Clausules opstellen
De prijs betaalbaar op termijn
Soms aanvaardt de verkoper in meerdere keren te worden betaald, bijvoorbeeld binnen een familie of om een moeilijke verkoop te vergemakkelijken. Hij wordt dan schuldeiser van de koper, en moet zich als dusdanig beschermen: de wet geeft hem een voorrecht en een ontbindende vordering, op voorwaarde dat hij er in de akte niet per vergissing afstand van doet.
Het principe
De partijen kunnen afspreken dat een deel van de prijs na de akte wordt betaald, in één of meer keren. De koper wordt eigenaar bij de akte, maar blijft het saldo verschuldigd. Het compromis vermeldt het resterende bedrag, de vervaldagen, de eventuele intrest, de gevolgen van een vertraging en de gevallen van vervroegde opeisbaarheid (doorverkoop van het goed, niet-betaling van een termijn, faillissement).
Standaard stelt het aktemodel de administratie vrij van het nemen van een ambtshalve inschrijving, omdat de prijs volledig betaald is. Blijft er een saldo verschuldigd, dan moet die vrijstelling geschrapt worden: net zij bewaart de waarborgen van de verkoper.
De waarborgen van de verkoper
| Waarborg | Grondslag | Gevolg | Grens |
|---|---|---|---|
| Voorrecht van de verkoper | Hypotheekwet, art. 27, 1° | De verkoper wordt bij voorrang betaald op de prijs van het verkochte goed | Bewaard door de overschrijving van de akte die vaststelt dat de prijs nog verschuldigd is (art. 30); verloren bij vrijstelling van ambtshalve inschrijving (art. 36) |
| Ambtshalve inschrijving | Hypotheekwet, art. 35 | Door de administratie genomen bij de overschrijving, maakt ze de schuldvordering zichtbaar voor derden | De verkoper kan de administratie met een uitdrukkelijk beding vrijstellen, maar verliest dan voorrecht en ontbindende vordering |
| Ontbindende vordering | Oud Burgerlijk Wetboek, art. 1654; Hypotheekwet, art. 28 | Bij niet-betaling kan de verkoper de ontbinding van de verkoop vorderen en het goed terugkrijgen | Kan niet meer worden uitgeoefend tegen ingeschreven schuldeisers en onderverkrijgers zodra het voorrecht is uitgedoofd |
| Bedongen hypotheek, borgtocht | Overeenkomst van de partijen | Aanvullende waarborg, nuttig als het voorrecht wordt afgestaan of verloren gaat | Rang op de datum van inschrijving |
De partijen kunnen ook afspreken dat de eigendom pas bij volledige betaling overgaat (eigendomsvoorbehoud). Dat is zeldzaam bij vastgoed, omdat het de financiering van de koper en de publiciteit van de overdracht bemoeilijkt: de notaris weegt het belang geval per geval af.
Een cijfervoorbeeld
Een huis wordt verkocht voor 300.000 euro: 200.000 euro betaald bij de akte, het saldo van 100.000 euro in vier jaarlijkse schijven van 25.000 euro, met een jaarlijkse intrest van 2 % op het nog verschuldigde kapitaal. De registratierechten worden geheven op de volledige prijs, ook op het deel dat op termijn betaalbaar is. Indicatieve berekening voor een eigen woning:
| Gewest | Regeling | Rechten op 300.000 euro |
|---|---|---|
| Vlaanderen | 2 % voor de enige eigen woning (compromis getekend vóór 1 januari 2027; daarna 3 % aangekondigd, onder voorbehoud van de goedkeuring van het decreet) | 6.000 euro |
| Wallonië | 3 % voor de eigen en enige woning | 9.000 euro |
| Brussel | 12,5 % na abattement van 200.000 euro (prijs tot 600.000 euro) | 12.500 euro |
Het eerste jaar betaalt de koper 25.000 euro kapitaal en 2.000 euro intrest (2 % van 100.000 euro), het tweede jaar 25.000 euro en 1.500 euro, enzovoort. De bedragen zijn indicatief; de notaris bevestigt de toepasselijke regeling (zie de registratierechten).
