Attesten en energie
Bodemverontreiniging bij de verkoop: bodemattest, onderzoek en sanering
Een voormalig tankstation, een garage, een lekkende stookolietank: verontreinigde grond kan meer kosten dan het perceel waard is. Elk Gewest verplicht de verkoper om de koper vooraf te informeren over de bodemtoestand, en soms moet er vóór de verkoop een onderzoek of zelfs een sanering gebeuren. Deze gids legt uit welk document u nodig hebt, wanneer, wat het bewijst (en wat niet) en wat het compromis moet regelen.
Het basisdocument per Gewest
De drie Gewesten hebben elk hun eigen bodemregelgeving: het Vlaamse Bodemdecreet van 27 oktober 2006 met zijn uitvoeringsbesluit VLAREBO, de Brusselse ordonnantie van 5 maart 2009 betreffende het beheer en de sanering van verontreinigde bodems, en het Waalse decreet van 1 maart 2018 betreffende het bodembeheer en de bodemsanering.
| Vlaanderen | Brussel | Wallonië | |
|---|---|---|---|
| Document | Bodemattest van de OVAM | Bodemattest van Leefmilieu Brussel | Eensluidend uittreksel uit de databank bodemtoestand (BDES) |
| Wanneer? | Vóór de ondertekening van het compromis; de inhoud wordt in de overeenkomst overgenomen | Aan de koper bezorgd vóór het sluiten van de overeenkomst | Inhoud vóór de verkoop meegedeeld; uittreksel van minder dan een jaar oud |
| Hoe? | Aanvraag via het Vastgoedinformatieplatform, verplicht sinds 1 januari 2026 | Aanvraag bij Leefmilieu Brussel, aangetekend of elektronisch | Aanvraag via de toepassing Walsols van de Waalse overheidsdienst |
| Eenheid | Eén attest per kadastraal perceel | Eén attest per perceel | Eén uittreksel per perceel |
| Als het goed een risico vormt | Oriënterend bodemonderzoek vóór de overdracht | Verkennend bodemonderzoek vóór de vervreemding voor een perceel in categorie 0 | Verplichtingen volgens het bodemdecreet en de bestemming van het goed |
In Vlaanderen kost het bodemattest sinds 1 juni 2025 67 euro per kadastraal perceel (om de twee jaar geïndexeerd). Een verkoop van meerdere percelen vraagt één document per perceel, wat onder meer meetelt bij een splitsing van een perceel.
Wanneer er een risico-inrichting is
Elk Gewest houdt een lijst bij van activiteiten en inrichtingen die de bodem kunnen verontreinigen: tankstation, garage, carrosseriewerkplaats, drukkerij, grote stookolieopslag, droogkuis, industriële activiteit. Is zo'n activiteit op het perceel gevestigd of gevestigd geweest, dan volstaat een loutere informatieplicht niet meer.
- Vlaanderen: de verkoper van een risicogrond laat vóór de overdracht een oriënterend bodemonderzoek uitvoeren door een erkend bodemsaneringsdeskundige. Afhankelijk van het resultaat volgen een beschrijvend bodemonderzoek en een bodemsaneringsproject. De verkoper kan overdragen als hij zich tegenover de OVAM verbindt om de werken uit te voeren en een financiële zekerheid stelt.
- Brussel: voor een perceel dat in de inventaris van de bodemtoestand in categorie 0 (of een met 0 gecombineerde categorie) staat, moet de houder van zakelijke rechten vóór de vervreemding een verkennend bodemonderzoek laten uitvoeren.
- Wallonië: het BDES-uittreksel vermeldt of het perceel in de inventaris van de bodembeheersprocedures of in die van de risicoactiviteiten staat. Het decreet bepaalt wie houder wordt van de onderzoeks- of saneringsplicht, en partijen kunnen een overdracht van dat houderschap afspreken.
Zulke onderzoeken duren weken, soms maanden: start ze voor een risicogrond vóór de verkoop, niet na de ondertekening.
PFAS in Vlaanderen
Rond bepaalde industriële sites heeft Vlaanderen zogenaamde no-regretzones afgebakend, waar aanbevelingen gelden: voorzichtigheid met de moestuin, met eieren van eigen kippen en met de afvoer van uitgegraven bodem. Het Vlaamse model vraagt de verkoper te verklaren of het goed in de inventaris van PFAS-risicolocaties staat of in zo'n zone ligt, met het dossiernummer; de koper wordt verwezen naar de geldende maatregelen. Zie ook onze gids over de risico's van de ondergrond en de omgeving.
