Partijen bij de verkoop
Verkopen aan de zittende huurder
De huurder kent het goed, is gemotiveerd en de sleutels kunnen meteen overgaan. Een verkoop aan de huurder is vaak de eenvoudigste, maar er lopen twee contracten door elkaar: de huur die eindigt en de koop die begint. Het compromis moet de overgang van het ene naar het andere uitdrukkelijk regelen.
Wat gebeurt er met de huurovereenkomst?
Wordt de huurder eigenaar, dan eindigt de huur: niemand kan zijn eigen verhuurder zijn. Dat gebeurt op het ogenblik dat de huurder de eigendom verkrijgt, in principe bij de ondertekening van de authentieke akte en niet bij het compromis. Er is dus geen opzegging nodig en geen opzegvergoeding verschuldigd.
Tussen compromis en akte loopt de huur gewoon door. De modelclausule van het compromis bepaalt dat de koper, die huurder is, de afgesproken huur en het voorschot op de lasten blijft betalen tot de datum van de akte. De huur van de lopende maand wordt nadien pro rata verrekend, net als de lasten en de onroerende voorheffing, die vanaf de akte voor rekening van de koper zijn.
De huurwaarborg
De huurwaarborg behoort de huurder toe; hij waarborgt alleen diens verplichtingen als huurder. Eindigt de huur door de aankoop, dan moet hij worden teruggegeven, na aftrek van eventuele achterstallige huur of lasten. In de praktijk spreken partijen vaak af dat de waarborg op de dag van de akte wordt vrijgegeven en wordt aangewend voor een deel van de prijs of de kosten.
Een waarborg op een geïndividualiseerde rekening op naam van de huurder kan enkel worden vrijgegeven met een schriftelijk akkoord van beide partijen of een rechterlijke beslissing. In Wallonië bepaalt het woninghuurdecreet dat dit akkoord ten vroegste bij het einde van de huur wordt opgesteld (artikel 62, § 3): het wordt dus bij de akte getekend, niet bij het compromis. De waarborg bedraagt maximaal twee maanden huur in Brussel (artikel 248 van de Brusselse Huisvestingscode) en in Wallonië, en drie maanden in Vlaanderen.
De staat van het goed
De huurder-koper kent het goed beter dan een gewone koper: hij kan moeilijk een gebrek inroepen dat hij als bewoner kon vaststellen, want de vrijwaring voor verborgen gebreken dekt niet wat de koper kende. Omgekeerd ziet de verkoper die het goed in zijn huidige staat verkoopt in de praktijk af van een vergoeding voor huurschade: de plaatsbeschrijving bij het vertrek verliest haar nut, tenzij partijen een bepaalde schade willen regelen.
Twee punten verdienen toch een clausule: de werken die de huurder heeft uitgevoerd (inrichting, keuken, tuinhuis), die van hem worden zonder vergoeding, en de uitrusting die hem al toebehoort en dus niet in de verkoop is begrepen.
Het voorkeurrecht per gewest
| Gewest | Wettelijk recht van de woninghuurder | Gevolg wanneer de huurder koopt |
|---|---|---|
| Brussel | Voorkeurrecht van de huurder met een hoofdverblijfhuur (artikelen 247/1 tot 247/4 van de Brusselse Huisvestingscode, van kracht sinds 6 januari 2024), uit te oefenen binnen 30 dagen na het aanbod | Het recht dient er net voor om aan de huurder te verkopen; het compromis stelt dat vast en de huurder bevestigt schriftelijk dat hij koopt tegen de afgesproken voorwaarden |
| Wallonië | Geen algemeen wettelijk voorkeurrecht voor de huurder van een woning | Gewone verkoop; enkel eventuele openbare voorkooprechten worden nagegaan |
| Vlaanderen | Geen algemeen wettelijk voorkeurrecht voor de huurder van een woning | Gewone verkoop; de notaris raadpleegt de gewestelijke voorkooprechten |
In Brussel geldt het voorkeurrecht niet voor een huurovereenkomst van korte duur, tenzij die geacht wordt voor negen jaar te zijn gesloten. De wet sluit ook bepaalde verkopen uit, onder meer tussen bloed- of aanverwanten tot en met de derde graad, de verkoop van alleen de blote eigendom of het vruchtgebruik, en de verkoop van een volledig gebouw met meerdere verhuurde woningen. Wijken de voorwaarden voor de huurder-koper af van een eerder betekend aanbod, leg dat dan vast: elke verkoop die onder het voorkeurrecht valt, geldt als gesloten onder de opschortende voorwaarde dat het recht niet wordt uitgeoefend.
