Bijzondere panden en situaties
De grond met een vijver
Een vijver geeft een eigendom charme, en soms een echte meerwaarde voor wie van vissen of natuur houdt. Hij roept ook juridische vragen op waarover de advertentie vaak zwijgt: werd hij vergund, waar komt het water vandaan, wie mag er vissen, wie is aansprakelijk als de dijk bezwijkt of een kind in het water valt? Dit zijn de punten om na te gaan vóór u tekent, en wat het compromis erover moet zeggen.
Werd de vijver vergund?
Een vijver graven betekent grond verplaatsen en het reliëf van de bodem wijzigen, vaak ook de waterhuishouding. In de drie Gewesten is het aanmerkelijk wijzigen van het reliëf van de bodem vergunningsplichtig, naast het bouwen zelf. Er bestaat geen vaste drempel: of een wijziging « aanmerkelijk » is, hangt af van de omvang van de werken, de aard van het terrein en de bestemmingszone (zie reliëfwijziging).
- Een vijver in agrarisch gebied, bosgebied of natuurgebied, of in een Natura 2000-gebied, valt onder strengere regels, en de aanleg kan er zelfs uitgesloten zijn (zie Natura 2000).
- Een vijver gevoed door een waterloop, een aftakking of een pomp vereist bovendien het akkoord van de beheerder van de waterloop, of zelfs een milieumachtiging (zie waterloop en milieuvergunning).
Een oude vijver die zonder vergunning werd aangelegd, kan een overtreding zijn, of onder een vermoeden van vergunning vallen volgens zijn ouderdom en het Gewest (zie vermoeden van vergunning). De stedenbouwkundige inlichtingen voor de verkoop zeggen dat niet altijd: vergelijk oude luchtfoto's met de gekende vergunningen.
De regels per Gewest
| Brussel | Wallonië | Vlaanderen | |
|---|---|---|---|
| Een vijver graven of uitbreiden | Stedenbouwkundige vergunning (BWRO) bij aanmerkelijke reliëfwijziging | Stedenbouwkundige vergunning (CoDT, art. D.IV.4) bij aanmerkelijke reliëfwijziging | Omgevingsvergunning (Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, art. 4.2.1) bij aanmerkelijke reliëfwijziging |
| Overstromingsrisico vermelden | Geen specifieke informatieregeling | Vermelding van het overstromingsrisico in publiciteit, compromis en akte | Vermelding van de overstromingsscore (P- en G-score) in publiciteit en akte |
| Waar informeren | Gemeente en urban.brussels | Gemeente en SPW Territoire | Gemeente en Omgevingsloket |
Ook de visserijregels zijn gewestelijk: in Vlaanderen het Agentschap voor Natuur en Bos, in Wallonië de SPW Environnement (zie overstromingsgevoelig gebied).
Het visrecht
In een private vijver die niet met een openbare waterloop is verbonden, behoort het visrecht in principe toe aan de eigenaar, die het kan voorbehouden, aan derden toestaan of verhuren. Staat de vijver in verbinding met een waterloop, dan kunnen de gewestelijke regels over riviervisserij en de bescherming van vissen gelden, met onder meer de verplichting van een visverlof voor de vissers en regels over soorten en periodes.
De verkoper kan de visvangst hebben verhuurd aan een club of toegestaan aan een buur, schriftelijk of informeel. Dat moet worden gemeld, en het lot ervan bij de verkoop geregeld: eindigt de overeenkomst, en op welke datum? Neemt de koper ze over, en wie ontvangt de vergoeding van het lopende jaar?
Water, onderhoud en aansprakelijkheid
- Het water. De eigenaar van een bron of de oeverbewoner van stromend water mag het enkel voor zijn eigen behoeften gebruiken, zonder de loop ervan wezenlijk te wijzigen of de buren te schaden (art. 3.130 Burgerlijk Wetboek). Lager gelegen erven moeten het water ontvangen dat op natuurlijke wijze van hoger gelegen erven afvloeit (art. 3.129). Een vijver die het water van een beek ophoudt of afleidt, kan dus een conflict met de benedenburen veroorzaken.
- De dijk en de werken. De eigenaar moet de dijk, de monnik of de overloop onderhouden, en ruimen wanneer de vijver verslibt. Ruimingsslib kan onder de regels over afvalstoffen en grond vallen.
- De buren. Een dijk die bezwijkt en de naburige erven overstroomt, maakt de eigenaar aansprakelijk; insijpeling, geurhinder of een plaag van insecten kan abnormale burenhinder zijn (art. 3.101 Burgerlijk Wetboek; zie burenhinder en afvloeiing van water).
