Partijen bij de verkoop
Het buitenlandse huwelijksstelsel bij een verkoop in België
Een koppel dat twintig jaar geleden in Casablanca trouwde, Nederlandse echtgenoten die in Gent wonen, een huwelijk in Lyon tussen een Belgische en een Italiaan: behoort het gekochte goed aan beiden toe? Wie moet de verkoop tekenen? Het antwoord hangt af van het recht dat hun huwelijksstelsel beheerst, en dat is niet noodzakelijk Belgisch. Die vraag regelt u vóór het compromis, niet op de dag van de akte.
Waarom de vraag telt
Het huwelijksstelsel bepaalt of een goed eigen is aan een echtgenoot of gemeenschappelijk, en dus wie met de verkoop moet instemmen, en of de aankoop door één echtgenoot ook de andere ten goede komt. Een compromis dat door één echtgenoot werd getekend terwijl het goed volgens het toepasselijke recht gemeenschappelijk is, stelt de koper bloot aan betwisting, en de verkoper aan een vordering van zijn echtgenoot. Bij een aankoop bepaalt de vraag voor welk deel elk eigenaar wordt en wat er gebeurt bij echtscheiding of overlijden. Zie onze gids over de gehuwde verkoper.
Welk recht is van toepassing?
| Toestand | Tekst die in België wordt toegepast | Zonder keuze van de echtgenoten |
|---|---|---|
| Huwelijk voltrokken sinds 29 januari 2019, of rechtskeuze gemaakt sinds die datum | Europese verordening 2016/1103 | Recht van de eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats na het huwelijk, daarna gemeenschappelijke nationaliteit, daarna nauwste banden |
| Ouder huwelijk, zonder rechtskeuze | Belgische regels van internationaal privaatrecht | In de regel het recht van de eerste gewone verblijfplaats van de echtgenoten na het huwelijk, daarna andere criteria |
| Huwelijkscontract of rechtskeuze | De tekst die gold op de datum van de keuze | Het aangewezen stelsel of recht, als de keuze geldig is |
Een koppel met een buitenlandse nationaliteit dat zich meteen na het huwelijk in België vestigde, is dus vaak onderworpen aan het Belgische wettelijke stelsel, en een Belgisch koppel dat in het buitenland trouwde en er woonde, kan aan een buitenlands stelsel onderworpen zijn. Onder de verordening verandert het toepasselijke recht niet automatisch wanneer het koppel verhuist.
De gezinswoning blijft beschermd
Ongeacht het recht dat op het stelsel van toepassing is, gelden in principe de Belgische regels die de hoofdverblijfplaats van het gezin in België beschermen. Het oud Burgerlijk Wetboek verbiedt een echtgenoot om zonder instemming van de andere te beschikken over de rechten die hij heeft op het onroerend goed dat het gezin tot voornaamste woning dient, of het met hypotheek te bezwaren, ook als het goed hem eigen is (artikel 215). Weigert de andere echtgenoot zonder gewichtige redenen, dan kan de familierechtbank de handeling toestaan. De wettelijk samenwonende geniet een vergelijkbare bescherming.
Drie veelvoorkomende toestanden
- Gehuwd in Marokko in 2005, eerst in Marokko gevestigd en in 2010 naar België verhuisd: zonder contract of keuze beheerst het Marokkaanse recht in principe het stelsel, dat geen wettelijke gemeenschap kent. Het huis dat in België op naam van de man werd gekocht, kan hem alleen toebehoren, maar is het de gezinswoning, dan blijft de instemming van de vrouw nodig om het te verkopen.
- Nederlanders gehuwd in 2021, sinds het huwelijk in Gent gevestigd: de eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats ligt in België, het Belgische wettelijke stelsel is van toepassing. Een goed dat tijdens het huwelijk werd gekocht, is in principe gemeenschappelijk.
- Een Belgische en een Italiaan, gehuwd in Lyon in 2015 en daar gevestigd: het Franse recht kan van toepassing zijn. Dat moet aan de hand van de huwelijksdocumenten worden nagegaan voor men weet wie moet tekenen.
Die voorbeelden zijn vereenvoudigd: een huwelijkscontract, een rechtskeuze of een dubbele nationaliteit kan alles veranderen.
Valkuilen
- Zich op de nationaliteit verlaten: eerst telt de eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats, niet het paspoort.
- Denken dat een verhuis naar België het Belgische recht van toepassing maakte.
- Enkel de echtgenoot laten tekenen die in het kadaster of in de titel staat.
- Een onvertaald buitenlands huwelijkscontract de dag vóór de akte ontvangen.
- Vergeten dat de gezinswoning de instemming van beiden vraagt, ook voor een eigen goed.
In het compromis en in de praktijk
- Vragen naar de plaats en datum van het huwelijk, het bestaan van een huwelijkscontract, een eventuele rechtskeuze en de eerste gemeenschappelijke verblijfplaats
- Een kopie van het huwelijkscontract verkrijgen, zo nodig vertaald
- Bij twijfel het compromis door beide echtgenoten laten tekenen; de echtgenoot die geen eigenaar is, treedt minstens op voor de gezinswoning
- De toestand al bij het compromis aan de notaris melden: hij kan een getuigschrift van gewoonterecht of een advies nodig hebben
- Voor de koper in het compromis preciseren voor welk deel elke echtgenoot koopt, als het stelsel dat toelaat, en de herkomst van de middelen (zie verklaring van wederbelegging)
Zie ook buitenlandse partij of niet-inwoner en kopen onder scheiding van goederen.
Veelgestelde vragen
Welk huwelijksstelsel geldt voor echtgenoten die in het buitenland trouwden?
Zonder huwelijkscontract of rechtskeuze in principe dat van het recht van hun eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats na het huwelijk. Dat is de regel van de Europese verordening 2016/1103 voor huwelijken sinds 29 januari 2019, en een gelijkaardige regel geldt voor oudere huwelijken.
Zijn beide echtgenoten nodig om te verkopen als het goed op naam van één staat?
Gaat het om de gezinswoning, dan wel, ongeacht het recht dat op het stelsel van toepassing is. Voor een ander goed hangt het af van het stelsel: bij twijfel laat u beiden tekenen.
Wat vraagt men aan echtgenoten die in het buitenland trouwden?
De plaats en datum van het huwelijk, het bestaan van een huwelijkscontract of een rechtskeuze, de eerste gemeenschappelijke verblijfplaats en een vertaalde kopie van de nuttige documenten.
Verandert het stelsel als het koppel zich in België vestigt?
Onder de Europese verordening niet automatisch: het recht dat bij het huwelijk werd bepaald, blijft in principe gelden. De echtgenoten kunnen wel een ander recht kiezen, bijvoorbeeld het Belgische, in de vereiste vorm.
Beslist de gemeenschappelijke nationaliteit over het stelsel?
Ze speelt pas in tweede orde, wanneer de echtgenoten na het huwelijk geen eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats hadden. Van de nationaliteit vertrekken is een vaak gemaakte fout.
Wat als ten onrechte maar één echtgenoot tekent?
De andere echtgenoot kan de verkoop van het gemeenschappelijke goed of van de gezinswoning betwisten, en de akte kan niet zonder zijn optreden worden verleden. Het compromis dreigt dan op de helling te komen, ten nadele van de koper.
Officiële bronnen
- EUR-Lex: verordening (EU) 2016/1103 inzake huwelijksvermogensstelsels
- Justel: Wetboek van internationaal privaatrecht
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, boek I, artikel 215 (gezinswoning)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.