Stappen van de verkoop

De dubbele verkoop: wanneer de verkoper hetzelfde pand twee keer verkoopt

Tussen het compromis en de akte heeft de koper al rechten op het goed, maar derden weten daar niets van. Een onbetrouwbare, of gewoon slordige, verkoper kan dus met een tweede koper tekenen, die als eerste de akte verlijdt. Wie het haalt volgens het Burgerlijk Wetboek, wat de uitgewonnen koper kan krijgen, en hoe makelaar en notaris die situatie voorkomen.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

De regel: de overschrijving beslist

Naar Belgisch recht kan de koop de eigendom al bij het akkoord van de partijen overdragen, ook al stellen de meeste compromissen die overdracht uit tot de dag van de akte (zie eigendomsoverdracht). Maar akten onder levenden die een zakelijk recht op een onroerend goed overdragen, moeten worden overgeschreven in de registers van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie (artikel 3.30, § 1, van het Burgerlijk Wetboek). Zolang dat niet gebeurd is, zijn ze niet tegenwerpelijk aan derden te goeder trouw die een concurrerend recht op het goed hebben (artikel 3.30, § 2).

Alleen vonnissen, authentieke akten en onderhandse akten waarvan de handtekeningen in rechte of voor een notaris erkend zijn, worden tot de overschrijving toegelaten (artikel 3.31). Een gewoon compromis, getekend op het makelaarskantoor, wordt dus nooit overgeschreven. Gevolg: verkoopt de verkoper daarna aan een tweede koper te goeder trouw die zijn akte als eerste laat overschrijven, dan wordt die tweede koper eigenaar tegenover iedereen. Die regels zijn federaal en gelden op dezelfde manier in de drie Gewesten.

De goede trouw van de tweede koper

De bescherming speelt enkel ten gunste van de derde te goeder trouw. De tweede koper die wist dat het goed al verkocht was, bijvoorbeeld omdat de makelaar het hem zei, omdat hij de vermelding "verkocht" zag of omdat hij een naaste van de verkoper is, kan zich niet op de overschrijving beroepen. De eerste koper kan dan laten erkennen dat de tweede verkoop hem niet tegenwerpelijk is.

Het bewijs van de kwade trouw rust op de eerste koper: berichten, advertenties ingetrokken met de vermelding "verkocht", getuigenissen, familie- of zakenbanden tussen verkoper en tweede koper, een abnormaal lage prijs. De goede trouw wordt beoordeeld op het ogenblik dat de tweede koper zijn recht verkrijgt.

Concreet voorbeeld: de chronologie beslist

DatumGebeurtenisGevolg
2 maartCompromis met koper A, prijs 300.000 €, waarborg van 30.000 € gestort aan de verkoper, akte binnen vier maandenGeldige verkoop tussen verkoper en A
20 maartDe verkoper tekent met B, die van de eerste verkoop niets weet, voor 320.000 €Geldige tweede verkoop tussen verkoper en B
15 aprilAuthentieke akte met B, in de dagen nadien overgeschrevenB wordt eigenaar tegenover iedereen
JuniA ontdekt de situatie bij de voorbereiding van zijn akteA kan het goed niet meer krijgen, maar keert zich tegen de verkoper

Met een schadebeding van 10 % van de prijs, gebruikelijk in compromissen, kan A van de verkoper de teruggave van zijn waarborg van 30.000 € en een forfaitaire vergoeding van 30.000 € eisen, naast de gemaakte kosten. Werd de waarborg op de rekening van de verkoper gestort en is die onvermogend, dan dreigen die rechten theoretisch te blijven. Had B de eerste verkoop gekend, dan had A tegen hem kunnen optreden om de tweede verkoop niet-tegenwerpelijk te laten verklaren.

Het verhaal van de eerste koper

  • Tegen de verkoper: ontbinding van de verkoop, teruggave van de waarborg en schadevergoeding, vaak het schadebeding uit het compromis (zie wanprestatie). Volgens de gebruikelijke compromissen draagt de verkoper ook de kosten en rechten van de ontbonden verkoop.
  • Tegen de tweede koper te kwader trouw: vordering tot niet-tegenwerpelijkheid van de tweede verkoop, waardoor de eerste koper het goed kan krijgen.
  • Tegen de makelaar die de tweede verkoop willens en wetens mogelijk maakte, of zijn voorzichtigheidsplicht miskende (zie aansprakelijkheid van de makelaar).

