvaarden uiterlijk twee maanden na de termijn van de pachter; voor een goed zonder pachter heeft het drie maanden.
- De pachter die het goed sinds meer dan een jaar uitbaat en zijn eigen recht uitoefent, gaat voor.
- Er zijn uitzonderingen, onder meer voor een verkoop aan de echtgenoot, wettelijk samenwonende of afstammeling van de eigenaar die voor eigen rekening koopt en niet binnen twee jaar doorverkoopt.
Wanneer de pachter geen voorkooprecht heeft
In Brussel en Wallonië sluit artikel 52 van de wet van 1969 het voorkooprecht in verschillende gevallen uit, onder meer:
- als het goed niet persoonlijk door de pachter of zijn naaste familie wordt uitgebaat;
- bij verkoop aan de echtgenoot, afstammelingen of aangenomen kinderen van de eigenaar of een mede-eigenaar, die voor eigen rekening kopen, behalve bij wederverkoop binnen twee jaar;
- bij verkoop aan een openbaar bestuur voor doeleinden van algemeen belang;
- als de pachter zelf de pacht heeft opgezegd.
Het Vlaams Pachtdecreet kent eigen uitzonderingen. Laat ze altijd door de notaris nagaan.
Rekenvoorbeeld: wat een genegeerd voorkooprecht kost
Een Vlaamse verkoper verkoopt een verpachte weide voor 200.000 euro, zonder voorafgaand aanbod aan de pachter. De pachter kan:
- vragen om in de plaats van de koper te worden gesteld: hij betaalt de koper de prijs en de aktekosten terug en de koper verliest het goed;
- of van de verkoper een schadevergoeding van 20 % van de prijs eisen, dus 40.000 euro (artikel 64 Vlaams Pachtdecreet; artikel 51 van de wet van 1969 in Brussel en Wallonië).
Qua planning in Wallonië: een maand voor de pachter en twee maanden voor het gewest in de betrokken zones. Een aktetermijn van vier maanden wordt dan snel te kort. Indicatief voorbeeld.
Valkuilen
- De vergeten mondelinge pacht: een landbouwer die de weide maait tegen betaling, heeft een pacht, ook zonder geschrift.
- Een andere prijs: daarna aan de koper verkopen tegen een lagere prijs dan aan de pachter aangeboden, opent de sanctie.
- De gegroepeerde verkoop: woning en verpachte gronden; splits de prijs van het verpachte deel op.
- Een gebrekkige verzaking: de notaris gaat de vorm en het tijdstip ervan na.
- Een te korte aktetermijn: hij moet de antwoordtermijnen van de pachter en eventueel van het gewest omvatten.
Wat het compromis moet voorzien
- Het bestaan van de pacht, schriftelijk of mondeling, de pachter, de datum en de pachtprijs
- Het precieze perceel als slechts een deel van het goed verpacht is, en de opsplitsing van de prijs
- De opschortende voorwaarde van niet-uitoefening van het voorkooprecht van de pachter, en in voorkomend geval van het Waals Gewest
- In Vlaanderen de eventuele verklaring van « veilige koper » als de koper, natuurlijke persoon, zich voor achttien jaar verbindt
- De verklaring van de verkoper over werken van de pachter, die tot een vergoeding kunnen leiden
- Een aktetermijn die rekening houdt met de antwoordtermijnen
Er zijn drie situaties: de pachter heeft al bij een eerdere akte verzaakt, hij komt in het compromis tussen om te verzaken, of de pacht loopt door en hij krijgt het aanbod. Zonder schriftelijk bewijs van verzaking volgt men de aanbodprocedure. Zie ook de voorkooprechten.
Veelgestelde vragen
Geeft een mondelinge pacht een voorkooprecht?
Ja. Een pacht kan zonder geschrift bestaan, zodra een landbouwer het goed tegen een pachtprijs uitbaat. Het aanbod aan de pachter moet dus gebeuren.
Hoeveel tijd heeft de pachter om te antwoorden?
Dertig dagen in Vlaanderen en een maand in Brussel en Wallonië, te rekenen vanaf de kennisgeving door de notaris. In Wallonië kan het gewest daarna nog twee maanden het voorkooprecht uitoefenen, in de zones waar zijn recht geldt.
Speelt het voorkooprecht ook bij een openbare verkoop?
Ja. De notaris verwittigt de pachter van de verkoop en vraagt hem op het einde van de biedingen of hij zijn recht uitoefent tegen het laatste bod.
Wat riskeert de verkoper die het voorkooprecht negeert?
De pachter kan in de plaats van de koper treden of van de verkoper een schadevergoeding van 20 % van de prijs eisen. Bij een grond van 200.000 euro is dat 40.000 euro.
Wat is een « veilige koper » in Vlaanderen?
Een koper, natuurlijke persoon, die schriftelijk verklaart dat de pachter onder dezelfde voorwaarden mag blijven pachten en dat hij het goed minstens achttien jaar niet opeist. De pachter kan zijn voorkooprecht dan niet meer overdragen.
Kan de koper de pacht na de aankoop beëindigen?
Niet door de verkoop alleen. Hij neemt de pacht over en kan ze enkel beëindigen in de gevallen en termijnen die de pachtwetgeving voorziet.
Officiële bronnen
- Vlaamse Codex: Vlaams Pachtdecreet van 13 oktober 2023
- Justel: pachtwet van 4 november 1969
- Justel: Waals Landbouwwetboek, artikel D.358
- Notaris.be: pacht
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.