Clausules opstellen

Command en indeplaatsstelling van de koper

Een investeerder tekent op eigen naam, maar wil dat de vennootschap die hij gaat oprichten in zijn plaats koopt. Een ouder tekent voor een kind dat nog in het buitenland verblijft. Het compromis moet dat van bij het begin voorzien en de aanwijzing moet snel volgen: anders wordt de wissel van koper belast als een tweede verkoop.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Twee verwante mechanismen

  • De aanwijzing van lastgever (command): de koper behoudt zich het recht voor te verklaren dat hij voor rekening van een derde, de lastgever of « command », heeft gekocht. Gebeurt dat regelmatig, dan wordt de command geacht van bij het begin koper te zijn: er is maar één overdracht.
  • Het beding van indeplaatsstelling: het compromis laat de koper toe zijn positie geheel of gedeeltelijk over te dragen aan een ander, die zijn rechten en verplichtingen overneemt. Burgerrechtelijk is dat een contractoverdracht; fiscaal is het, zonder regelmatige command, een wederverkoop.

In beide gevallen moet de verkoper het principe in het compromis hebben aanvaard. Hij kiest de command niet, maar kan wel eisen dat de oorspronkelijke koper naast hem verbonden blijft.

Het fiscale belang

De aanwijzing van lastgever ontsnapt maar aan een tweede registratierecht onder drie voorwaarden: de mogelijkheid is voorbehouden in de verkoopovereenkomst (het compromis), de aanwijzing gebeurt bij authentieke akte, en ze volgt zeer snel na de verkoop.

In Vlaanderen verleent de Vlaamse Codex Fiscaliteit (artikel 2.9.6.0.1) vrijstelling van verkooprecht voor de aanwijzing van lastgever als die mogelijkheid voorbehouden is en de aanwijzing bij authentieke akte gebeurt uiterlijk op de vijfde werkdag na de dag van de overeenkomst of de toewijzing. Anders wordt de aanwijzing als een wederverkoop beschouwd. In Brussel en Wallonië stelt het Wetboek der registratierechten vergelijkbare voorwaarden en een even korte termijn: de notaris controleert de toepasselijke termijn vóór de ondertekening.

Rekenvoorbeeld: de kostprijs van een mislukte indeplaatsstelling

Een investeerder tekent alleen een compromis voor een opbrengsteigendom van 300.000 euro in Vlaanderen. Hij wou via zijn vennootschap kopen, maar het compromis bevat geen beding van command.

ScenarioRegistratierechten (indicatief)
Command voorbehouden en tijdig aangewezen: één verkoop op naam van de vennootschap12 % van 300.000 = 36.000 euro
Geen command: aankoop door de investeerder, daarna wederverkoop aan zijn vennootschap2 × 36.000 = 72.000 euro
Dezelfde verrichting in Brussel of Wallonië (algemeen tarief van 12,5 %)37.500 euro per overdracht

Tel voor de termijn de werkdagen: voor een verkoop gesloten op donderdag 5 november 2026 is de vijfde werkdag daarna vrijdag 13 november, omdat woensdag 11 november een feestdag is. Deze bedragen zijn indicatief en houden geen rekening met eventuele verlaagde tarieven of aktekosten.

In het compromis

  • Het uitdrukkelijke voorbehoud om een lastgever aan te wijzen of een derde in de plaats te stellen, voor het geheel of een deel van het goed
  • Het ogenblik waarop de identiteit van de command aan de notaris moet worden meegedeeld, zodat hij de akte en de controles kan voorbereiden
  • De hoofdelijkheid van de oorspronkelijke koper voor de prijs, de kosten en het schadebeding
  • Het reeds betaalde voorschot, dat verworven blijft voor de verkoop en ten gunste van de command wordt aangerekend
  • Voor een op te richten vennootschap: de verbintenis om ze tijdig op te richten en de verbintenissen in haar naam over te nemen
  • De opschortende voorwaarden (krediet, vergunning) geschreven voor wie werkelijk zal kopen

Aandachtspunten

De command moet dezelfde voordelen kunnen genieten. Een verlaagd tarief dat aan de persoon van de koper hangt (de enige eigen woning bijvoorbeeld) hangt af van de toestand van de command, niet van die van de oorspronkelijke koper: een vennootschap heeft er geen recht op. Omgekeerd kan een natuurlijke persoon als command er wel recht op hebben als hij zelf aan de voorwaarden voldoet.

De antiwitwasverplichtingen inzake identificatie gelden voor de uiteindelijke koper en, bij een vennootschap, voor haar uiteindelijke begunstigden. De notaris moet die gegevens vóór de akte krijgen, en de herkomst van de fondsen moet worden aangetoond door wie werkelijk betaalt.

Valkuilen

  • Tekenen « voor zichzelf of voor elke op te richten vennootschap » zonder duidelijk beding van command: de administratie kan er een wederverkoop in zien.
  • De wettelijke termijn laten verstrijken omdat de vennootschap nog niet is opgericht: plan de oprichting tijdig of koop op eigen naam.
  • Vergeten dat de command de aanwijzing moet aanvaarden, in de akte of bij afzonderlijke akte.
  • Een krediet voorzien op naam van de oorspronkelijke koper terwijl de vennootschap zal lenen.

Lees voor een aankoop door een vennootschap ook onze gids over verkoop of aankoop door een vennootschap; voor een aankoop met meerderen die over samen kopen.

Veelgestelde vragen

Kan de verkoper de indeplaatsstelling weigeren?

Als het compromis ze niet voorziet, ja: hij heeft met een bepaalde koper gecontracteerd. Aanvaardt hij ze, dan kan hij zijn akkoord afhankelijk maken van de hoofdelijkheid van de oorspronkelijke koper tot de volledige betaling van prijs en kosten.

Kan men na de authentieke akte nog een command aanwijzen?

Fiscaal niet zinvol. Na de korte wettelijke termijn wordt de aanwijzing als een wederverkoop behandeld en zijn opnieuw registratierechten verschuldigd, tegen het tarief dat voor de command geldt.

Blijft de oorspronkelijke koper gebonden?

Ja als hij zich hoofdelijk met de command heeft verbonden, wat de verkoper best eist. Zonder beding van hoofdelijkheid maakt een regelmatige aanwijzing de command tot enige koper.

Kan een vennootschap in oprichting command zijn?

Ja, op voorwaarde dat het beding van command is voorbehouden en de vennootschap binnen de termijn in de akte kan tussenkomen. Bestaat ze dan nog niet, dan kan de koper kopen op naam van de op te richten vennootschap met overname van de verbintenissen, wat een zorgvuldige redactie vraagt.

Geniet de command het verlaagde tarief van de oorspronkelijke koper?

Nee. De rechten worden berekend volgens de toestand van de command: hij moet zelf voldoen aan de voorwaarden van het verlaagde tarief of het abattement.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook