Na het compromis

Terugkomen op een ondertekend compromis: wat kan en wat niet

Een koper die te snel tekende, een verkoper die spijt heeft van zijn prijs: de vraag komt vaak terug. Het korte antwoord is dat het compromis bindt vanaf de ondertekening. Toch bestaan er enkele uitwegen, elk met hun voorwaarden en hun kostprijs, die u moet kennen vóór u een partij adviseert.

Bijgewerkt op · 5 min leestijd

Geen bedenktijd

Het Belgische recht voorziet geen herroepingstermijn voor de aankoop van een bestaand onroerend goed. Het compromis is een volkomen verkoop zodra de partijen het eens zijn over het goed en de prijs: de authentieke akte stelt die enkel vast. Het herroepingsrecht van het Wetboek van economisch recht voor overeenkomsten op afstand of buiten de verkoopruimte geldt niet voor overeenkomsten over de verwerving van een onroerend goed.

Hetzelfde geldt voor een aankoopbod dat de verkoper aanvaard heeft: de verkoop is gesloten, ook al werd nog geen compromis ondertekend.

De opschortende voorwaarden

De meest voorkomende uitweg is het niet vervuld worden van een opschortende voorwaarde, typisch de weigering van het krediet. Dan moet de voorwaarde wel voorzien zijn, precies omschreven (bedrag, looptijd, termijn), en moet de koper de nodige stappen binnen de termijn gezet hebben: een partij die zelf de vervulling van de voorwaarde verhindert, kan er zich niet op beroepen. Zie onze gids over de opschortende voorwaarden.

Een herroepingsbeding, enkel als het geschreven staat

De partijen kunnen overeenkomen dat een van hen binnen een bepaalde termijn van de verkoop kan afzien, tegen verlies van een som (handgeld) of betaling van een vergoeding. Dat beding moet uitdrukkelijk zijn: zonder beding is een voorschot gewoon een vervroegde betaling van de prijs en laat het niet toe zich los te maken. Zie onze gids over handgeld en herroepingsrecht.

Het onderling akkoord en de fiscale kostprijs

  • De partijen kunnen de verkoop altijd in onderling akkoord beëindigen, schriftelijk. De overeenkomst regelt het lot van het voorschot, een eventuele vergoeding voor de verkoper voor de onbeschikbaarheid van het pand, de gemaakte kosten en de commissie van de makelaar.
  • De ontbindingsovereenkomst en het ontbonden compromis worden samen ter registratie aangeboden. In Vlaanderen wordt de ontbinding, als het compromis geen authentieke akte is en minder dan een jaar oud is, geregistreerd tegen 10 euro, en wordt het al betaalde verkooprecht teruggegeven onder aftrek van 10 euro, op verzoek ingediend binnen vijf jaar.
  • In Brussel en Wallonië voorziet het Wetboek der registratierechten een vergelijkbaar mechanisme: ga de voorwaarden na met de notaris vóór u tekent.

Indicatief voorbeeld in Vlaanderen: een compromis van 300 000 euro werd geregistreerd en er werd 36 000 euro verkooprecht betaald tegen 12 %. Wordt het acht maanden later minnelijk ontbonden, dan geeft dat recht op een teruggave van 35 990 euro. Na meer dan een jaar is teruggave langs deze weg niet meer mogelijk. Zie onze gids over de ontbinding in onderling akkoord.

De vernietiging door de rechter

  • Dwaling over een wezenlijke eigenschap van het pand, bedrog (verzwegen informatie of doorslaggevende leugen), geweld of misbruik van omstandigheden: de rechter kan de verkoop vernietigen. Het moet bewezen worden, en de grove dwaling van een koper die niets nakeek, is niet verschoonbaar.
  • Benadeling: de verkoper die verkocht heeft voor minder dan vijf twaalfden van de waarde van het pand kan de vernietiging vragen binnen twee jaar na de verkoop. Voor een pand van 420 000 euro is bijvoorbeeld een prijs van minder dan 175 000 euro nodig. Dat mechanisme speelt nooit in het voordeel van de koper.
  • Onbekwaamheid of gebrek aan bevoegdheid van een ondertekenaar, of schending van een regel van openbare orde (bijvoorbeeld het asbestattest in Vlaanderen, waarvan het ontbreken de koper een nietigheidsvordering geeft). Zie onze gidsen over echtgenoten, vennootschappen en de nietigheid van het compromis.

En als een partij gewoon weigert de akte te tekenen?

Dan begaat ze een contractuele fout. In het gangbare model stelt de andere partij haar in gebreke; gebeurt er binnen vijftien dagen niets, dan kan ze kiezen tussen de gedwongen uitvoering (de rechter beveelt het verlijden van de akte, en zijn vonnis kan als titel gelden) en de ontbinding van de verkoop met een forfaitaire vergoeding, meestal 10 % van de prijs. Bij een prijs van 300 000 euro is de nalatige partij dus 30 000 euro verschuldigd, vermeerderd met de kosten en de eventuele registratierechten. Zie onze gids over wanprestatie van een partij.

Valkuilen

  • Denken dat er een bedenktijd van enkele dagen bestaat, zoals in Frankrijk: die bestaat in België niet.
  • De termijn van een opschortende voorwaarde laten verstrijken zonder de verkoper te schrijven, en ze nadien willen inroepen.
  • Een minnelijke ontbinding tekenen zonder het lot van het voorschot en van de makelaarscommissie te regelen.
  • Langer dan een jaar wachten om te ontbinden, terwijl de teruggave van de rechten dan onmogelijk wordt.

In het compromis

  • Precieze opschortende voorwaarden, met een termijn en de manier om de andere partij te informeren
  • In voorkomend geval een uitdrukkelijk herroepingsbeding, met zijn termijn en zijn prijs
  • De sancties bij wanprestatie: ingebrekestelling, gedwongen uitvoering of ontbinding, bedrag van de vergoeding
  • Het voorschot gestort op de derdenrekening van de notaris, zodat het zonder geschil kan worden teruggegeven of vrijgegeven

Veelgestelde vragen

Heeft de koper enkele dagen om van mening te veranderen na het compromis?

Nee. In België bestaat geen wettelijke bedenktijd voor de aankoop van een bestaand pand. Enkel een uitdrukkelijk beding in het compromis, zoals een herroepingsbeding, kan er een voorzien.

Kan een verkoper die na het compromis een beter bod krijgt, terugkrabbelen?

Nee. De verkoop is gesloten. Weigert hij de akte te verlijden, dan kan de koper de gedwongen uitvoering verkrijgen of de ontbinding met de voorziene vergoeding, vaak 10 % van de prijs.

Kan de koper zich op benadeling beroepen als hij te veel betaalde?

Nee. De vernietiging wegens benadeling staat enkel open voor de verkoper, bij een prijs onder vijf twaalfden van de waarde. De koper moet zich op dwaling of bedrog steunen, als hij die kan bewijzen.

Kost een compromis ontbinden in onderling akkoord registratierechten?

Niet noodzakelijk. In Vlaanderen wordt de ontbinding van een compromis van minder dan een jaar geregistreerd tegen 10 euro en worden de betaalde rechten teruggegeven onder aftrek van 10 euro. In Brussel en Wallonië gaat de notaris het toepasselijke stelsel na.

Laat een kredietweigering altijd toe uit het compromis te stappen?

Enkel als het compromis een opschortende voorwaarde van financiering bevat en de koper binnen de termijn echte stappen heeft gezet. Hij moet de weigering van de bank kunnen voorleggen.

Officiële bronnen

Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.

Lees ook