Stedenbouw en voorkoop
Het aantal vergunde woongelegenheden
Een herenhuis opgedeeld in drie appartementen, een winkel op het gelijkvloers met twee studio's erboven: de waarde van het goed hangt af van het aantal woongelegenheden, maar enkel het vergunde aantal telt. Een zonder vergunning gecreëerde woongelegenheid verdwijnt niet met de verkoop: ze gaat over op de koper, samen met het risico dat ze moet verdwijnen.
Een vergunningsplichtige opdeling
In de drie Gewesten is het creëren van een bijkomende woongelegenheid in een bestaand gebouw, of het wijzigen van het aantal woongelegenheden, vergunningsplichtig, ook als er geen muur wordt verplaatst. De tekst is in elk Gewest uitdrukkelijk:
| Vlaanderen | Wallonië | Brussel | |
|---|---|---|---|
| Tekst | Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO), art. 4.2.1, 7°: een woning opsplitsen of het aantal woongelegenheden wijzigen | CoDT, art. D.IV.4, 6°: een nieuwe woning creëren in een bestaande constructie | BWRO, art. 98, § 1, 12°: het aantal woningen in een bestaande constructie wijzigen |
| Waar nagaan | Stedenbouwkundig uittreksel en vergunningenregister van de gemeente | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente | Stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente |
| Oude toestanden | Vermoeden van vergunning voor oude constructies (art. 4.2.14 VCRO), dat een recentere opsplitsing niet zonder meer dekt | Geen vermoeden van conformiteit voor woningen gecreëerd na 20 augustus 1994 (art. D.VII.1/1, § 3, 2°), behoudens uitzonderingen | Vereenvoudigde regularisatie mogelijk voor bepaalde handelingen en werken van vóór 1 januari 2000 (art. 330, § 3) |
Een opdeling zonder vergunning, ook een oude en ook een die door een vorige eigenaar werd uitgevoerd, kan dus een inbreuk zijn die het goed volgt. Zie ook stedenbouwkundige overtredingen bij de verkoop.
Wat niets bewijst
De verkoper verwijst vaak naar elementen die aantonen dat de woongelegenheden bestaan, maar niet dat ze vergund zijn:
- Het kadaster, dat het goed voor fiscale doeleinden beschrijft en meerdere eenheden kan vermelden zonder enige vergunning.
- Meerdere meters, deurbellen of brievenbussen.
- De domiciliëring van meerdere gezinnen: de gemeente schrijft mensen in waar ze wonen, zonder de stedenbouw te toetsen.
- Geregistreerde huurcontracten, een conformiteitsattest of een verhuurvergunning: die gaan over de woningkwaliteit, niet over de stedenbouwkundige vergunning.
- Een gemeentebelasting op tweede verblijven of verhuurde woningen.
Enkel de vergunningen, de stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente en, naargelang het Gewest, het vergunningenregister of een regularisatiebeslissing tonen het vergunde aantal woongelegenheden aan.
Oude opdelingen
Een oude opdeling is niet automatisch vergund. Elk Gewest gaat op zijn manier met het verleden om:
- Vlaanderen: constructies gebouwd vóór 22 april 1962 worden geacht vergund te zijn. Maar het vermoeden geldt voor de constructie; het creëren van bijkomende woongelegenheden moet afzonderlijk worden nagegaan, met eigen data en bewijzen (zie het vermoeden van vergunning).
- Wallonië: het CoDT vermoedt bepaalde handelingen en werken zonder vergunning na tien of twintig jaar conform, maar sluit het creëren van een of meer woningen na 20 augustus 1994 uitdrukkelijk uit, behoudens beperkte uitzonderingen.
- Brussel: er bestaat een vereenvoudigde regularisatievergunning voor bepaalde handelingen en werken van vóór 1 januari 2000, onder strikte voorwaarden (onder meer de overeenstemming met de regelgeving van toen); ze kan onder meer worden geweigerd bij een negatief advies van de brandweer.
In de praktijk moet de opdeling gedateerd worden: oude vergunningen, plannen, foto's, huurcontracten, meterfacturen, bevolkingsregisters. Een architect of landmeter kan dat dossier samenstellen.
Rekenvoorbeeld: het effect op de prijs
Louter indicatief voorbeeld. Een woning wordt te koop aangeboden als "opbrengsteigendom met drie woongelegenheden", elk verhuurd aan 850 euro, samen 30.600 euro huur per jaar. De stedenbouwkundige inlichtingen vermelden enkel een eengezinswoning, en de opdeling dateert van 2005.
