Stappen van de verkoop
De aansprakelijkheid van de makelaar die het compromis opstelt
Het compromis opstellen is de verkoop opstellen: de notaris neemt in grote lijnen over wat de partijen hebben ondertekend. De makelaar die de pen vasthoudt, is dus aansprakelijk als de tekst onvolledig, onjuist of niet aangepast is aan het Gewest en aan de toestand van de partijen. Hieronder leest u hoe die aansprakelijkheid werkt, welke fouten het vaakst voor de rechter komen, welke stukken u per Gewest moet verzamelen en hoe u zich beschermt.
Een versterkte middelenverbintenis
De makelaar die het compromis opstelt, moet dat doen met de bekwaamheid en voorzichtigheid van een normaal zorgvuldige professional in dezelfde omstandigheden. Hij staat niet in voor het resultaat, maar moet de beschikbare informatie verzamelen, controleren en correct in de overeenkomst vertalen. Hoe meer hij als specialist optreedt, hoe strenger de rechter oordeelt.
Zijn aansprakelijkheid speelt op twee niveaus:
- tegenover zijn opdrachtgever (meestal de verkoper die hem de verkoopopdracht gaf): contractuele aansprakelijkheid, op grond van de opdracht;
- tegenover de andere partij (de koper), met wie hij geen contract heeft: buitencontractuele aansprakelijkheid, sinds 1 januari 2025 geregeld in boek 6 van het Burgerlijk Wetboek. Die vereist een fout, schade en een oorzakelijk verband tussen beide.
Het model van compromis vermeldt bovenaan de voorwaarden wie als opsteller optrad, en een rubriek "vastgoedmakelaar" noemt het door het BIV erkende kantoor dat de verkoop onderhandelde. Dat is geen formaliteit: het bewijst wie de pen vasthield.
De meest voorkomende fouten
- Laten tekenen zonder bodemattest, EPC of informatie van de syndicus, terwijl die vóór de ondertekening moeten worden bezorgd.
- Een eigenaar vergeten, de echtgenoot voor de gezinswoning of de vruchtgebruiker.
- Een onnauwkeurige financieringsvoorwaarde opstellen (bedrag, termijn, kennisgeving, gevolg van het stilzwijgen).
- Onjuiste of onvolledige stedenbouwkundige informatie overnemen (aantal woongelegenheden, bestemming, werken zonder vergunning).
- Een voorkooprecht, een erfdienstbaarheid uit de titel of een lopende huur over het hoofd zien.
- Een termijn omzetten ("tien dagen" wordt "twee weken") of kalenderdagen en werkdagen verwarren.
De sanctie gaat van het dragen van kosten (nieuw attest, aanhangsel) tot de vergoeding van een ontbonden verkoop of een minderwaarde.
Wat u vóór de ondertekening moet verzamelen, per Gewest
Het compromis dat de makelaar opstelt, moet rekening houden met het Gewest van het goed. De belangrijkste controlepunten:
| Punt | Brussel | Wallonië | Vlaanderen |
|---|---|---|---|
| Energie | EPB-certificaat vanaf de publiciteit | EPB-certificaat vanaf de tekoopstelling | EPC vanaf de publiciteit |
| Bodem | Bodemattest van Leefmilieu Brussel | Uittreksel uit de BDES | Bodemattest van OVAM, vóór het compromis |
| Asbest | Geen verplicht attest | Geen verplicht attest | Asbestattest voor een constructie van vóór 2001 |
| Stedenbouw | Stedenbouwkundige inlichtingen | Stedenbouwkundige informatie | Stedenbouwkundige informatie en maatregelenregister |
| Overstroming | Geen specifieke gewestelijke vermelding | Vermelding van het overstromingsrisico | P- en G-score in publiciteit en akte |
| Voorkoop | Voorkoopperimeters | Voorkooprechten van het CoDT, pacht | E-voorkooploket |
De gids over de documenten licht elk attest toe. De elektrische keuring en, als er sinds 2001 werken werden uitgevoerd, het postinterventiedossier gelden in de drie Gewesten.
De adviesplicht
De makelaar moet de partijen wijzen op de risico's die hij ziet, ook als niemand hem iets vraagt: een zwak EPC-label dat in Vlaanderen een renovatieplicht meebrengt, een stookolietank, een verhuurd goed, een mede-eigendom die grote werken heeft beslist. Gaat de situatie zijn bevoegdheid te boven (onvereffende nalatenschap, verkoper-vennootschap, stedenbouwkundige inbreuk, verontreiniging, verkoop aan een niet-inwoner), dan raadt hij hen aan de notaris te raadplegen vóór de ondertekening.