Wat het attest bewijst, en wat niet
Het attest geeft enkel weer welke gegevens de overheid in haar registers heeft. Een attest zonder opmerkingen garandeert dus niet dat de bodem zuiver is: een oude, nooit gemelde verontreiniging is mogelijk. De modelakten zeggen dat ook uitdrukkelijk.
Evenmin betekent het ontbreken van een saneringsplicht dat er bij werken nooit grond gereinigd moet worden: uitgegraven grond voor een uitbreiding of een zwembad kan als verontreinigde grond moeten worden afgevoerd, wat duur is. De gebruikelijke clausules bepalen dat een verkoper te goeder trouw die kosten niet aan de koper terugbetaalt.
Valkuilen
- Het compromis ondertekenen vóór het attest er is, in Vlaanderen of Brussel: de koper kan dan de nietigheid van de verkoop inroepen.
- Een perceel vergeten: een tuin, garage of toegang met een eigen kadastraal nummer vraagt een eigen document.
- In Wallonië een BDES-uittreksel gebruiken dat op de verkoopdatum meer dan een jaar oud is.
- Een oude activiteit verzwijgen die de verkoper kent (lekkende tank, werkplaats): de verklaring van de verkoper maakt deel uit van de clausule, en bewust zwijgen stelt hem bloot aan vernietiging wegens bedrog.
- Een te korte aktetermijn beloven terwijl er nog een bodemonderzoek nodig is.
Wat het compromis moet vermelden
- De referentie, de datum en de inhoud van het attest of uittreksel, getrouw overgenomen (bij voorkeur met een volledige kopie als bijlage)
- De bevestiging dat de koper vóór de ondertekening een kopie heeft ontvangen
- De verklaring van de verkoper over risico-inrichtingen en verontreiniging die hij kent
- In Wallonië de bestemming die de koper aan het goed wil geven (wonen, handel, industrie…) en of die al dan niet wordt «gecontractualiseerd»
- In Vlaanderen de verklaring over de PFAS-inventaris en de no-regretzones
- De verdeling van de kosten van onderzoek of sanering, als die er zijn, en de eventueel gestelde zekerheid
- De herinnering dat een attest zonder opmerkingen geen afwezigheid van verontreiniging waarborgt, noch van afvoerkosten van grond bij werken
Veelgestelde vragen
Kan men tekenen zonder bodemattest?
In Vlaanderen en Brussel moet het attest vóór de ondertekening van de overeenkomst aan de koper worden bezorgd; anders kan de koper de nietigheid van de verkoop vorderen. In Wallonië moet ook de inhoud van het BDES-uittreksel vóór de verkoop aan de koper worden meegedeeld. Laat dus niet tekenen zonder het document.
Garandeert een attest zonder opmerkingen een zuivere bodem?
Nee. Het geeft enkel de informatie weer die de overheid kent. Een nooit gemelde verontreiniging is mogelijk, en grond die bij werken wordt uitgegraven, kan als verontreinigd moeten worden behandeld.
Hoe lang duurt het om het document te krijgen?
Voor een perceel zonder voorgeschiedenis volstaan meestal enkele dagen. Is of was er een risico-inrichting gevestigd, dan is vaak vóór de verkoop een bodemonderzoek door een erkende deskundige nodig, wat weken en soms langer duurt.
Wie betaalt het onderzoek of de sanering?
Afhankelijk van het Gewest de veroorzaker van de verontreiniging, de houder van de verplichting of de partij die het contract aanwijst. Het compromis moet die verdeling duidelijk regelen, en de prijs houdt vaak rekening met de geraamde kosten.
Is er een bodemattest nodig voor een appartement?
Ja: wie een appartement koopt, verwerft ook een aandeel in de grond. In principe volstaat één attest per kadastraal perceel, ook als meerdere kavels van hetzelfde gebouw samen worden verkocht.
Wat controleert u als koper?
Lees de inhoud van het attest, niet alleen de referentie, en vraag de verkoper naar de voorgeschiedenis van het goed (tank, werkplaats, handelsactiviteit). Plant u graafwerken, laat dan vóór de ondertekening de mogelijke kosten van grondafvoer ramen.
Officiële bronnen
- Vlaamse Codex: VLAREBO-besluit van 14 december 2007
- Justel: Brusselse ordonnantie van 5 maart 2009 betreffende verontreinigde bodems (artikelen 12 en 13)
- OVAM: hoe vraag ik een bodemattest aan?
- Leefmilieu Brussel: bodemattest, informatie en verplichtingen
- Wallonie: Databank van de bodemtoestand (BDES) raadplegen
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.