Stappen van de verkoop
De antiwitwasverplichtingen van de vastgoedmakelaar
Vastgoed is een risicosector voor het witwassen van geld. De vastgoedmakelaar behoort tot de beroepen die de wet verplicht hun cliënten te kennen, het risico van elke verrichting in te schatten en verdachte verrichtingen te melden, nog vóór de ondertekening van het bod of het compromis.
De makelaar is een onderworpen entiteit
De wet van 18 september 2017 tot voorkoming van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme geldt voor vastgoedmakelaars, net als voor notarissen en banken. Bij een verkoop slaat de waakzaamheid van de makelaar op beide partijen: de verkoper die hem de opdracht gaf en de koper die hij aanbrengt. De FOD Economie controleert de naleving van die verplichtingen, en het Beroepsinstituut van Vastgoedmakelaars (BIV) waakt over de deontologie.
Identificeren en verifiëren
- Elke partij identificeren en haar identiteit verifiëren aan de hand van een bewijskrachtig document: identiteitskaart, paspoort, verblijfstitel.
- Voor een vennootschap: haar vertegenwoordigers en haar uiteindelijke begunstigden identificeren, de natuurlijke personen die haar controleren, onder meer via het UBO-register, maar niet uitsluitend.
- Nagaan of een partij een politiek prominente persoon is, een familielid of naaste daarvan, of op een lijst van financiële sancties staat.
- Het doel van de verrichting begrijpen en, naargelang het risico, de herkomst van de gelden: spaargeld, verkoop van een ander goed, schenking, krediet.
De identificatie moet vóór het sluiten van de verkoop gebeuren, dus vóór de ondertekening van het bod of het compromis. Slaagt de makelaar er niet in een partij te identificeren, dan mag hij de verrichting niet voortzetten en moet hij onderzoeken of een melding nodig is.
Laat een partij zich vertegenwoordigen, bijvoorbeeld door een lasthebber met een volmacht of door de bestuurder van een vennootschap, dan identificeert de makelaar ook die vertegenwoordiger en gaat hij zijn bevoegdheden na. Hij bewaart een gedateerd schriftelijk spoor van elke controle in het dossier.
Waakzaamheid volgens het risico
De wet vraagt niet voor elk dossier hetzelfde werk. Het kantoor maakt een algemene risicobeoordeling van zijn activiteit (soorten goederen, cliënten, landen, betalingen) en beoordeelt daarna elke cliënt en elke verrichting. Een klassieke verkoop tussen Belgische particulieren, gefinancierd met een bankkrediet, vraagt een normale waakzaamheid. Een buitenlandse vennootschap, een politiek prominente persoon, een betaling uit een land met hoog risico of een ongewone prijs vragen een verhoogde waakzaamheid: preciezere vragen, bewijsstukken, goedkeuring door de antiwitwasverantwoordelijke van het kantoor. Het kantoor wijst die verantwoordelijke aan en vormt zijn personeel.
Wie controleert wat?
| Beroep | Moment | Wat hij vooral nagaat |
|---|---|---|
| Vastgoedmakelaar | Vóór het bod of het compromis | Identiteit van beide partijen, uiteindelijke begunstigden, samenhang van prijs en verrichting |
| Notaris | Vóór de akte | Identiteit, bekwaamheid, uiteindelijke begunstigden, rekeningen waarvan waarborg, saldo en kosten komen |
| Bank | Bij de toekenning van het krediet en bij elke overschrijving | Cliënt, herkomst van de eigen inbreng, bewegingen op de rekeningen |
De verplichtingen van elk komen bovenop elkaar: de makelaar kan niet steunen op het feit dat de notaris later controleert, want hij komt vroeger tussen en is vaak de enige die de partijen bij de bezoeken heeft ontmoet.
Alarmsignalen
- Koper die weigert zich te identificeren of de herkomst van zijn inbreng uit te leggen
- Voorgestelde betaling in contanten of vanaf de rekening van een derde zonder zichtbaar verband
- Prijs zonder verband met de waarde van het goed, naar boven of naar beneden
- Tussenschuiven van vennootschappen zonder echte activiteit of gevestigd in ondoorzichtige rechtsgebieden
- Snelle opeenvolgende wederverkopen van hetzelfde goed, of een gehaaste koper die zich niet interesseert voor het goed of de staat ervan
- Wissel van koper op het laatste moment, bijvoorbeeld via een verklaring van lastgeverschap (command)
Melden en bewaren
Een verdachte verrichting moet worden gemeld aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI), zonder de cliënt of een derde te verwittigen: de betrokkene laten weten dat een melding gebeurt of overwogen wordt, is verboden. De makelaar bewaart de identificatiedocumenten en de stukken van de verrichting gedurende tien jaar. De prijs van een onroerend goed mag niet in contanten worden betaald: hij loopt via overschrijving, in principe over de rekening van de notaris.
In het compromis
Het model van compromis in heldere taal bepaalt dat de waarborg wordt betaald per overschrijving vanaf een geïdentificeerde rekening (nummer en titularis) naar de derdenrekening van de notaris of een andere consignatierekening, en dat de koper verklaart dat het saldo en de kosten van dezelfde rekening of van een krediet zullen komen. Kijk na of die vermeldingen volledig zijn: zo kan de notaris de herkomst van de gelden controleren zonder de akte te vertragen.
Veelgestelde vragen
Moet de makelaar de koper identificeren, die niet zijn cliënt is?
Ja. Bij een verkoop strekt de waakzaamheid van de makelaar zich uit tot de tegenpartij die hij aanbrengt. Hij identificeert de koper dus vóór de ondertekening van het bod of het compromis.
Doet de notaris die controles niet al?
De notaris heeft zijn eigen verplichtingen. Die van de makelaar komen erbovenop en spelen vroeger, vóór de ondertekening van het compromis, vaak op een moment dat de makelaar de enige professional is die de partijen kent.
Mag de makelaar een kopie van de identiteitskaart bijhouden?
Ja, om te bewijzen dat hij zijn identificatieplicht nakwam, en hij moet ze tien jaar bewaren. Die kopie moet beveiligd zijn en mag enkel daarvoor dienen.
Mag een deel van de prijs contant worden betaald?
Neen. De prijs van een onroerend goed wordt per overschrijving betaald, in principe via de rekening van de notaris. Een voorstel om contant te betalen is trouwens een alarmsignaal.
Moet de makelaar de cliënt verwittigen dat hij een melding aan de CFI doet?
Neen, dat is verboden. Hij mag noch de cliënt noch een derde laten weten dat een melding gebeurt of overwogen wordt.
Wat riskeert een makelaar die deze regels niet naleeft?
Administratieve boetes van de FOD Economie, een bekendmaking van de sanctie en tuchtrechtelijke vervolging voor het BIV.
Officiële bronnen
- Justel: wet van 18 september 2017 tot voorkoming van het witwassen van geld (art. 5, vastgoedmakelaars)
- FOD Economie: antiwitwas voor vastgoedmakelaars
- CFI: een verdachte verrichting melden
- BIV: de 10 antiwitwasverplichtingen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.