Een strafklacht kan ook worden overwogen wanneer de verkoper twee waarborgen incasseerde. De eerste koper heeft er belang bij snel te handelen en zich te laten bijstaan door een advocaat, zeker voordat de tweede koper het goed doorverkoopt of met een hypotheek bezwaart.

Wat de koper echt beschermt

  • Een korte termijn tot de akte: alleen de overschrijving maakt de koper onaantastbaar. Compromissen voorzien meestal vier maanden; niets belet een kortere termijn (zie termijn van de akte).
  • De waarborg op een derdenrekening: bij een notaris gestort, blijft hij tot de akte geblokkeerd op naam van de koper en verdwijnt hij niet met een onbetrouwbare verkoper (zie de waarborg).
  • De onmiddellijke overdracht aan de notaris: de notaris van de koper vraagt een hypothecaire staat op en kan een andere verkoop of een beslag opmerken.
  • Een erkenning van de handtekeningen voor een notaris: in theorie maakt ze de overschrijving van het compromis mogelijk (artikel 3.31), maar ze wordt in de praktijk zelden gebruikt; men verkiest een snelle akte.
  • Voor een conventionele optie of een voorkeurrecht is overschrijving mogelijk (artikel 3.30, § 1, 5°), mits het in de vereiste vorm wordt vastgelegd (zie aankoopoptie en voorkeurrecht).

Valkuilen en rol van de makelaar

  • De advertentie intrekken en de andere kandidaten schriftelijk inlichten zodra er getekend is
  • De waarborg nooit op de rekening van de verkoper laten storten
  • Het ondertekende compromis nog dezelfde dag aan de notarissen bezorgen
  • Niet verder laten bezoeken "voor het geval" de eerste koper geen krediet krijgt: de makelaar die een tweede bod laat tekenen op een al verkocht goed, is aansprakelijk
  • Bij een opschortende voorwaarde duidelijk bepalen wie mag worden ingelicht en op welke datum de voorwaarde vervuld is
  • Voor een gevoelig dossier (verkoper in financiële moeilijkheden, conflictueuze onverdeeldheid) een nabije aktedatum voorzien

Veelgestelde vragen

Wie wordt eigenaar als een goed twee keer verkocht wordt?

Tegenover derden: wie zijn authentieke akte als eerste laat overschrijven, op voorwaarde dat hij te goeder trouw is (artikel 3.30 van het Burgerlijk Wetboek). De eerste koper behoudt zijn verhaal tegen de verkoper.

Beschermt het compromis de koper tegen een tweede verkoop?

Niet volledig. Een onderhands compromis wordt enkel overgeschreven als de handtekeningen in rechte of voor een notaris erkend zijn (artikel 3.31), wat zelden gebeurt. In de praktijk maakt alleen de overgeschreven authentieke akte de verkoop aan iedereen tegenwerpelijk.

Wat kan de eerste koper doen?

Van de verkoper de ontbinding, de teruggave van de waarborg en schadevergoeding eisen, vaak het schadebeding uit het compromis, en optreden tegen de tweede koper als hij diens kwade trouw bewijst.

Hoe bewijst u dat de tweede koper te kwader trouw was?

Met elk element waaruit blijkt dat hij de eerste verkoop kende: berichten, een advertentie met de vermelding "verkocht", een getuigenis van de makelaar, een familie- of zakenband met de verkoper, een abnormale prijs. Het bewijs rust op de eerste koper.

Kan de makelaar aansprakelijk zijn voor een dubbele verkoop?

Ja, als hij een tweede bod of een tweede compromis liet tekenen terwijl hij wist dat het goed al verkocht was, of als hij onvoorzichtig was, bijvoorbeeld door de advertentie online te laten staan.

Hoe kan de koper het risico beperken?

Door de waarborg op de derdenrekening van een notaris te laten storten, het compromis meteen aan de notaris te bezorgen en een nabije aktedatum te voorzien.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook