Opstellen
De verkoop met recht van wederinkoop
Een verkoper die geld nodig heeft maar zijn goed wil kunnen terugnemen, een gemeente die een grond verkoopt en zich voorbehoudt hem terug te nemen als hij niet bebouwd wordt: het recht van wederinkoop laat toe op de verkoop terug te komen. Het volgt strikte regels (hoogstens vijf jaar, terugbetaling van prijs en kosten), rechters houden het in het oog en bij sommige verkopen is het verboden. Hieronder leest u hoe het werkt, wat het kost en wat het compromis moet voorzien.
Het principe
De verkoop met recht van wederinkoop is een verkoop waarbij de verkoper zich het recht voorbehoudt het verkochte goed binnen een bepaalde termijn terug te nemen, tegen terugbetaling van de prijs en bepaalde kosten. Hij wordt geregeld door de artikelen 1659 tot 1673 van het oud Burgerlijk Wetboek, die voor de koop nog altijd gelden.
- Duur: het recht van wederinkoop kan niet voor meer dan vijf jaar bedongen worden; een langere termijn wordt tot vijf jaar herleid (artikel 1660).
- Vervaltermijn: de rechter kan de overeengekomen termijn niet verlengen. Oefent de verkoper zijn recht niet tijdig uit, dan wordt de koper definitief eigenaar (artikelen 1661 en 1662).
- Tijdens de termijn is de koper eigenaar, maar onder ontbindende voorwaarde: wordt de wederinkoop uitgeoefend, dan valt de verkoop weg.
Het beding staat in de authentieke akte, die overgeschreven wordt op het kantoor Rechtszekerheid. Zo is het tegenwerpelijk aan derden: de verkoper kan de wederinkoop zelfs uitoefenen tegen een tweede koper aan wie het goed doorverkocht werd.
Wat de verkoper moet terugbetalen, en wat hij terugkrijgt
Om de wederinkoop uit te oefenen, volstaat het niet dat de verkoper zijn wil uitdrukt: hij moet de koper terugbetalen (artikel 1673):
- de hoofdprijs;
- de kosten en eerlijke uitgaven van de verkoop: registratierechten, ereloon en aktekosten die de koper betaalde;
- de noodzakelijke herstellingen en de werken die de waarde van het goed verhoogd hebben, ten belope van die meerwaarde.
In ruil neemt de verkoper het goed terug vrij van de hypotheken en lasten die de koper erop gevestigd heeft. Hij moet wel de huurovereenkomsten eerbiedigen die de koper tijdens de termijn zonder bedrog sloot: een huurder te goeder trouw blijft in het goed.
Voorbeeld met cijfers
Een goed in Wallonië wordt verkocht voor 200.000 euro met een recht van wederinkoop van drie jaar. De koper koopt niet zijn enige woning en betaalt het gewone tarief.
| Post | Indicatief bedrag |
|---|---|
| Prijs betaald aan de verkoper | 200.000 euro |
| Waalse registratierechten (12,5 %) | 25.000 euro |
| Ereloon, aktekosten en btw | ongeveer 4.400 euro |
| Vernieuwing van het dak door de koper | volgens facturen en meerwaarde |
| Minimaal terug te betalen bij wederinkoop | ongeveer 229.400 euro |
De verkoper moet dus heel wat meer vinden dan de ontvangen prijs, nog los van de kosten van zijn eigen akte van wederinkoop. De bedragen zijn indicatief: laat de notaris een afrekening maken vóór u tekent.
Een bewaakt mechanisme
De wederinkoop kan een lening verbergen: een verkoper in moeilijkheden staat zijn goed goedkoop af en moet het veel duurder terugkopen, waarbij het verschil als interest werkt. Rechters herkwalificeren zulke verrichtingen wanneer de verkoop enkel als zekerheid dient, wat kan leiden tot nietigheid en tot de sancties van woeker.
Signalen die moeten alarmeren: een prijs ver onder de waarde, een verhoogde wederinkoopprijs, een verkoper die in het goed blijft wonen tegen een "vergoeding" die op interest lijkt, een koper die van zulke verrichtingen zijn beroep maakt. Een normale prijs, een wederinkoop tegen de wettelijke prijs en kosten en een verantwoorde duur zijn onmisbaar. Een verkoper met schulden doet er vaak beter aan eerst een omkaderde verkoop uit de hand te bekijken.
