Partijen bij de verkoop

Nalatenschap aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving

Dreigt een nalatenschap deficitair te zijn, dan kunnen de erfgenamen ze aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving. Ze betalen de schulden van de overledene dan maar tot het bedrag van wat ze verkrijgen. In ruil is de verkoop van de goederen, en zeker van de woning, door de wet en de rechtbank omkaderd.

Bijgewerkt op · 4 min leestijd

Het principe

Een nalatenschap kan zuiver of onder voorrecht van boedelbeschrijving worden aanvaard (artikel 4.34 van het Burgerlijk Wetboek). Het voorrecht van boedelbeschrijving verhindert de vermenging van de vermogens: de erfgenaam is maar gehouden tot de schulden en lasten van de nalatenschap op de goederen die hij verkrijgt, en de schuldeisers van de nalatenschap worden uit die goederen betaald bij voorrang op de persoonlijke schuldeisers van de erfgenaam (artikel 4.52).

Die keuze is nuttig wanneer de overledene schulden nalaat waarvan de omvang onbekend is: kredieten, borgstellingen, belastingschulden, kosten van het woonzorgcentrum. Ze vermijdt dat men blind moet kiezen tussen aanvaarden en verwerpen, en ze bewaart voor de erfgenamen het eventuele saldo.

Let op: een goed van de nalatenschap verkopen vóór men een keuze maakte, zonder voorzorg, kan als een zuivere aanvaarding worden beschouwd. De erfgenaam die twijfelt, zet de woning dus niet te koop vóór hij de notaris raadpleegde.

De verklaring en de boedelbeschrijving

  • De verklaring gebeurt voor een notaris, in een authentieke akte (artikel 4.49, § 1).
  • De notaris laat ze binnen vijftien dagen opnemen in het centraal erfrechtregister.
  • Een uittreksel wordt in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt, met de oproep aan schuldeisers en legatarissen om hun rechten bij aangetekende zending kenbaar te maken binnen drie maanden na de bekendmaking (artikel 4.49, § 4).
  • De verklaring heeft maar uitwerking als ze wordt voorafgegaan of gevolgd door een getrouwe en nauwkeurige boedelbeschrijving van de goederen, opgemaakt door een notaris (artikel 4.50).

De erfgenaam die goederen verbergt of ze willens en wetens uit de boedelbeschrijving weglaat, verliest het voorrecht (artikel 4.51): hij wordt dan op zijn persoonlijke goederen tot de schulden gehouden.

De verkoop van de onroerende goederen

De beneficiaire erfgenaam beheert en vereffent de nalatenschap en legt rekenschap af aan de schuldeisers en legatarissen (artikel 4.53). De verkoop van onroerende goederen gebeurt in de vormen van het Gerechtelijk Wetboek (artikel 4.55):

WijzeMachtigingStukken
Openbare verkoopFamilierechtbank van de plaats waar de nalatenschap openviel, die de notaris aanwijst (artikel 1189 van het Gerechtelijk Wetboek)Verzoekschrift van de beneficiaire erfgenaam
Verkoop uit de handFamilierechtbank, als het belang van de beschermde personen dat vereist; er kan een minimumprijs worden opgelegd (artikel 1193bis)Gemotiveerd verzoekschrift, notariële ontwerpakte, schattingsverslag, hypothecair getuigschrift

De ingeschreven schuldeisers worden opgeroepen; zijn de formaliteiten nageleefd, dan krijgt de koper een goed dat gezuiverd is van hypotheken, die naar de prijs worden overgeheveld (artikel 1326 van het Gerechtelijk Wetboek). Een verkoop die die vormen niet naleeft, kan de erfgenaam het voorrecht doen verliezen.

Het tijdpad

  • Overlijden: begin van de termijnen van drie maanden voor de boedelbeschrijving en veertig dagen om te beraden
  • Verklaring van aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving voor de notaris, opname in het register en bekendmaking in het Belgisch Staatsblad
  • Termijn van drie maanden voor de schuldeisers om zich te melden
  • Boedelbeschrijving van de goederen door een notaris
  • Verzoekschrift bij de familierechtbank, beschikking tot machtiging, dan verkoop en betaling van de schuldeisers

Tijdens de termijn van drie maanden mag de erfgenaam geen enkele chirografaire schuldeiser of legataris betalen; daarna volgt de betaling, bij gebrek aan akkoord van alle bekende schuldeisers, de volgorde die de rechter bepaalt (artikel 4.55). Een compromis dat zonder rekening te houden met dat tijdpad wordt getekend, brengt de erfgenaam in gevaar en laat de koper wachten. De makelaar die de verkoopopdracht krijgt, vraagt dus vanaf het eerste gesprek hoe de nalatenschap werd aanvaard.

Meerdere erfgenamen, verschillende keuzes

Aanvaarden sommige erfgenamen zuiver en andere onder voorrecht van boedelbeschrijving, dan gelden de regels van het voorrecht voor de hele nalatenschap tot de verdeling, wat de wijze van vereffening betreft (artikel 4.57). De verkoop van de woning volgt dus de gerechtelijke procedure, ook voor de erfgenamen die zuiver aanvaardden. De beneficiaire erfgenaam kan ook door de rechtbank een beheerder laten aanstellen die de nalatenschap in zijn plaats vereffent (artikel 4.54).

In het compromis

  • Hoedanigheid van beneficiaire erfgenaam van de verkoper, met de gegevens van de verklaring en de bekendmaking.
  • Opschortende voorwaarde van de machtiging door de familierechtbank, met een realistische termijn en wat er met de waarborg gebeurt als de machtiging wordt geweigerd.
  • Prijs in lijn met de schatting die bij het verzoekschrift zal worden gevoegd.
  • Akte verleden voor de notaris die de rechtbank aanwijst.

Raadpleeg de notaris die de verklaring ontving vóór elke ondertekening.

Veelgestelde vragen

Kan de beneficiaire erfgenaam uit de hand verkopen?

Ja, met machtiging van de familierechtbank, op verzoekschrift met een ontwerpakte, een schatting en een hypothecair getuigschrift. De rechtbank kan een minimumprijs opleggen.

Wat krijgt de erfgenaam na de verkoop?

Het eventuele saldo, na betaling van de schulden van de nalatenschap in de wettelijke volgorde. Is de nalatenschap deficitair, dan krijgt hij niets, maar betaalt hij ook niets op zijn persoonlijke goederen.

Loopt de koper een risico?

Als de vormen zijn nageleefd en de akte voor de aangewezen notaris is verleden, niet: de ingeschreven schuldeisers worden uit de prijs betaald en het goed is gezuiverd. Het risico is vooral dat van de termijn.

Mag men de woning te koop zetten vóór men kiest?

Liever niet. Een daad van beschikking over een goed van de nalatenschap kan als zuivere aanvaarding gelden. Raadpleeg eerst de notaris en leg de verklaring af vóór elke verkoopstap.

Hoelang duurt de procedure?

Minstens de termijn van drie maanden voor de schuldeisers, de boedelbeschrijving en de beschikking van de rechtbank. Reken op meerdere maanden tussen het overlijden en de verkoopakte.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook