Bijzondere panden en situaties
Verkopen en huurder blijven
Een oudere persoon wil liquiditeit vrijmaken zonder te verhuizen, een ondernemer heeft geld nodig voor zijn bedrijf, een koppel in moeilijkheden wil een beslag vermijden. Zijn woning aan een investeerder verkopen en ze meteen huren is een oplossing die terrein wint. Ze moet zorgvuldig worden opgebouwd, want de verkoper wordt de zwakke partij: hij heeft enkel nog een huurovereenkomst, waarvan de stevigheid afhangt van haar duur, haar bedingen en haar openbaarheid. Dit zijn het mechanisme, de bescherming per Gewest, een rekenvoorbeeld en de punten van het compromis.
Het mechanisme, en het verschil met lijfrente
De eigenaar verkoopt zijn goed tegen de marktprijs, of met een onderhandelde korting, en sluit tegelijk met de koper een huurovereenkomst die hem toelaat er te blijven wonen. Hij ontvangt de prijs en betaalt huur. Hij behoudt geen enkel zakelijk recht: hij is enkel nog huurder.
| Formule | Recht van de verkoper op de woning | Wat hij ontvangt | Wat hij betaalt |
|---|---|---|---|
| Verkoop gevolgd door huur | Huurovereenkomst (persoonlijk recht) | De volledige prijs bij de akte | Huur |
| Bewoonde lijfrente | Voorbehouden bewoningsrecht, vaak een vruchtgebruik of recht van bewoning | Een boeket en een rente | In principe de lasten van de bewoner |
| Verkoop met voorbehoud van vruchtgebruik of bewoning | Zakelijk recht, tegenwerpelijk aan elke latere koper | De prijs van de blote eigendom | De lasten van de vruchtgebruiker |
De bescherming van de verkoper-huurder per Gewest
De huurovereenkomst is een huur voor hoofdverblijfplaats, onderworpen aan de regeling van het Gewest waar het goed ligt. Standaard duurt ze negen jaar, en kan de verhuurder ze vervroegd beëindigen voor eigen bewoning, voor werken of zonder motief tegen vergoeding. Maar de partijen kunnen afspreken die mogelijkheden uit te sluiten of te beperken.
| Bescherming | Brussel | Wallonië | Vlaanderen |
|---|---|---|---|
| Vervroegde opzeggingen door de verhuurder uitsluiten | Mogelijk bij beding (artikel 237, §§ 2 tot 4, van de Brusselse Huisvestingscode) | Mogelijk bij beding (artikel 55, §§ 2 tot 4, van het decreet van 15 maart 2018) | Na te gaan volgens het Vlaams Woninghuurdecreet |
| Levenslange huur | Mogelijk, volgens de regels van de Code | Mogelijk bij geschrift; ze eindigt bij het overlijden van de huurder en ontsnapt aan de vervroegde opzeggingen, behoudens andersluidend akkoord (artikel 55, § 8) | Mogelijk, volgens de regels van het decreet |
| Voorkeurrecht als de investeerder doorverkoopt | Ja, bij een huur van negen jaar, als de huurder in de woning gedomicilieerd is (artikel 247/1) | Neen | Neen |
In de drie Gewesten moet de huurovereenkomst geregistreerd worden om vaste datum te krijgen, en moet een huur van meer dan negen jaar of levenslang overgeschreven worden: anders wordt haar duur tegenover een latere koper verminderd tot de lopende periode van negen jaar (artikel 3.30 van het Burgerlijk Wetboek, zie overschrijving).
Rekenvoorbeeld
Een woning in Namen is 300.000 euro waard. De eigenaar, 72 jaar, verkoopt ze voor 270.000 euro aan een investeerder en huurt ze voor 1.000 euro per maand met een overgeschreven levenslange huurovereenkomst, zonder opzeggingsmogelijkheid voor de verhuurder. De investeerder betaalt 12,5 % registratierechten, of 33.750 euro, en de aktekosten. De verkoper ontvangt 270.000 euro bij de akte; zonder indexatie bereikt zijn huur dat bedrag na 270 maanden, of 22 en een half jaar. De korting van 30.000 euro komt overeen met 30 maanden huur: ze moet verklaard worden door de zekerheid die de verkoper krijgt, niet door zijn dringende toestand. De berekening is indicatief.
