Stappen van de verkoop
Een fout in de verkoopakte rechtzetten
Maanden na de verkoop ontdekt de koper dat de garage, die apart gekadastreerd is, niet in de akte staat. Of dat het perceelnummer fout is, of dat de beloofde erfdienstbaarheid van doorgang niet werd opgenomen. Die fouten zetten de verkoop niet op de helling, maar ze moeten worden rechtgezet met een nieuwe authentieke akte, die net als de eerste wordt overgeschreven. Zo weet u wanneer dat kan, wie moet tekenen, wat het kost en hoe u het al bij het compromis vermijdt.
De fouten die rechtgezet worden
- Materiële vergissingen: tikfout in een naam, een geboortedatum, een perceelnummer of een oppervlakte.
- Weglatingen: een bijkomend perceel (garage, strook grond, aandeel in een gemeenschappelijke weg) dat deel uitmaakte van het akkoord maar werd vergeten.
- Onjuiste beschrijvingen: een oud kadaster dat werd overgenomen, een opmetingsplan dat na de akte werd opgemaakt, een verkeerd kavelnummer in een appartementsgebouw.
- Ontbrekende vermeldingen: een erfdienstbaarheid die tussen de partijen werd afgesproken en niet werd opgenomen, een vergeten bijzondere voorwaarde.
De verbeterende akte kan enkel vaststellen wat de partijen werkelijk hadden afgesproken. Wijzigt ze het akkoord, door een goed toe te voegen dat niet verkocht was of door de prijs te veranderen, dan gaat het om een nieuwe overeenkomst, met haar eigen fiscale gevolgen en zo nodig nieuwe attesten.
Welke oplossing voor welke fout?
| Toestand | Gebruikelijke oplossing | Wie treedt op |
|---|---|---|
| Tikfout zonder gevolg voor wat verkocht is | Eenvoudige verbeterende akte | De notaris en de partijen, soms bij volmacht |
| Vergeten bijkomend perceel dat in de prijs begrepen was | Verbeterende akte die het oorspronkelijke akkoord vaststelt, overgeschreven | Alle partijen bij de oorspronkelijke akte |
| Afgesproken maar niet opgenomen erfdienstbaarheid | Verbeterende akte die ze vaststelt, overgeschreven | Verkoper en koper, en de eigenaar van het naburige erf als hij geen partij was |
| Bijkomend goed of andere prijs | Nieuwe verkoop, geen rechtzetting | De partijen, met registratierechten op het nieuwe voorwerp |
| Een partij weigert te tekenen | Vordering in rechte; het vonnis geldt als titel en wordt overgeschreven | De rechtbank, daarna de notaris |
De procedure
- De verbeterende akte is een authentieke akte, in principe verleden door de notaris die de oorspronkelijke akte verleed, met de notaris van de andere partij als er twee waren.
- Alle partijen bij de oorspronkelijke akte moeten optreden, of vertegenwoordigd zijn. Is een partij overleden, dan treden haar erfgenamen op; weigert ze, dan is een rechterlijke beslissing nodig.
- De akte wordt geregistreerd en overgeschreven op het kantoor van de Patrimoniumdocumentatie. Het Burgerlijk Wetboek onderwerpt aan de overschrijving de akten tot overdracht of vaststelling van onroerende zakelijke rechten, "alsmede van de daarin aangebrachte wijzigingen", en de vonnissen die als titel gelden (artikel 3.30). Zonder overschrijving is de rechtzetting niet tegenwerpelijk aan derden te goeder trouw (zie overschrijving).
- Voor de beschrijving van het goed eist de Hypotheekwet de ligging, de kadastrale beschrijving volgens een uittreksel van minder dan een jaar oud, de aard en de oppervlakte, en, als die gegevens sinds de laatste titel gewijzigd zijn, ook die van die titel (artikel 141). Vaak brengt net die vergelijking de fout aan het licht.
Wat de rechtzetting kost
- Registratierechten: een akte die enkel een reeds belaste overeenkomst vaststelt, zonder er iets aan toe te voegen, geeft in principe enkel aanleiding tot een vast recht. Brengt de rechtzetting een prijssupplement of een bijkomend goed aan het licht, dan is het evenredig recht op dat supplement verschuldigd.
- Kosten van openbaarmaking: de overschrijving geeft aanleiding tot een forfaitaire retributie van het kantoor Rechtszekerheid, 285 euro voor een akte verleden tot 31 december 2026 en 310 euro vanaf 1 januari 2027.
