Partijen bij de verkoop
Verkopen wanneer een eigenaar afwezig of onvindbaar is
Drie kinderen willen het huis van hun moeder verkopen, maar het vierde verbrak vijftien jaar geleden alle contact en niemand weet waar het woont. Zonder zijn handtekening is de verkoop onmogelijk. Het Belgische recht voorziet toch oplossingen, die min of meer tijd vergen naargelang de persoon gewoon onbereikbaar of echt verdwenen is. Zo benadert u ze vóór u een koper een aktedatum belooft.
Het principe: alle titularissen moeten instemmen
Om de volle eigendom van een goed te verkopen, moeten alle titularissen instemmen. De andere onverdeelde eigenaars kunnen niet in de plaats van wie ontbreekt tekenen, noch zonder hem verkopen. Een compromis dat zonder hem werd getekend, bindt enkel de ondertekenaars, en enkel voor wat zij kunnen verkopen (zie een onverdeeld aandeel verkopen en de sterkmaking). Men moet dus de erfgenaam die niet antwoordt, maar van wie men weet dat hij leeft, onderscheiden van de persoon van wie men niet weet of hij nog in leven is.
De gewoon onvindbare erfgenaam
- Opsporen: de notaris kan het rijksregister raadplegen en zo nodig een genealoog of erfgenamenzoeker inschakelen. Veel "verdwenen" personen worden teruggevonden op een adres in het buitenland.
- Contact opnemen: zodra het adres bekend is, kan de erfgenaam via een volmacht tekenen, ook vanuit het buitenland (zie volmacht).
- Via de gerechtelijke verdeling gaan: bij aanhoudend stilzwijgen of weigering kunnen de andere erfgenamen de rechtbank vragen uit de onverdeeldheid te treden. De aangestelde notaris-vereffenaar zet zijn werkzaamheden voort, ook als een partij afwezig is; hij stelt dat vast en kan onder meer de prijs ontvangen en er kwijting voor geven, niettegenstaande de afwezigheid of de weigering te tekenen (artikel 1214 van het Gerechtelijk Wetboek). Zie uit de onverdeeldheid treden.
De vermoedelijk afwezige persoon
Wanneer iemand sinds meer dan drie maanden niet meer verschijnt in zijn woon- of verblijfplaats en men niet weet of hij nog leeft, voorziet het oud Burgerlijk Wetboek (titel "Afwezigen", artikelen 112 en volgende) twee stappen:
- het vermoeden van afwezigheid, vastgesteld door de vrederechter op verzoek van elke belanghebbende of van de procureur des Konings. De vrederechter stelt een gerechtelijk bewindvoerder aan als de afwezige geen algemeen lasthebber achterliet. De bewindvoerder beheert de goederen; om een onroerend goed te vervreemden heeft hij een bijzondere machtiging van de vrederechter nodig;
- de verklaring van afwezigheid, uitgesproken door de familierechtbank vijf jaar na het vonnis van vermoeden, of zeven jaar na het laatste nieuws. Het verzoek wordt bekendgemaakt en het vonnis kan pas ten minste een jaar na de laatste bekendmaking worden uitgesproken. De verklaring heeft dan alle gevolgen van een overlijden, en de nalatenschap van de afwezige valt open.
Welke procedure, welke termijnen?