Dat advies moet bewezen kunnen worden. Een vermelding in het compromis ("de partijen erkennen te zijn ingelicht over…") of een mail vóór de ondertekening volstaat vaak. Een mondeling advies zonder spoor is bij een geschil nagenoeg niets waard.
De beroepsverzekering
De door het BIV erkende makelaar moet gedekt zijn door een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Die vergoedt het slachtoffer van een fout, maar niet de opzettelijke fouten, en voorziet een vrijstelling die de makelaar zelf draagt. Controleer ook de plafonds per schadegeval: een ontbonden verkoop kan de dekking overschrijden.
Een vaak voorkomende verwarring betreft de verzekering "accidenteel overlijden van de koper": die van het notariaat dekt enkel het compromis dat een notaris opstelt. Stelt de makelaar op, dan geldt zijn eigen polis, als hij er een heeft, onder de voorwaarden die ze bepaalt (bedrag van de betaalde waarborg, betalingstermijn, briefhoofd van het kantoor). Het compromis neemt de clausule van die polis over, of belooft niets.
In het compromis
- De identiteit van de opsteller en van het kantoor, met zijn BIV-erkenningsnummer
- De lijst van de overhandigde bijlagen (gewestelijke attesten, titel, informatie van de syndicus, plannen), geparafeerd
- De verklaringen van de verkoper over wat enkel hij weet (erfdienstbaarheden, gebreken, werken, geschillen)
- De waarschuwingen aan de partijen, zwart op wit
- De vrije notariskeuze van elke partij, zonder meerkosten
- De termijnen in de eenheid van het bod, met hun vertrekpunt
De beste bescherming blijft een beproefd model van compromis, aangepast aan het Gewest, en een controlelijst die vóór elke ondertekening systematisch wordt doorlopen.
Veelgestelde vragen
Is de makelaar aansprakelijk als de verkoper tegen hem gelogen heeft?
In principe niet, als hij de leugen redelijkerwijs niet kon ontdekken. Hij moet wel nagaan wat gemakkelijk na te gaan is: een attest, stedenbouwkundige inlichtingen, de eigendomstitel. Neemt hij een duidelijk twijfelachtige bewering zonder controle over, dan kan hij de aansprakelijkheid met de verkoper delen.
Verbetert de notaris de fouten van het compromis?
De notaris kan een probleem vaststellen en een oplossing voorstellen, maar kan niet alleen wijzigen wat de partijen hebben ondertekend. Een verbetering vraagt hun akkoord, vaak via een aanhangsel. Zo niet, dan kan een belangrijke fout tot een geschil en zelfs tot de ontbinding van de verkoop leiden.
Volstaat een standaardmodel?
Het moet aangepast zijn aan het Gewest van het goed en aan de situatie van de partijen. Een Brussels model voor een Vlaams goed vergeet bijvoorbeeld het asbestattest en de overstromingsscores. Een niet aangepast model is een vaak voorkomende bron van aansprakelijkheid.
Hoelang blijft de makelaar blootgesteld?
De aansprakelijkheidsvordering is onderworpen aan de gemeenrechtelijke verjaringstermijnen, die in jaren worden geteld. Een gebrek in het compromis kan de makelaar dus lang na de akte worden verweten. Bewaar het volledige dossier van elke verkoop, ook de mailwisseling.
Kan de koper rechtstreeks tegen de makelaar optreden?
Ja, op buitencontractuele grond, als hij een fout van de makelaar, schade en een verband tussen beide bewijst. Dat is bijvoorbeeld zo wanneer de makelaar onjuiste informatie voorstelde die de aankoop bepaalde.
Kan de makelaar zijn aansprakelijkheid in het compromis beperken?
Hij kan zich niet bevrijden van zijn zware fout of zijn bedrog. Een clausule die de controle van alle informatie op de partijen afwentelt, beschermt hem niet tegen wat een zorgvuldige professional had moeten nagaan.
Officiële bronnen
- BIV: deontologie van de vastgoedmakelaar
- BIV: uitleg over de BIV-verzekering
- Notaris.be: notarissen gaan voor verkoopovereenkomst in heldere taal
- Justel: Burgerlijk Wetboek, boek 5 "Verbintenissen"
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.