- Wordt de regularisatie geweigerd, dan blijft er één vergunde woning over, die bijvoorbeeld aan 1.400 euro per maand verhuurd kan worden, of 16.800 euro per jaar: het inkomen daalt met bijna 45 %.
- De koper moet daar de kosten van het herstel bij tellen (keukens en meters weg, scheidingswanden) en het huurverlies tijdens de werken.
- Ook de bank kan voor het krediet de waarde van een eengezinswoning hanteren, niet die van een opbrengsteigendom.
Daarom moet de prijs worden onderhandeld op basis van de vergunde toestand, en het regularisatieproject worden becijferd vóór de ondertekening. Zie de opbrengsteigendom.
De gevolgen van een onregelmatige opdeling
De overheid kan de terugkeer naar het vergunde aantal woongelegenheden eisen, een boete of herstelmaatregel opleggen, en naargelang de gemeente een conformiteitsattest of domiciliëring weigeren. De koper die niet duidelijk werd ingelicht, kan naargelang het geval een gebrek aan informatie of bedrog inroepen, een prijsvermindering of de nietigverklaring van de verkoop vorderen. De verkoper die een niet vergunde opdeling als regelmatig voorstelde, loopt dus het risico van een vordering, ook na de akte.
Valkuilen
- Een advertentie die "drie woongelegenheden" aanprijst terwijl de stedenbouwkundige inlichtingen er maar één vermelden.
- Een studio op zolder of in de kelder "voor een kind", die later verhuurd wordt.
- Een mede-eigendom met een basisakte die kavels afsplitst zonder vergunning: de basisakte regulariseert niets.
- Stedenbouwkundige inlichtingen die te laat worden aangevraagd en pas na het compromis binnenkomen.
- Een koper die denkt "makkelijk te regulariseren" zonder het gemeentelijke opsplitsingsbeleid te kennen (minimale oppervlakte, behoud van een gezinswoning, parkeren).
In het compromis
Het compromis neemt de stedenbouwkundige toestand over zoals die blijkt uit de officiële inlichtingen, niet uit de advertentie. Dekt geen vergunning de opdeling, dan laat een notariële modelclausule de verkoper verklaren sinds wanneer de toestand bestaat, op basis van een dossier dat met een architect of landmeter werd opgesteld en aangehecht, en bepaalt ze dat de verkoop zelf geen nieuwe woongelegenheden creëert.
- Vergund aantal woongelegenheden volgens de vergunningen en stedenbouwkundige inlichtingen
- Eventueel verschil met de feitelijke toestand, per woongelegenheid beschreven
- Datum van de opdeling en de stukken die ze aantonen
- Al dan niet een verbintenis van de verkoper om te regulariseren, of een opschortende voorwaarde van een regularisatievergunning
- Lopende huurovereenkomsten en het lot van de huurders als een woongelegenheid moet verdwijnen
- Een prijs die overeenstemt met de vergunde toestand
Veelgestelde vragen
Is een opdeling door de vorige eigenaar vergund?
Niet noodzakelijk. De inbreuk volgt het goed, wie ze ook beging. De vergunningen moeten worden nagekeken en de opdeling gedateerd om te weten of een vermoeden of een regularisatie mogelijk is.
Mag men een woning met een niet vergunde woongelegenheid verkopen?
Ja, op voorwaarde dat de koper daarover duidelijk en schriftelijk wordt ingelicht. Het compromis beschrijft de vergunde en de feitelijke toestand, en de prijs moet het risico weerspiegelen dat de woongelegenheid moet verdwijnen.
Volstaan het kadaster of meerdere meters als bewijs van het aantal woongelegenheden?
Nee. Het kadaster is een fiscaal document en meters zeggen niets over de stedenbouw. Enkel de vergunningen en de stedenbouwkundige inlichtingen van de gemeente hebben bewijskracht.
Is een regularisatie altijd mogelijk?
Nee. Ze hangt af van de huidige normen (oppervlakte, lichtinval, parkeren, brandveiligheid) en van het opsplitsingsbeleid van de gemeente. Veel gemeenten eisen het behoud van een ruime gezinswoning.
Valt een opdeling uit 1990 in Wallonië onder het vermoeden van conformiteit?
Het vermoeden van het CoDT sluit het creëren van woningen na 20 augustus 1994 uit. Een oudere opdeling kan eronder vallen als de andere voorwaarden vervuld zijn, maar dat moet geval per geval met de gemeente worden nagegaan.
Officiële bronnen
- Codex Vlaanderen: Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (art. 4.2.1 en 4.2.14)
- Wallex: Code du Développement territorial (art. D.IV.4 en D.VII.1/1)
- Justel: Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (art. 98 en 330)
- Vlaanderen.be: omgevingsvergunning, een woning opsplitsen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.