- Ereloon: is de fout aan het kantoor toe te schrijven, dan neemt de notaris vaak zijn ereloon voor zijn rekening. Komt ze uit onjuiste informatie van de partijen, dan dragen zij de kosten, in principe volgens wat het compromis bepaalde.
Die bedragen zijn indicatief: de notaris maakt een precieze afrekening op.
Valkuilen
- Denken dat een garage het huis "volgt": een apart gekadastreerd perceel moet uitdrukkelijk worden verkocht.
- Het kadaster uit de titel van 1985 overnemen zonder de huidige toestand na te gaan, of omgekeerd.
- Jaren laten verstrijken: de koper die doorverkoopt, ontdekt de fout op het slechtste moment, en de vroegere verkoper is soms overleden of onvindbaar (zie onvindbare eigenaar).
- Wat in werkelijkheid een nieuwe verkoop is, voorstellen als een "rechtzetting": de administratie kan ze herkwalificeren.
Terug naar de bron: het compromis
De meeste fouten in de akte komen uit het compromis: een perceel dat niet werd opgenomen, een oud kadaster dat werd overgenomen, een oppervlakte uit de titel die niet werd nagegaan. De notaris stelt de akte op aan de hand van het compromis en de titels; is het compromis onvolledig, dan plant de fout zich voort. Een precieze beschrijving in het compromis is dus de beste preventie (zie kadastrale documenten lezen, de eigendomstitel lezen en opmetingsplan).
In het compromis moet de beschrijving elk perceel vermelden met zijn sectie, nummer en oppervlakte, de bijhorigheden (garage, kelder, staanplaats) noemen, naar de eigendomstitel van de verkoper verwijzen en elk gekend verschil tussen titel en kadaster melden.
De reflexen om het te vermijden
- Alle verkochte percelen oplijsten, ook de apart gekadastreerde bijhorigheden
- Het recente kadaster en de titel vergelijken, en de afwijkingen aan de notaris melden
- De identiteiten nalezen op de identiteitsbewijzen
- Het opmetingsplan bij het compromis voegen als er een bestaat
- Het ontwerp van akte dat de notaris bezorgt nalezen en elk verschil melden (zie het ontwerp van akte nalezen)
Veelgestelde vragen
Hoe zet men een fout recht in een reeds ondertekende verkoopakte?
Met een verbeterende akte, in principe verleden door dezelfde notaris en ondertekend door alle partijen bij de oorspronkelijke akte. Ze wordt geregistreerd en daarna overgeschreven, zodat de rechtzetting tegenwerpelijk is aan derden.
Wat als de verkoper weigert de verbeterende akte te tekenen?
Gaat het er enkel om vast te stellen wat werd afgesproken, dan kan de koper de rechtbank vragen over de rechtzetting te oordelen. Het in kracht van gewijsde gegane vonnis geldt als titel en wordt overgeschreven.
Wie betaalt de verbeterende akte?
Dat hangt af van de oorsprong van de fout. Is ze aan het kantoor toe te schrijven, dan neemt de notaris vaak zijn ereloon voor zijn rekening. Er blijven rechten verschuldigd als de rechtzetting een prijssupplement of een bijkomend goed aan het licht brengt.
Zijn er registratierechten verschuldigd op een verbeterende akte?
Een akte die enkel een reeds belaste verkoop vaststelt, zonder er iets aan toe te voegen, geeft in principe enkel aanleiding tot een vast recht. Komt er een goed of een prijs bij, dan is het evenredig recht op dat supplement verschuldigd.
Kan men een fout jaren na de verkoop nog rechtzetten?
Ja, zolang de partijen of hun erfgenamen kunnen tekenen. Hoe langer men wacht, hoe moeilijker de rechtzetting wordt, omdat alle ondertekenaars of hun rechtverkrijgenden moeten worden teruggevonden.
Hoe vermijdt men fouten in de akte?
Door het goed al in het compromis precies te beschrijven, perceel per perceel, door de titel en het recente kadaster te vergelijken, en door het ontwerp van akte van de notaris vóór de ondertekening na te lezen.
Officiële bronnen
- Notaris.be: de kracht van de notariële akte
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikel 3.30 (overschrijving)
- Justel: Hypotheekwet, artikel 141 (beschrijving van de goederen)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.