- De veiligheid. Een vijver die toegankelijk is voor het publiek of voor kinderen van de buren houdt een verdrinkingsrisico in: afsluiting, signalisatie en een verzekering burgerlijke aansprakelijkheid moeten vanaf de sleuteloverdracht worden bekeken.
Concreet voorbeeld
Een landelijke woning wordt verkocht met een grond van 1,2 hectare en een vijver van ongeveer 15 are, in 1994 gegraven door een vorige eigenaar en gevoed door een aftakking van de nabije beek. De verkoper verhuurt de visvangst aan een lokale club, en het water van de vijver loopt elke winter over op de lager gelegen weide.
- De makelaar vraagt de vergunningen op bij de gemeente: voor de vijver wordt geen vergunning gevonden. Het compromis vermeldt dat, en de koper weet dat een regularisatie kan worden gevraagd, of dat een vermoeden van vergunning moet worden nagegaan.
- De aftakking van de beek wordt gemeld aan de beheerder van de waterloop, en het compromis preciseert dat geen machtiging gekend is.
- De verhuring van de visvangst eindigt op 31 december; de vergoeding van het jaar blijft verworven voor de verkoper.
- De overstroming van de benedenburen wordt gemeld: de koper weet dat hij misschien met de buur een overloop of gracht moet regelen.
Valkuilen
- De vijver als troef voorstellen zonder na te gaan of hij vergund is, en of de uitgegraven grond wettig werd afgevoerd of verwerkt.
- De verhuring van de visvangst aan een club vergeten, die de koper het eerste weekend ontdekt.
- De staat van de dijk en de overloop negeren: een ruiming of herstelling kan duur uitvallen, en schade bij de buur treft de nieuwe eigenaar.
- Geen verband leggen met het overstromingsrisico, terwijl de vijver vaak op het laagste punt van het terrein ligt.
In het compromis
- De vijver beschrijven: geschatte oppervlakte, gekende aanlegdatum, voeding (afvloeiing, bron, beek, pomp) en werken (dijk, overloop)
- Vermelden of een vergunning gekend is, en zo niet, dat duidelijk verklaren
- Elke verhuring of toestemming tot vissen melden, met haar duur en haar lot bij de verkoop
- Gekende incidenten verklaren: overstromingen, conflicten met buren, recente ruimingswerken
- Preciseren dat de koper de vijver in zijn staat overneemt en het onderhoud zal verzorgen
Voorbeeld van formulering: "Het goed omvat een vijver van ongeveer 15 are, in 1994 gegraven door een vorige eigenaar, gevoed door afvloeiend water en niet verbonden met een waterloop. De verkoper verklaart niet te beschikken over de vergunning die de aanleg zou hebben toegelaten, en geen visrecht te hebben toegestaan. De koper neemt de vijver in zijn huidige staat over en zal het onderhoud verzorgen."
Veelgestelde vragen
Is een vergunning nodig om een vijver te graven?
Doorgaans wel: de aanleg van een vijver wijzigt het bodemreliëf aanmerkelijk, wat in de drie Gewesten vergunningsplichtig is. De beoordeling hangt af van de omvang van de werken en de zone; een vijver gevoed door een waterloop vraagt bovendien het akkoord van de beheerder van die waterloop.
Wie mag in een private vijver vissen?
In een private vijver die niet met een openbare waterloop is verbonden, behoort het visrecht in principe toe aan de eigenaar, die het kan verhuren of toestaan. Staat de vijver in verbinding met een waterloop, dan kunnen de gewestelijke visserijregels gelden, onder meer het visverlof.
Is de eigenaar aansprakelijk als de dijk bezwijkt?
Ja. Hij moet de dijk en de werken onderhouden, en hij kan aansprakelijk worden gesteld voor schade aan de buren, ook op grond van abnormale burenhinder. Een aangepaste verzekering burgerlijke aansprakelijkheid is sterk aan te raden.
Wat als de vijver zonder vergunning werd gegraven?
Het kan gaan om een stedenbouwkundige overtreding die de koper met het goed overneemt, tenzij een vermoeden van vergunning geldt volgens de ouderdom en het Gewest. Het compromis moet dat duidelijk vermelden, zodat de koper met kennis van zaken beslist.
Mag men water van een beek afleiden om een vijver te vullen?
Niet vrij. De oeverbewoner mag stromend water enkel voor zijn eigen behoeften gebruiken, zonder de loop wezenlijk te wijzigen of de buren te schaden, en de beheerder van de waterloop moet in principe akkoord gaan.
Officiële bronnen
- SPW Environnement: visserijbeheer in Wallonië
- Agentschap voor Natuur en Bos: visserij
- Burgerlijk Wetboek, boek 3 Goederen (art. 3.101, 3.129 en 3.130), Justel
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.