De risico's
- Een te lage prijs, opgelegd door een koper die van de dringendheid profiteert: de verkoop kan in bepaalde gevallen worden aangevochten wegens benadeling of wilsgebrek (zie wilsgebreken), maar het verhaal is moeilijk.
- Een huur die over de looptijd en met de indexatie meer bedraagt dan de verkoper kan dragen: wanbetaling leidt tot ontbinding van de huur en uithuiszetting.
- De doorverkoop van het goed door de investeerder: de geregistreerde en overgeschreven huur beschermt de verkoper, een slecht opgestelde huurovereenkomst stelt hem bloot aan een opzegging.
- Een slecht opgesteld recht van terugkoop, dat als verkoop met recht van wederinkoop kan worden geherkwalificeerd (zie recht van wederinkoop).
- Voor een kwetsbare persoon is bijzondere waakzaamheid nodig over zijn handelingsbekwaamheid en toestemming (zie oudere of kwetsbare verkoper).
Valkuilen
- Het compromis tekenen zonder de tekst van de huurovereenkomst: de verkoper verbindt zich tot verkopen zonder te weten onder welke voorwaarden hij blijft.
- Genoegen nemen met een standaardhuur van negen jaar, met alle opzeggingsmogelijkheden van de verhuurder.
- De overschrijving van een levenslange huur of een huur van meer dan negen jaar vergeten.
- Het onderhoud en de grote herstellingen aan de koper laten zonder de verdeling vast te leggen.
Beide overeenkomsten samen opstellen
- De ondertekende of geparafeerde huurovereenkomst bij het compromis voegen, zodat verkoop en huur één geheel vormen
- De ingangsdatum van de huur op de dag van de akte bepalen, en de eerste huurbetaling
- De duur (lang of levenslang) en de uitsluiting of beperking van de vervroegde opzeggingen door de verhuurder vastleggen
- De registratie voorzien en, bij een huur van meer dan negen jaar of levenslang, de overschrijving
- De plaatsbeschrijving, de verdeling van de werken en de indexatie preciseren
- Het evenwicht van de verrichting laten nagaan door de notaris, die beide partijen adviseert
Veelgestelde vragen
Kan men zijn huis verkopen en er blijven wonen?
Ja, door met de koper een huurovereenkomst te sluiten die ingaat op de dag van de akte. De verkoper wordt huurder, beschermd door de gewestelijke regels van de huur voor hoofdverblijfplaats. De huurovereenkomst moet bij het compromis worden gevoegd, zodat beide verbintenissen één geheel vormen.
Wat is het verschil met lijfrente?
Bij bewoonde lijfrente of verkoop met voorbehoud van een recht van bewoning behoudt de verkoper een zakelijk bewoningsrecht. Bij verkoop gevolgd door huur ontvangt hij de volledige prijs bij de akte, maar is hij enkel nog huurder en betaalt hij huur.
Is de verkoper-huurder beschermd als de investeerder het goed doorverkoopt?
Ja als de huurovereenkomst geregistreerd is, en overgeschreven als ze meer dan negen jaar duurt of levenslang is. In Brussel geniet de huurder met een huur van negen jaar die in de woning gedomicilieerd is bovendien een voorkeurrecht bij verkoop.
Kan men de koper beletten op te zeggen om het goed zelf te betrekken?
Ja. In Brussel en Wallonië laten de teksten de partijen uitdrukkelijk toe de vervroegde opzeggingsmogelijkheden van de verhuurder uit te sluiten of te beperken. In Wallonië ontsnapt een schriftelijke levenslange huur bovendien aan die opzeggingen, behoudens andersluidend akkoord.
Wie betaalt de registratierechten bij een sale and rent back?
De investeerder, zoals elke koper. Omdat hij het goed niet bewoont, geniet hij niet de regelingen voor de eigen woning: hij betaalt in principe het volle tarief van zijn Gewest. De huurovereenkomst wordt bovendien geregistreerd, en zo nodig overgeschreven.
Officiële bronnen
- Wallex: Waals decreet van 15 maart 2018 betreffende de woninghuurovereenkomst (artikel 55)
- SPW Logement: de huurovereenkomst voor het leven (Franstalig)
- Justel: Brusselse Huisvestingscode, artikelen 237 en 247/1
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikel 3.30
- Notaris.be: wat is een verkoop op lijfrente?
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.