Bijzondere panden en situaties

Een met overheidssteun verworven woning doorverkopen

Een woning gekocht van een woonmaatschappij, van Citydev of van een andere openbare instelling, tegen een verminderde prijs of met steun, blijft vaak lange jaren met verplichtingen bezwaard. De verkoper kan ze niet altijd vrij doorverkopen, niet tegen elke prijs en niet aan om het even wie. Alles staat in zijn eigendomstitel, en die leest u vóór de tekoopstelling.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

De gebruikelijke clausules

De overheidssteun heeft een tegenprestatie: de woning moet duurzaam een gezin huisvesten dat aan de voorwaarden voldoet, niet dienen voor een snelle meerwaarde. De verkoopakten van de instellingen bevatten daarom vaak:

  • een bewoningsplicht: de koper verbindt zich ertoe de woning gedurende een bepaalde periode zelf te bewonen en er gedomicilieerd te zijn;
  • een verhuurverbod, of een verbod om de woning ter beschikking te stellen in die periode, behoudens afwijking door de instelling;
  • een recht van wederinkoop of voorkoop voor de instelling, tegen een begrensde prijs of een prijs volgens een formule (aankoopprijs, indexering, werken);
  • de terugbetaling van de steun, of van een deel van de prijsvermindering, bij doorverkoop of bij een tekortkoming tijdens de verbintenisperiode;
  • soms een voorafgaand akkoord van de instelling over de persoon van de koper, die zelf aan inkomens- of eigendomsvoorwaarden moet voldoen.

Die verplichtingen lopen vaak een twintigtal jaar vanaf de aankoopakte, maar de exacte duur hangt af van de instelling en van de datum van de aankoop.

Wie optreedt per Gewest

De regels zijn niet overal dezelfde: elk Gewest heeft zijn instellingen en regelingen, en die zijn in de loop der jaren gewijzigd. De tabel geeft de grote lijnen; enkel de aankoopakte van de verkoper zegt wat voor zijn woning geldt.

GewestGebruikelijke instellingenNa te gaan
BrusselCitydev.brussels (geconventioneerde woningen), Woningfonds, openbare vastgoedmaatschappijenBewoningsduur, verhuurverbod, recht van wederinkoop of voorkeur, terugbetaling van het gesubsidieerde deel
WalloniëSociété wallonne du logement en de openbare huisvestingsmaatschappijen, Fonds du logement de WallonieVoorwaarden voor doorverkoop en wederinkoop in de akte of het lastenboek, voorwaarden voor de koper
VlaanderenWoonmaatschappijen, vroeger sociale huisvestingsmaatschappijen en VMSWBewoningsplicht, recht van wederinkoop, toepasselijke regeling volgens de datum van de aankoop

In Vlaanderen telt de datum: voor sociale koopwoningen waarvan de eenzijdige belofte van aankoop of de akte vóór 24 april 2017 werd gesloten, blijven de voorwaarden van het vroegere besluit van 29 september 2006 van toepassing (artikel 7.17 van het besluit Vlaamse Codex Wonen van 2021). Een later verworven woning valt onder de regels die golden op de datum van haar aankoop.

De eigendomstitel nagaan

Die clausules staan in de aankoopakte van de verkoper, soms in een bijgevoegd lastenboek of in een basisakte. Lees ze vóór de tekoopstelling: zij bepalen of de verkoop mogelijk is, aan wie, tegen welke prijs en binnen welke termijn. Een recht van wederinkoop dat in de akte is overgeschreven, is tegenwerpelijk aan de volgende koper: wie het negeert, stelt de verkoop bloot aan betwisting.

Vraag de instelling ook een attest over de toestand van de woning: einddatum van de verplichtingen, eventueel terug te betalen bedrag, voornemen om haar recht al dan niet uit te oefenen. Dat vraagt tijd; start ermee vóór u een opdracht aan een makelaar geeft.