Bijzondere aandachtspunten
- Eventuele achterstallige huur bij de akte vereffend of op de prijs aangerekend, met een ondertekende afrekening
- Verplichte attesten afgeleverd zoals bij elke verkoop (EPC of EPB, elektriciteit, bodem, stedenbouw)
- Voor een appartement: inlichtingen van de syndicus vóór de ondertekening, zoals voor elke koper
- Onroerende voorheffing en lasten van mede-eigendom vanaf de akte voor rekening van de koper
- Instemming van de echtgenoot van de verkoper als het verhuurde goed de gezinswoning was (zeldzaam, maar na te gaan)
- In Vlaanderen: renovatieverplichting bij EPC-label E of F, die de huurder-eigenaar treft zoals elke koper
Valkuilen
- De huur niet meer betalen vanaf het compromis: de huur loopt tot de akte; een betalingsstop schept een achterstal die op de waarborg of de prijs wordt ingehouden.
- Betaalde huur van de prijs aftrekken zonder dat het is afgesproken: huur vergoedt het gebruik in het verleden. Een aanrekening bestaat alleen als ze op papier staat, zoals bij huurkoop.
- Het Brusselse voorkeurrecht vergeten wanneer meerdere huurders of gezinsleden in de woning gedomicilieerd zijn: het compromis vermeldt wie koopt.
- De waarborg te vroeg vrijgeven: valt de verkoop weg (krediet geweigerd), dan loopt de huur verder en staat de verhuurder zonder waarborg.
- Denken dat een koper die het goed kent geen attesten nodig heeft: de informatieplichten zijn dezelfde.
In het compromis
De clausule over het genot kiest de hypothese « de koper is huurder van het verkochte goed »: hij blijft huur en voorschot op de lasten betalen tot de akte, en de huur eindigt op die datum. Het compromis regelt daarnaast:
- de gegevens van de huurovereenkomst (datum, duur, huidige huur) en het al dan niet bestaan van achterstallen
- het lot van de huurwaarborg: vrijgave bij de akte, eventueel aangewend voor prijs of kosten
- de wederzijdse afstand van een plaatsbeschrijving bij vertrek en van huurschade, of net de lijst van te regelen schade
- het lot van de werken en de uitrusting van de huurder
- in Brussel: de vaststelling dat het voorkeurrecht door de koper wordt uitgeoefend of niet van toepassing is, met de reden
- wat er gebeurt als de financieringsvoorwaarde niet vervuld is: de huur loopt verder onder de bestaande voorwaarden
Zie ook de huurwaarborg bij de verkoop en de verkoop van een goed dat aan een derde verhuurd is.
Veelgestelde vragen
Wordt de betaalde huur van de prijs afgetrokken?
Nee, tenzij uitdrukkelijk afgesproken. Huur vergoedt het gebruik in het verleden. Willen partijen een deel van de huur op de prijs aanrekenen, dan moeten ze dat in het compromis schrijven, en de notaris houdt er in de akte rekening mee.
Moet de huurder opzeggen?
Nee. De huur eindigt vanzelf wanneer de huurder eigenaar wordt, in principe bij de ondertekening van de akte. Tot dan blijft de huur verschuldigd volgens de huurovereenkomst.
Wat gebeurt er met de huurwaarborg?
Die gaat terug naar de huurder, na aftrek van wat hij nog uit de huur zou verschuldigd zijn. Meestal wordt hij op de dag van de akte vrijgegeven, met een schriftelijk akkoord van beide partijen, en kan hij dienen voor een deel van de prijs of de kosten.
Moet in Brussel het voorkeurrecht worden aangeboden aan de huurder die koopt?
Het voorkeurrecht moet de huurder net toelaten te kopen: is hij zelf de koper, dan stelt het compromis dat vast. De notaris gaat na of geen andere gerechtigde die in de woning gedomicilieerd is zich erop kan beroepen en legt de toestand vast, eventueel met een schriftelijke verzaking.
Wat als het krediet van de huurder geweigerd wordt?
De verkoop valt weg als het compromis een financieringsvoorwaarde bevat, en de huur loopt verder zoals voorheen. Daarom mag de huurwaarborg niet vóór de akte worden vrijgegeven.
Moet de verkoper attesten leveren aan een huurder die het goed kent?
Ja. EPC of EPB-certificaat, elektrische keuring, bodemattest, stedenbouwkundige inlichtingen en, voor een appartement, de inlichtingen van de syndicus zijn verschuldigd zoals voor elke koper.
Officiële bronnen
- Justel: Brusselse Huisvestingscode (voorkeurrecht, art. 247/1 tot 247/4; huurwaarborg, art. 248)
- Wallex: Waals decreet van 15 maart 2018 betreffende de woninghuur
- Notaris.be: mijn onroerend goed verkopen, wat met mijn huurders?
- Notaris.be: nieuw voorkeurrecht voor Brusselse huurders
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.