| Toestand | Oplossing | Wie beslist | Indicatieve termijn |
|---|---|---|---|
| Erfgenaam die leeft maar zwijgt | Opsporing, daarna volmacht | De erfgenaam zelf | Enkele weken |
| Erfgenaam die weigert of nooit antwoordt | Gerechtelijke verdeling en verkoop door de notaris-vereffenaar | De familierechtbank, daarna de notaris | Meerdere maanden |
| Persoon die meer dan drie maanden verdwenen is | Vermoeden van afwezigheid en gerechtelijk bewindvoerder | De vrederechter, die de verkoop machtigt | Meerdere maanden |
| Langdurige verdwijning | Verklaring van afwezigheid, daarna nalatenschap | De familierechtbank | Minstens vijf jaar na het vermoeden, of zeven jaar zonder nieuws, plus een jaar na de bekendmaking |
De verkoop met machtiging
Behoort een onroerend goed toe aan een vermoedelijk afwezige, dan heeft de gemachtigde verkoop een voordeel voor de koper: ze brengt overwijzing van de prijs mee ten behoeve van de ingeschreven hypothecaire en bevoorrechte schuldeisers, op voorwaarde dat ze werden opgeroepen, door de notaris bij een openbare verkoop of door de griffie in de machtigingsprocedure van een verkoop uit de hand (artikel 1326 van het Gerechtelijk Wetboek). De koper krijgt zo een vrij goed. Zie ook openbare verkoop of compromis.
Wat de makelaar in het compromis moet voorzien
- Alle titularissen van rechten identificeren vóór de tekoopstelling, op basis van de titel en de erfopvolging
- Geen compromis laten tekenen zolang de vertegenwoordiging van elke titularis niet verzekerd is, of enkel onder opschortende voorwaarde
- Een opschortende voorwaarde van machtiging door de vrederechter voorzien, met een realistische uiterste datum en het verval van het compromis als ze niet wordt verkregen
- De gerechtelijk bewindvoerder laten optreden, met een kopie van de beschikking die hem aanstelt
- De koper inlichten over de kalender en de onzekerheden, en het voorschot bij de notaris consigneren
Zie ook compromis onder voorwaarde van gerechtelijke machtiging en onbeheerde nalatenschap.
Valkuilen
- Een broer zich sterk laten maken voor de afwezige, in de hoop dat die zal bekrachtigen.
- Een onbereikbare erfgenaam verwarren met een vermoedelijk afwezige persoon: de procedures verschillen.
- De akte binnen vier maanden beloven terwijl een rechterlijke machtiging nodig is.
- Vergeten dat de gerechtelijk bewindvoerder niet kan verkopen zonder bijzondere machtiging.
Veelgestelde vragen
Kan men een geërfd huis verkopen als een erfgenaam onvindbaar is?
Niet zonder hem of zonder zijn vertegenwoordiger. Hij moet worden opgespoord en daarna via volmacht tekenen of, bij gebrek daaraan, verloopt de verkoop via een gerechtelijke verdeling waarin de notaris-vereffenaar ondanks zijn afwezigheid kan voortgaan.
Wat is het vermoeden van afwezigheid?
Het is de toestand van iemand die sinds meer dan drie maanden niet meer in zijn woonplaats verschijnt, zonder dat men weet of hij nog leeft. De vrederechter stelt het vast en stelt een gerechtelijk bewindvoerder aan om zijn goederen te beheren.
Mag de bewindvoerder van een afwezige een onroerend goed verkopen?
Enkel met een bijzondere machtiging van de vrederechter. Het compromis moet dus onder de opschortende voorwaarde van die machtiging worden gesloten.
Wanneer kan men de afwezigheid laten verklaren?
Vijf jaar na het vonnis van vermoeden van afwezigheid, of zeven jaar na het laatste nieuws. De familierechtbank doet uitspraak ten minste een jaar na de laatste bekendmaking van het verzoek.
Moet men wachten om een compromis te tekenen?
Het is beter de vertegenwoordiging van elke titularis te regelen vóór de ondertekening. Anders moet het compromis onder opschortende voorwaarde worden gesloten, met een realistische termijn.
Mag een broer tekenen voor de afwezige erfgenaam?
Hij kan zich sterk maken, maar hij verbindt de afwezige niet: bekrachtigt die niet, dan gaat de verkoop niet door en kan de sterkmaker de koper moeten vergoeden. Voor een onvindbare persoon is dat geen oplossing.
Officiële bronnen
- Justel: oud Burgerlijk Wetboek, boek I, titel IV (afwezigen)
- Notaris.be: samen erven (onverdeeldheid)
- Justel: Gerechtelijk Wetboek, artikelen 1214, 1226, 1227 en 1326
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.