De procedure

  • De aankoopakte herlezen en de einddatum van elke verplichting noteren
  • De instelling op de hoogte brengen van het voornemen om te verkopen en haar zo nodig het goed aanbieden tegen de voorziene voorwaarden
  • Haar schriftelijke afstand verkrijgen of haar antwoordtermijn laten verstrijken
  • Laten nagaan of de koper aan de eventueel opgelegde voorwaarden voldoet (inkomen, geen andere woning, zelf bewonen)
  • De eventuele terugbetaling van de steun berekenen en van de netto-opbrengst voor de verkoper aftrekken

Een becijferd voorbeeld

Indicatief voorbeeld, dat van een welbepaalde clausule uitgaat: de titel bepaalt dat de verkoper bij doorverkoop in de eerste twintig jaar de verkregen prijsvermindering terugbetaalt naar rata van de nog resterende jaren.

  • Prijsvermindering bij de aankoop: 30.000 euro;
  • doorverkoop na 12 jaar: er resten nog 8 van de 20 jaar;
  • terugbetaling: 30.000 euro × 8 / 20 = 12.000 euro.

Bij een verkoopprijs van 260.000 euro ontvangt de verkoper dus maar 248.000 euro, vóór de aflossing van zijn krediet en de kosten van doorhaling. Andere akten voorzien een volledige terugbetaling, een geïndexeerd bedrag of een begrensde wederinkoopprijs: de berekening moet altijd van de werkelijke clausule vertrekken.

Valkuilen

  • Het goed tegen de marktprijs te koop zetten terwijl de instelling het tegen een begrensde prijs kan terugkopen.
  • Vergeten dat de koper soms zelf aan voorwaarden moet voldoen: een kandidaat die al een woning bezit, kan geweigerd worden.
  • De woning verhuren in afwachting van de verkoop, terwijl verhuren tijdens de verbintenisperiode verboden is.
  • De netto-opbrengst berekenen zonder rekening te houden met de terugbetaling van de steun.
  • Het compromis zonder opschortende voorwaarde ondertekenen, terwijl het antwoord van de instelling nog niet gekend is.

In het compromis

Het model van compromis laat de verkoper verklaren of het goed met een wettelijk of conventioneel recht van voorkoop, voorkeur of wederinkoop bezwaard is, en beschrijft het. Bestaat zo'n recht, dan wordt de verkoop gesloten onder de opschortende voorwaarde dat het niet wordt uitgeoefend; de notaris biedt het goed aan de begunstigde aan en de akte neemt daarna diens afstand op, met datum en vorm.

De koper moet schriftelijk weten of hij de bewoningsplicht of het verhuurverbod voor de resterende duur overneemt. Is het voorafgaand akkoord van de instelling vereist, dan maakt het compromis daar een afzonderlijke voorwaarde van, met een termijn. Het door de verkoper terug te betalen bedrag wordt op de dag van de akte op de prijs verrekend.

Voor het algemene mechanisme, zie ook onze gids over de voorkooprechten en die over het recht van wederinkoop.

Veelgestelde vragen

Mag ik een sociale koopwoning verkopen die ik tien jaar geleden kocht?

Vaak wel, maar de instelling kan een recht van wederinkoop hebben en een deel van de steun moet mogelijk worden terugbetaald. Raadpleeg de aankoopakte en vraag de instelling vóór de tekoopstelling om uitleg: haar antwoord bepaalt de mogelijke prijs en het nettobedrag dat u overhoudt.

Neemt de koper de verplichtingen over?

Dat hangt af van de clausules. Sommige verplichtingen gelden voor de opeenvolgende kopers gedurende de resterende duur, andere vervallen met de doorverkoop of worden geregeld door de terugbetaling van de steun. Het compromis moet het duidelijk zeggen, zodat de koper weet of hij mag verhuren.

Wat als de verkoper de clausule negeert?

De instelling kan tegen hem optreden, terugbetaling of een vergoeding eisen, of zelfs de verkoop betwisten als haar recht was overgeschreven. De notaris gaat dat na in de titel en regelt het aanbod aan de begunstigde vóór de akte.

Wordt het recht van wederinkoop uitgeoefend tegen de marktwaarde?

Zelden. De prijs wordt meestal bepaald door een formule in de akte: aankoopprijs, eventueel geïndexeerd, vermeerderd met bepaalde werken. Hij kan merkelijk lager liggen dan wat een private koper biedt.

Hoeveel tijd heeft de instelling om te antwoorden?

De termijn staat in de akte of in de regelgeving die op de instelling van toepassing is. Het compromis moet een opschortende voorwaarde bevatten die die termijn dekt, en een datum waarna de verkoop vervalt als er geen antwoord komt.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook