Bijzondere panden en situaties
De Community Land Trust
In Brussel en andere steden laten Community Land Trusts gezinnen met een bescheiden inkomen eigenaar worden. De woning wordt verkocht, maar de grond blijft bij de trust, en de doorverkoop volgt strikte regels: een prijs berekend volgens een formule, een erkende koper, een recht van de trust om terug te kopen.
Het model
Een Community Land Trust (CLT) is een organisatie, vaak een stichting, die gronden verwerft en ze duurzaam behoudt. Op die gronden worden woningen gebouwd en verkocht aan gezinnen die aan inkomensvoorwaarden voldoen. Het gezin koopt de grond niet: het verwerft de woning via een zakelijk recht, meestal een opstalrecht, terwijl de trust eigenaar van de grond blijft.
Het bestuur verenigt in principe bewoners, vertegenwoordigers van de wijk en overheden. In Brussel wordt het model door het gewest ondersteund en staat het bekend als « gewestelijke grondalliantie ». Gelijkaardige projecten bestaan of worden voorbereid elders in België.
Het opstalrecht
Het opstalrecht verleent de eigendom van volumes, al dan niet bebouwd, op, boven of onder de grond van een ander, om er bouwwerken of beplantingen te hebben (artikel 3.177 van het Burgerlijk Wetboek). Het wordt in principe gevestigd voor ten hoogste 99 jaar (artikel 3.180), waarbij een verlenging mogelijk is zonder dat maximum te overschrijden. Die regels zijn federaal: ze gelden in de drie gewesten.
Concreet is het gezin eigenaar van zijn appartement of huis zolang het recht loopt, kan het de woning met een hypotheek bezwaren om de aankoop te financieren en ze aan zijn erfgenamen nalaten, binnen de grenzen van de akte. Bij het einde van het recht wordt de trust eigenaar van de bouwwerken, volgens de voorwaarden van de vestigingsakte. Zie onze gids over erfpacht en opstal.
Een betaalbare en omkaderde prijs
Omdat de grond niet wordt verkocht, ligt de prijs van de woning duidelijk onder de markt. Als tegenprestatie is de doorverkoop omkaderd: de prijs wordt berekend volgens een formule uit de aankoopakte, die het deel van de meerwaarde voor de verkoper beperkt, en de woning wordt doorverkocht aan een gezin dat op zijn beurt aan de toegangsvoorwaarden voldoet, vaak aangewezen door de trust. Zo blijft de woning betaalbaar voor de volgende gezinnen.
Een voorbeeld van doorverkoopprijs
Indicatief voorbeeld met een hypothetische formule (enkel de akte van de verkoper geeft de echte formule): de verkoper krijgt zijn aankoopprijs terug en 25 % van de geraamde waardestijging.
| Element | Bedrag |
|---|---|
| Prijs betaald bij de aankoop | 180 000 euro |
| Geraamde waarde bij de doorverkoop | 240 000 euro |
| Waardestijging | 60 000 euro |
| Deel voor de verkoper (25 %) | 15 000 euro |
| Doorverkoopprijs | 195 000 euro |
Naargelang de akte kan de formule ook rekening houden met indexering, met door de trust goedgekeurde verbeteringswerken of met de staat van de woning. Verkoper en makelaar kunnen geen hogere prijs onderhandelen.
De verplichtingen van de eigenaar
- De woning zelf bewonen, er gedomicilieerd zijn en ze niet verhuren, behoudens voorziene uitzonderingen.
- Een vergoeding aan de trust betalen voor het gebruik van de grond, als de akte dat voorziet.
- De woning onderhouden, voor bepaalde werken het akkoord van de trust vragen en deelnemen aan het leven van het project.
- Bij verkoop de voorziene procedure en prijsformule volgen, en het voorkooprecht of terugkooprecht van de trust respecteren.
Voor de makelaar
De doorverkoop van een CLT-woning gebeurt niet op de vrije markt: de makelaar die wordt gecontacteerd, verwijst door naar de trust en gaat de voorwaarden van de aankoopakte na. Een openbare advertentie tegen marktprijs zou misleidend en nutteloos zijn, omdat de koper erkend moet zijn. Als de akte dat voorziet, wijst de trust een kandidaat van zijn wachtlijst aan, of koopt hij de woning zelf terug.
Het compromis, als het wordt opgesteld, wordt getekend met de erkende koper en vermeldt de prijsformule, de erkenning en de naleving van het recht van de trust. Zie ook onze gids over de doorverkoop van een woning verworven met overheidssteun.
Valkuilen
- De woning schatten als een gewoon goed en de verkoper een marktprijs beloven.
- De resterende duur van het opstalrecht vergeten, die de bank van de koper belangrijk vindt.
- Een compromis tekenen met een koper die de trust niet heeft erkend.
- In een nalatenschap over het hoofd zien dat de erfgenamen zelf aan de voorwaarden moeten voldoen om de woning te bewonen, of ze volgens de formule moeten doorverkopen.
- Grote werken uitvoeren zonder akkoord van de trust en hopen ze in de prijs terug te krijgen.
In het compromis
- Beschrijving van het overgedragen recht: opstal, resterende duur, grond in eigendom van de trust
- Prijs berekend volgens de formule van de akte, met de detailberekening
- Erkenning van de koper door de trust, of verzaking van de trust aan zijn terugkooprecht
- Overname door de koper van de verplichtingen inzake bewoning, vergoeding en onderhoud
- Opschortende voorwaarde van financiering, bij een kredietgever die het model kent
Veelgestelde vragen
Kan een CLT-woning tegen marktprijs verkocht worden?
Nee. De doorverkoopprijs volgt uit de formule die bij de aankoop werd vastgelegd. Ze beperkt het deel van de meerwaarde voor de verkoper, zodat de woning betaalbaar blijft.
Financieren banken een CLT-woning?
Ja, verschillende banken en openbare sociale kredietverstrekkers kennen het model en financieren het, aangezien het opstalrecht met een hypotheek kan worden bezwaard. Ze kijken naar de resterende duur van het recht en de doorverkoopvoorwaarden.
Kan het recht op de woning naar de erfgenamen gaan?
In principe wel, volgens de voorwaarden van de akte en het project. Erfgenamen die niet aan de bewoningsvoorwaarden voldoen, moeten meestal volgens de formule doorverkopen.
Hoelang duurt het opstalrecht?
Ten hoogste 99 jaar volgens het Burgerlijk Wetboek, waarbij de precieze duur in de akte staat. Een verlenging is mogelijk zonder dat maximum te overschrijden.
Wie kiest de koper?
In principe de trust, onder de gezinnen die aan de inkomens- en toegangsvoorwaarden voldoen, of de trust zelf als hij zijn terugkooprecht uitoefent. De verkoper kan niet vrij verkopen aan wie hij wil.
Wat gebeurt er bij het einde van het opstalrecht?
De trust wordt eigenaar van de bouwwerken, volgens de voorwaarden van de vestigingsakte. In de praktijk gebeurt de doorverkoop ruim vóór dat einde, en krijgt elke nieuwe koper een recht met een vermelde duur.
Officiële bronnen
- Community Land Trust Brussels
- Notaris.be: het recht van opstal
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3 (opstalrecht, artikelen 3.177 en volgende)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.