De risico's
Leent de koper voor het deel dat bij de akte betaald wordt, dan eist zijn bank meestal een hypotheek in eerste rang: ze vraagt dat de verkoper zijn rang afstaat of aan zijn voorrecht verzaakt. De verkoper moet dan het risico inschatten en het opvangen met een hypotheek in tweede rang of een borgtocht. Bij wanbetaling of faillissement van de koper kost het terugkrijgen van het goed via de ontbinding tijd en geld, en het goed kan intussen in waarde gedaald zijn.
Binnen een familie kan een saldo dat nooit wordt opgevraagd, als onrechtstreekse schenking worden geherkwalificeerd, met fiscale en erfrechtelijke gevolgen: de termijnen moeten werkelijk betaald en gedocumenteerd worden (zie verkoop tussen ouders en kinderen).
Professionele verkoper
Is de verkoper een onderneming en de koper een consument, dan kan een gespreide betaling met intrest onder de regels van het consumentenkrediet of het hypothecair krediet van het Wetboek van economisch recht vallen, met hun vereisten van informatie, vorm en kredietwaardigheid. De notaris gaat de toepasselijke regeling vóór de ondertekening na. Voor een nieuwbouwwoning regelt de wet Breyne bovendien het betalingsritme.
In het compromis
- Bedrag betaald bij de akte en nog verschuldigd saldo
- Kalender van de vervaldagen en betaalwijze (overschrijving op een vermelde rekening)
- Rentevoet, verwijlintresten en eventuele vergoeding
- Onmiddellijke opeisbaarheid van het saldo bij doorverkoop, wanbetaling of faillissement
- Behoud van de ambtshalve inschrijving, of vervangende waarborg als de verkoper zijn rang afstaat
- Mogelijkheid tot vervroegde terugbetaling voor de koper
Valkuilen: de vrijstelling van ambtshalve inschrijving uit het standaardmodel laten staan, de door de bank gevraagde rangafstand vergeten, of geen rentevoet bepalen. Voor de andere betalingsmodaliteiten, zie de betaling van de prijs.
Veelgestelde vragen
Worden de registratierechten op de volledige prijs berekend?
Ja. De rechten worden geheven op de volledige prijs, ook op het deel dat op termijn betaalbaar is, en ze zijn in één keer verschuldigd bij de registratie van de akte.
Mag de verkoper intresten vragen?
Ja, als het compromis dat bepaalt. De rentevoet moet duidelijk vastliggen, net als de verwijlintresten. Zonder clausule brengt het saldo vóór de vervaldag in principe geen intrest op.
Wat als de koper het goed doorverkoopt vóór hij alles heeft betaald?
Het voorrecht en de ontbindende vordering volgen het goed, als ze door de ambtshalve inschrijving bewaard zijn. Het compromis kan ook de onmiddellijke opeisbaarheid van het saldo bij doorverkoop bepalen.
Wat is de vrijstelling van ambtshalve inschrijving?
Een beding waarmee de verkoper de administratie ontslaat van het inschrijven van zijn schuldvordering bij de overschrijving. Ze is normaal als de prijs betaald is; met een verschuldigd saldo verliest de verkoper erdoor zijn voorrecht en zijn ontbindende vordering.
Kan de bank van de koper vóór de verkoper komen?
Ja, als de verkoper aanvaardt haar zijn rang af te staan, wat de bank vaak eist. De verkoper blijft dan schuldeiser, maar in tweede rang: een aanvullende hypotheek of een borgtocht kan hem beschermen.
Is een gespreide betaling tussen ouders en kinderen fiscaal riskant?
Dat kan, als de termijnen niet werkelijk betaald worden: de administratie of de andere erfgenamen kunnen er een verdoken schenking in zien. Betaal per overschrijving en bewaar de bewijzen.
Officiële bronnen
- Notaris.be: wat als de koper niet betaalt? (voorrecht van de verkoper)
- FOD Economie: hypothecair krediet
- Justel: Hypotheekwet van 16 december 1851 (artikelen 27 tot 36)
Deze gids is algemene informatie voor vastgoedprofessionals. Hij vervangt het advies van een notaris of advocaat niet, en de regelgeving kan sinds de laatste bijwerking gewijzigd zijn.