Verboden onder de wet Breyne
Een overeenkomst onder de wet Breyne, voor de verkoop van een te bouwen of in aanbouw zijnde woning, mag geen beding van wederinkoop inhouden (artikel 11 van de wet van 9 juli 1971). De wetgever wilde vermijden dat een promotor zich de mogelijkheid voorbehoudt de woning van de koper terug te nemen. Zie onze gids over de verkoop van nieuwbouw onder de wet Breyne.
De andere wederinkooprechten
| Mechanisme | Begunstigde | Wat u moet nagaan |
|---|---|---|
| Wederinkoop uit het Burgerlijk Wetboek | De verkoper | Duur van hoogstens vijf jaar, terug te betalen prijs en kosten |
| Conventioneel recht van wederinkoop | Gemeente, verkavelaar, huisvestingsmaatschappij | Wat het recht doet ontstaan (niet bouwen, niet bewonen, te snel doorverkopen), duur, prijs |
| Wettelijk recht van wederinkoop of voorkoop | Een overheid | Vermelding in de titel of in de gewestelijke registers |
Een sociale koopwoning in Vlaanderen, een grond verkocht door een gemeente of een goed gekocht met overheidssteun zijn vaak met zo'n recht bezwaard. De verkoper moet in het compromis verklaren of er op het goed een wettelijk of conventioneel recht van voorkoop, voorkeur of wederinkoop bestaat. Zo ja, dan gebeurt de verkoop onder de opschortende voorwaarde van niet-uitoefening, en de notaris bevraagt de begunstigde. Zie ook de voorkooprechten.
Valkuilen
- Een recht van wederinkoop van tien jaar "om tijd te laten": het wordt van rechtswege tot vijf jaar herleid.
- De termijn één dag laten verstrijken: de rechter kan hem niet verlengen, de verkoper verliest zijn recht.
- Een forfaitaire wederinkoopprijs ver boven de verkoopprijs: risico op herkwalificatie als woekerlening.
- De huurovereenkomsten vergeten: de koper die het goed verhuurt, bindt de verkoper die terugkoopt.
- De eigendomstitel niet lezen: een recht van wederinkoop van een gemeente of huisvestingsmaatschappij dat pas na het compromis opduikt, vertraagt of blokkeert de verkoop.
Wat het compromis moet voorzien
- De duur van het recht van wederinkoop, hoogstens vijf jaar, met een precieze vervaldatum
- De wederinkoopprijs en de lijst van terug te betalen kosten
- De vorm van de uitoefening (aangetekende brief, exploot) en de termijn voor de akte van wederinkoop
- Het lot van huurgelden, werken, lasten en onroerende voorheffing tijdens de termijn
- De verklaring van de verkoper over bestaande rechten van voorkoop, voorkeur en wederinkoop, en de opschortende voorwaarde van niet-uitoefening
Veelgestelde vragen
Kan de termijn van wederinkoop verlengd worden?
Niet voorbij vijf jaar vanaf de verkoop: een langere clausule wordt tot die termijn herleid. Ook de rechter kan geen bijkomende termijn toestaan. Partijen kunnen achteraf enkel een nieuwe verkoop sluiten, met nieuwe rechten.
Kost de wederinkoop bijkomende rechten?
De oorspronkelijke verkoop draagt de gewone registratierechten, en de akte van wederinkoop heeft haar eigen belasting en kosten. De verkoper moet de koper bovendien de kosten terugbetalen die die betaalde. Laat beide stappen vóór de ondertekening door de notaris berekenen.
Mag de koper het goed tijdens de termijn bewonen of verhuren?
Ja, hij is eigenaar. Verhuurt hij het goed zonder bedrog, dan moet de verkoper die terugkoopt de huurovereenkomst eerbiedigen. De hypotheken die de koper toestond, vervallen wel bij de wederinkoop.
Kan de verkoper de wederinkoop uitoefenen tegen een nieuwe koper?
Ja. Het beding staat in de overgeschreven akte en is dus tegenwerpelijk aan wie het goed van de koper overneemt. Die tweede koper moet de titel nagaan en weten dat hij het goed kan verliezen.
Verhindert een recht van wederinkoop van de gemeente de verkoop?
Niet noodzakelijk. Lees de clausule in de titel: ze voorziet vaak dat het goed eerst aan de gemeente aangeboden wordt of dat zij moet instemmen. Het compromis wordt dan getekend onder de opschortende voorwaarde van haar verzaking.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, artikelen 1659 tot 1673 (wederinkoop)
- Justel: wet Breyne van 9 juli 1971, artikel 11
- Notaris.be: er rust een voorkooprecht op het goed, wat betekent dit?
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.